Банда Ачех: Индонезияның тарихы мен географиясы

Кіріспе

Банда Ачех (ачех тілінде: Banda Acèh, Jawoë: بند اچيه) – Индонезияның Ачех провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Қала Суматра аралында орналасқан. Қаланың ауданы және 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 223 446 адамды құрады, 2020 жылғы санақ бойынша 252 899 адамға жетті. 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау бойынша халық саны 261 969 адамды (оның ішінде 131 651 ер адам және 130 318 әйел) құрады. Банда Ачех Индонезияның солтүстік-батыс ұшында, Ачех өзенінің сағасында орналасқан. Банда Ачех Ачех-Бесар регенттігінің ішіндегі жартылай анклав болып табылады, өйткені Банда Ачех оңтүстік, шығыс және батыс жағынан Ачех-Бесармен қоршалған, ал солтүстік жағынан Малакка бұғазымен шектеседі. Қаланың көптеген қалалық елді мекендері Ачех-Бесар регенттігінің қала шекарасынан тыс жерлерде дамыды, әсіресе оңтүстікке қарай Дарул Имара, Ингин Джая және Круэнг Барона Джая аудандарында, қаланың құрылыс аймағын құрайды. Қала алғаш рет Бандар Ачех Даруссалам Канданг ретінде құрылған және 15 ғасырдың соңында Ачех сұлтандығының астанасы және орталығы болды. Кейін оның атауы Бандар Ачех Даруссалам деп өзгертілді, содан кейін ол Банда Ачех деп белгілі болды. Атаудың бірінші бөлігі парсы тілінен алынған "bandar" (بندر) сөзінен шыққан, ол "порт" немесе "тоқтау орны" деген мағынаны білдіреді. Қала сонымен қатар "Меккеге қарайтын порт" немесе "Мекке алды" (индонезиялық: Serambi Mekkah) деп те аталады, бұл Индонезиядан теңіз арқылы хаж сапарына шыққан паломниктердің қалада Меккеге жолында тоқтаған кезінен бастау алады. Банда Ачех ацхеліктер мен португалдықтар, голландтар, жапондықтар және Индонезия үкіметі сияқты шетелдік державалар арасындағы ұзаққа созылған қақтығыстардың орталығы болды. 2004 жылы Суматраның батыс жағалауында болған Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен кейін қала халықаралық деңгейде танымал болды. Банда Ачех жер сілкінісінің эпицентріне ең жақын ірі қала болды. Қала жер сілкінісі кезінде және одан кейін болған цунами кезінде ауыр зақымдарға ұшырады. Осы оқиға салдарынан қалада шамамен 60 000 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Цунамиден кейін қала мен провинциядағы қақтығыстардың көп бөлігі тоқтады, нәтижесінде ішкі және халықаралық көмек соңғы он жылда қаланың жаңғыруына және қайта құрылуына ықпал етті.

City and capital of Aceh, Indonesia

Banda Aceh (Acehnese: Banda Acèh, Jawoë: بند اچيه) is the capital and largest city in the province of Aceh, Indonesia. It is located on the island of Sumatra and has an elevation of The city covers an area of and had a population of 223,446 people at the 2010 Census, rising to 252,899 at the 2020 Census. The official estimate as at mid 2023 was 261,969 (comprising 131,651 males and 130,318 females). Banda Aceh is located on the northwestern tip of Indonesia at the mouth of the Aceh River. Banda Aceh itself is a semi enclave within Aceh Besar Regency, as Banda Aceh is surrounded by Aceh Besar to the south, east, and west, while it borders with the Strait of Malacca to the north. Many suburbs of the city have developed in adjacent districts of Acah Besar Regency beyond the city limits, notably to the south in Darul Imarah, Ingin Jaya and Krueng Barona Jaya Districts of the regency, forming part of the built up area. The city was originally established as Bandar Aceh Darussalam Kandang and served as a capital and hub for the Sultanate of Aceh upon its foundation in the late 15th century. Later its name was changed to Bandar Aceh Darussalam, and then it became popularly known as Banda Aceh. The first part of the name comes from the Persian bandar (بندر) meaning "port" or "haven". The city is also dubbed the "port to Mecca," or the "porch of Mecca" (Indonesian: Serambi Mekkah) in reference to the days when hajj pilgrims travelled by sea from Indonesia and would make a stopover in the city before continuing their journey to Mecca. Banda Aceh was long at the center of protracted conflicts between the Acehnese and foreign powers, including the Portuguese, the Dutch, the Japanese, and the Indonesian government. The city rose to international prominence in the aftermath of the Indian Ocean earthquake in 2004, which struck off the western coast of Sumatra. Banda Aceh was the closest major city to the earthquake's epicenter, which lay off the coast. It suffered great damage in the earthquake and further damage when a tsunami struck shortly afterwards. Around 60,000 people in the city died as a result and many more were injured. The aftermath of the tsunami has seen a cessation of much of the conflict in the city and province, and domestic and international aid, as a result, has seen a major modernization and reconstruction of the city over the past decade.

