Кіріспе
Костюшко көтерілісі кезінде болған шайқас
1794 жылғы шайқас
2 қараша (Е.С. 22 қазан): Ресей әскерлері поляк бекеттерін (бастықтар) кері итерді;
3 қараша (Е.С. 23 қазан): Ресейлік бомбалау, маңызды артиллериялық дуэль;
4 қараша (Е.С. 24 қазан): Ресейлік шабуыл қала шеткеріне. 86 зеңбірек және 17 500 қатарлы әскер. Кейбір поляк бағалаулары бойынша, әскер саны 14 000-ға жуық. Ресейлік бағалаулардың бірі бойынша, 18 000. Суворовтың 28 қазандағы Петр Румянцевке жолдаған есебі [Е.С. 17 қазан], поляк деректеріне сүйенген, қатарлы әскерлерді көрсетті: 15 000 жаяу әскер және 2 500 атты әскер. Профессор В.Л. Близдің айтуынша, қатарлы және жартылай дайын әскерлердің саны 24 000-ға жетті. Суворовтың пікірінше, 26 000 қатарлы және ең көп дегенде 30 000 (тұтқынға алынған басшылар бойынша) "барлығы дерлік". Кемінде 101 зеңбірек (Прага штурмы) және поляк тілінде Прага қорғанысы (Оброна Праги) – 1794 жылы Костюшко көтерілісі кезінде Варшаваның ең шығыс бөлігі Прагаға жасалған Ресей шабуылы. Одан кейін Прага азаматтық халқының қырғыны (Прага қырғыны деп белгілі) болды. Прага – Варшаваның Висла өзенінің оң жағалауында орналасқан шеткері ауданы ("Фаубор") болды. 1794 жылы ол жақсы бекітілген және Висланың сол жағалауында орналасқан астананың батыс бөлігінен жақсы қорғалған. Тарихшы және профессор Фридрих Кристоф Шлоссер Праганы "Варшаваның кілті" деп атады. Варшавадағы билік үшін ішкі күрес және қала халқының әлсіреуі генерал Йозеф Заячекке қаланың шығысын және батысын қоршап тұрған бекіністерді аяқтауға кедергі келтірді. Сол уақытта ресейлік әскерлер қалаға қарай жол тартты.
a battle in 1794
2 November (O. S. 22 October): pushing back Polish pickets (outposts) by the Russian troops;
3 November (O. S. 23 October): Russian bombardment, a substantial artillery duel;
4 November (O. S. 24 October): Russian assault on the suburb. 86 cannons ubl| 17,500 regulars;efn|Some Polish estimates put the soldiers' number at 14,000. According to one of Russian estimates, 18,000. Suvorov's report to Pyotr Rumyantsev of 28 October [O. S. 17 October ], which is based on Polish data, shows regular troops: 15,000 infantry and 2,500 cavalry. As Prof. W. L. Blease observed, the number of regular and partially trained soldiers was 24,000. As per Suvorov, "nearly all" of the 26,000 regular and 30,000 (per captured chiefs) at most. At least 101 guns (Штурм Праги) and in Polish as the defense of Praga (Obrona Pragi), was a Russian assault on Praga, the easternmost community of Warsaw, during the Kościuszko Uprising in 1794. It was followed by a massacre (known as the Massacre of Praga) of the civilian population of Praga. Praga was a suburb ("Faubourg") of Warsaw, lying on the right bank of the Vistula river. In 1794 it was well fortified and was better strengthened than the western part of the capital, located on the left bank of the Vistula. Historian and professor Friedrich Christoph Schlosser labelled Praga as "the key to Warsaw". The internal struggle for power in Warsaw and the demoralisation of the city's population prevented General Józef Zajączek from finishing the fortifications surrounding the city both from the east and from the west. At the same time, the Russians were making their way towards the city.