Тарих

Банда Ачех, Суматра аралдарының ұшында орналасқан, Үнді мұхитының шығысындағы стратегиялық, көлік және сауда орталығы болып ұзақ уақыттан бері саналады. Батыс есептеріндегі алғашқы айқас 1292 жылға дейін соқталады, сол кезде Марко Поло және оның экспедициясы қалаға келген, бұрынғы Ламури патшалығынан шыққан «Ламбри» деп аталған, және Арабия мен Үндістаннан Индонезияға саяхатшылар үшін логикалық алғашқы порты ретінде танылған. Ибн Баттута да 14-шы ғасырдың ортасында қалаға келгенін баяндады, сол кезде Солтүстік Суматрадағы үстемдік құрған Самудера Пасай сауда патшалығының билігінде болған. Алайда, Пасай экономикалық құлдырау мен 15-шы ғасырдың басында Малакканы басып алған португалдардың қысымына байланысты құлдырауға бастады. Жаңа құрылған Ачех сұлтандығының билеушісі сұлтан Әли Мугаят Сях 1520 жылдары аймақты белсенді түрде кеңейтіп, Пасай және аймақтағы басқа да жойылған патшалықтардың қалдықтарында сұлтандық құрды және Банда Ачехті астана етіп, оны өз атымен Кутаража немесе «Патша қаласы» деп атады. Ұзақ уақыт сұлтандық билікте болғаннан кейін, Ачех 18-шы ғасырдың екінші жартысында голландтармен және британдықтармен қақтығысқа түсе бастады. 18-шы ғасырдың соңында Ачехтің Малай түбегіндегі аумақтары, атап айтқанда Кедах және Пулау Пинанг, британдықтардың бақылауына өтті. 1871 жылы голландтар Ачехке қауіп төндіре бастады, ал 1873 жылдың 26 наурызында голландтар Ачехке соғыс жариялады. Голландтар сол жылы астананы бомбалады және ацхеліктердің капитуляциясын қамтамасыз ету үшін қаладағы сұлтан сарайын басып алуға тырысты. Аймақтағы британдықтардың маңызды қолдауы қаланың жаңғыртуына және нығайтуына әкелді, және жағалау аймақтары жоғалғанымен, голландтар қаланың қорғанысын бағаламады. Голланд экспедициясының командирі, генерал Йохан Кёлер қала маңындағы қақтығыста қаза тауып, алғашқы экспедицияның сәтсіз аяқталуына себеп болды. Бірнеше айдан кейін голландтар екінші экспедицияны ұйымдастырды және қаланы басып алуда сәтті болды. Голландтар 1874 жылдың қаңтарында ацхеліктердің басылғанына сеніп, астанаға кірді; алайда, қақтығыс елді мекендерге көшті, және ацхеліктер голланд билігіне қарсы белсенді қарсылық көрсетуді жалғастырды. 1962 жылдың 28 желтоқсанында Индонезия Республикасының Үкіметіне қосылғаннан кейін, қаланың атауы 1963 жылдың 9 мамырында Мемлекеттік басқару және аймақтық автономия министрлігінің шешімімен Банда Ачехке қайта өзгертілді. 2004 жылдың 26 желтоқсанында Үнді мұхитында болған 9,2 балдық жер сілкінісінен туындаған цунами қалаға соқты. Апат 167 000 тұрғынды қаза қылды және қаланың ғимараттарының 60% -тан астамын қиратты. Банда Ачех қалалық әкімдігінің статистикалық деректеріне сәйкес, 2012 жылдың мамырында Банда Ачехте 248 727 тұрғын болған, ал Индонезияның 2020 жылғы халық санағы 252 899 тұрғынды көрсетті. 2022 жылдың ортасындағы ресми бағалау 257 635 құрады. 2023 жылдың 27 желтоқсанында Ачехтің әртүрлі университеттерінен жүздеген студенттер, мысалы: Абулиятама университеті, Бина Бангса Гесемпена университеті және Мухаммадия Ачех университеті, рохинджа босқындарына арналған баспанаға шабуыл жасап, оларды Банда Ачех қаласындағы конгресс орталығынан шығарып, депортациялауды талап етті. Студенттер рохинджа ерлер, әйелдер мен балаларының еденде отырып, қорқып жылап жатқан мүліктерін тепкенін көрді. Индуизм қауымы Бали индустары мен Үндістаннан шыққан Тамил индустарынан тұрады. Индонезияда діни полиция деп аталатын полиция түрі бар; олар исламдық көпшілік провинцияларда ислам заңдарын орындайды. Олар өте қатаңдығымен танымал.

Banda Aceh, situated at the tip of Sumatra, has long been a strategic, transportation and trading hub in the eastern Indian Ocean. Its first mention in western accounts comes from 1292 when Marco Polo and his expedition visited the city, referred to as 'Lambri' from Lamuri Kingdom which previously existed there and noted as the logical first port of call for travellers from Arabia and India to Indonesia. Ibn Battuta also reported visiting the city in the mid 14th century when under the control of the trading kingdom of Samudera Pasai, the then dominant entity in northern Sumatra. However the Pasai began to collapse under pressure from declining economic conditions and the Portuguese, who occupied much of the area after occupying Malacca in the early 15th century. Sultan Ali Mughayat Syah, ruler of the newly founded Sultanate of Aceh, aggressively expanded in the area in the 1520s and established sultanate was built on the remains of the Pasai and other extinct kingdoms in the area, and made Banda Aceh the capital, naming it for himself as Kutaraja or 'City of the King'. After a long period of rule by the sultanate, Aceh began to come into conflict with the Dutch and the British in the second half of the 18th century. At the end of the 18th century, the territory of Aceh in the Malay Peninsula, namely Kedah and Pulau Pinang, were seized by the British. In 1871, the Dutch began to threaten Aceh, and on 26 March 1873, the Dutch formally declared war on Aceh. The Dutch bombarded the capital in that year and sought to capture the sultan's palace in the city to bring about a capitulation of the Acehnese. Significant support from the British in the region led the modernization and fortification of the city, and while coastal areas were lost the Dutch underestimated the city's defenses. The Dutch expedition commander General Johan Köhler was killed in a skirmish around the city, leading to the failure of the first expedition. A second expedition was mounted by the Dutch within months and was successful in overwhelming the city. The Dutch moved into the capital in January 1874 believing the Acehnese to have surrendered; however, the conflict moved into the countryside, and the Acehnese continued to actively oppose Dutch rule. After it entered the Government of the Republic of Indonesia on 28 December 1962, the name of the city was changed back to Banda Aceh by the Ministry of Public Administration and Regional Autonomy on 9 May 1963. On 26 December 2004, the city was hit by a tsunami caused by a 9.2 magnitude earthquake in the Indian Ocean. The disaster killed 167,000 inhabitants and destroyed more than 60% of the city's buildings. Based on the statistical data issued by the City Government of Banda Aceh, Banda Aceh had 248,727 inhabitants in May 2012, while the Indonesian national census of 2020 showed a population of 252,899. The official estimate as at mid 2022 was 257,635. On 27 December 2023, hundreds of students from various universities in Aceh, such as: Abulyatama University, Bina Bangsa Getsempena University, and University of Muhammadiyah Aceh, stormed a shelter for Rohingya refugees and forced them out of a convention centre in the city of Banda Aceh, demanding they be deported. The students also seen kicking the belongings of the Rohingya men, women, and children who seated on the floor and crying in fear. The Hindu community consists of both Balinese Hindus and Tamil Hindus who originate from India. There is a type of police in Indonesia called the religious police; they enforce Islamic laws in the Islamic majority province. They are known for being very strict.

Климат

Банда Ачех Köppen климаттық жіктелімі бойынша тропикалық жаңбырлы ормандар климатына ие, температурасы жыл бойына шамамен тұрақты. Қаланың жылдық орташа температурасы 27.3 °C (81 °F) құрайды. Дегенмен, қалада ылғалды және құрғақ маусымдар бар, маусым мен тамыз аралығы жылдың ең құрғақ кезеңі болып табылады. Тропикалық жаңбырлы ормандар климатына ие басқа қалалар сияқты, Банда Ачехте де нақты құрғақ маусым болмайды, ең құрғақ айдың орташа жауын-шашын мөлшері аз. Орташа есеп бойынша, қала жыл сайын жауын-шашынның шамалы мөлшерін алады.