Қарсылас күштер
Ресей әскерлері генералдар Александр (Александр) Суворов пен Иван Ферсеннің басқаруындағы екі ұрысқа тотыққан корпустан тұрды. Суворов соңғы орыс-түрік соғысына, содан кейін Полесьедегі қаһарлы шайқастарға қатысты. Генерал-лейтенант барон Ферсен Польшада бірнеше ай бойы күресті, бірақ Ресейден келген жаңа күштер де оған қосылды. Олардың әрқайсысының құрамында шамамен 11 000 адам болды. Польша-Литва күштері әртүрлі әскерлерден құралды. Мацейовице шайқасында жеңілген Костюшко армиясының қалдықтарынан басқа, Варшава, Прага және Вильнюстен келген көптеген жаттығусыз жасақтар, Берек Йоселевичтің 500 адамнан тұратын еврей полкі, сондай-ақ 2000-ға жуық ситандар және азаматтық адамдар, одан бөлек 5000 жүрісші атты әскер де болды. Жасақтардың жалпы саны шамамен 12 000, ал регулярлы әскерлердің саны 18 000-ға жуық болды. Көптеген қарапайым тұрғындар қаруланғандықтан, әскерилерді азаматтардан ажырату кейде қиын болды. Бұйрықтарда және тізімдерде олжа туралы ештеңе айтылмаса да, бұл сол заманғы дәстүр еді, ал Суворовтың әскери доктринасы бұл туралы нақты айтқан: «Егер лагерьті алсаң – барлығы сенікі, егер бекіністі алсаң – барлығы сенікі». Тонау күні-түні жалғасты, бірақ сарбаздар көп пайда таппады, өйткені тонауға ештеңе болған жоқ. Праганың еврей халқы кедейлікте өмір сүрді, сондықтан егер біреудің қымбат нәрсесі болса, оны үйден шығарып алып, әсіресе салмағы ауыр емес заттарды, сарбаздарға пайдалы болуы мүмкін нәрселерді шығарып тастады. Праганың көбісі тоналды, ал тұрғындары азапталды, зорланды және өлтірілді. Сол күні қанша адам қаза тапқанын нақты білу мүмкін емес, бірақ шамамен 20 000-ға жуық адамның, оның ішінде әскерилердің, қарулы және қарусыз тұрғындардың қаза болғаны болжануда. Суворов өзі: «Праганың барлық жері өліктермен жабылған, қан өзендей ағып жатты» деп жазды. Бақытсыздыққа көшпелі казак әскерлерінің де кінәлі екені айтылды. Ресей тарихшылары (мысалы, Кипнис, Борис Григорьевич) Суворовтың қасапты тоқтатуға тырысқанын мәлімдейді, ол Варшаваға өтетін Висла өзеніндегі көпірді қиратуға бұйрық берді. Кипниске сәйкес, Суворов азаматтардың қанды төгілгені туралы естігенде дереу Прагаға аттанды, бірақ ол келген кезде кеш болды – күнәсіздердің қаны төгілді, көп төгілді; алайда Суворов сарбаздарды есіне келтіріп, қасапты тоқтатты.
Салдары
Ресейліктердің қаза тапқандары мен жарақат алғандары 1540 адамды құрады. Шайқастан кейін Варшава қолбасшыларының көп бөлігі мен қала тұрғындарының үлкен бір бөлігі көңілдері құлазып, жігерсіз қалды. Варшаваны шығыс жаққа орналасқан шағын қаланың басына келгендей болмас үшін генерал Томаш Ваврецкий қалған әскерін оңтүстікке қарай 5 қарашада шығарып жіберді. Варшава ресейліктерге аз немесе ешқандай қарсылықсыз түсті. Айтуынша, шайқастан кейін генерал Александр Суворов Екатерина Ұлыға төрт сөзден тұратын хабарлама жіберді: "Шаттық! Варшава біздікі!" Ресей императрицасы да оған қысқа жауап берді: "Браво, фельдмаршал, Екатерина", және оны осы жеңісі үшін фельдмаршал шеніне көтерді.
Ұлттық тарихнамалар
Ресейлік жазушылар мен тарихшылар бұл қырғынды 1612 жылы Польшаның Мәскеуді басып алуына, немесе 1794 жылғы Варшава көтерілісінде орыс гарнизонының шеккен ауыр зияндарына жауап ретінде көрсетуге немесе ақтауға тырысты. Осы сияқты көңіл-күйлер Василий Жуковский мен Гаврила Державиннің поэзиясында, сондай-ақ Михаил Херасков пен Михаил Глинканың пьесаларында байқалады. Коммунизм құлағаннан кейін зерттеулерге қойылған шектеулер алынса да, бұл мәселе поляк-ресейлік қарым-қатынастарда әлі де даулы және аса сезімтал тақырып болып табылады.