Әкімшілік округтер

Банда Ачех тоғыз ауданға бөлінеді, олардың аумақтары мен халқы 2010 жылғы және 2020 жылғы халық санағы бойынша, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулармен төменде тізімделген. Кестеде әр ауданның қалалық елді мекендерінің (гампонг) саны және олардың пошта кодтары да көрсетілген. Код Wilayah Аудан атауы (kecamatan) Ауданы (км²) 2010 жылғы халық санағы бойынша халық саны 2020 жылғы халық санағы бойынша халық саны 2023 жылдың ортасы бойынша халық санының бағасы Елді мекендер саны Пошта кодтары 11.71.03 Meuraksa 7.26 16,484 26,861 25,920 16 23232 23234 11.71.08 Jaya Baru 3.78 22,031 25,939 27,240 9 23230 23236 11.71.07 Banda Raya 4.79 20,891 25,228 26,650 10 23238 23239 11.71.01 Baiturrahman 4.54 30,377 32,513 34,110 10 23241 23245 11.71.05 Lueng Bata 5.34 23,592 24,336 25,800 9 23244 23249 11.71.02 Kuta Alam 10.05 42,217 42,505 44,840 11 23126 23127 11.71.06 Kuta Raja 5.21 10,433 15,291 14,940 6 23128 23142 11.71.04 Syiah Kuala 14.24 34,850 32,969 34,540 10 23111 23116 11.71.09 Ulee Kareng 6.15 22,571 27,257 27,930 9 23117 23119 Барлығы 61.36 223,446 252,899 261,969 90

Банда Ачехтің көптеген қалалық елді мекендері қаланың ресми шекарасынан тыс, Ачех Бесар ауданында орналасқан.

Көлік

Банда Ачехте мотобекалар жиі кездеседі. Сонымен қатар, «лаби-лаби» деп аталатын таксилер мен шағын автобустармен көлік тасымалы да кең таралған. 2018 жылдан бері Grab және Gojek сияқты онлайн көлік қызметтері де қолжетімді. Сұлтан Ысқандар Муда халықаралық әуежайы Банда Ачехтен 13,5 км қашықтықта, Бланг Бинтаңда орналасқан. Банда Ачехтен оңтүстікке қарай екі негізгі тас жол салады. Бір жолы провинцияның шығыс жағымен Бирейен және Лхоксеумаве сияқты ірі қалалар арқылы Солтүстік Суматра провинциясының үлкен астанасы Меданға дейін созылады. Екінші тас жол провинцияның батыс жағымен, сирек қоныстанған аймақтар арқылы Каланг, Мюлабох және Сингкил қалаларына дейін барады. Бас автобус стансасы, Терминал Терпаду Батох, Джалан Мистер Теуку Мухаммад Хасан көшесінде орналасқан. Транс-Суматра тас жолының бөлігі болып табылатын Банда Ачех – Сигли ақылы жолы қазір салынуда; ол ақылы жолдың басында орналасқан және Сұлтан Ысқандар Муда әуежайымен байланысты. Банда Ачехтің екі теңіз порты бар: Pelabuhan (порт) Ulèë Lheuë және Pelabuhan Malahayati. Pelabuhan Ulèë Lheuë бұрын Ачехтің басты теңіз порты болған. Қазір ол паром терминалы ретінде жұмыс істейді және Мюракса ауданында орналасқан. Қазіргі басты теңіз порты – Pelabuhan Malahayati, Банда Ачехтен 27 км қашықтықта, Круэнг Раяда орналасқан. Ол қазір негізгі жүк терминалы ретінде пайдаланылады. 2016 жылдың мамыр айынан бастап Банда Ачехте Trans Koetaradja деп аталатын жылдам автобус жүйесі бар. Бастапқыда Trans Koetaradja тек бір бағыт бойынша жұмыс істеді: Кеуда – Даруссалам (vv) (I дәліз), дүйсенбі-сенбі күндері 06:30–18:36, жексенбі және мереке күндері 07:20–17:20 аралығында. 2017 жылдан бастап 2 қосымша бағыт ашылды: II А дәлізі – Сұлтан Ысқандар Муда халықаралық әуежайы – Ачех базары (vv), күн сайын 08:00–18:20 аралығында; және II B дәлізі – Pelabuhan Ulèë Lheuë (порт) – Ачех базары (vv), күн сайын 07:00–18:35 аралығында. 2016 жылдан 2018 жылға дейін Ачех үкіметінің субсидиясы арқасында жолаушылар үшін тегін көлік қызметі ұсынылды.

Жабық спорт залы

Банда Ачехте бірнеше жабық спорт залдары бар (id: Gelanggang Olah Raga, қысқартылған түрі GOR), бұрын түрлі спорт жарыстарын қабылдаған: GOR KONI, GOR Dista, GOR Pango және GOR A. Madjid Ibrahim Unsyiah.

Медиа

Банда Ачех аймағындағы ең көне газет – «Серамби Индонезия», ол «Tribun Network» желісінің құрамына кіреді. «Harian Aceh», «Rakyat Aceh» және «ProHaba» сияқты бірнеше басқа газеттер де қолжетімді. «Кутараджа ТВ» және «Ачех ТВ» жеке меншік телеарналар, олар Банда Ачехте орналасқан. «TVRI Aceh» мемлекеттік телеарнасы да қаланы қамтиды, алайда оның студиялары жақын орналасқан Ачех-Бесар қаласында орналасқан.