Кіріспе

Инанна биі, Саломе

Жеті жамылғы биі – Саломе биі патша Ирод Антипаның алдында, қазіргі сахнада, әдебиетте және бейнелеу өнерінде орындалатын би. Бұл Жаңа өсиеттегі Иродтың тойы мен Жақияның өлімі туралы айтылған оқиғаның кеңейтілген нұсқасы, онда Саломе патшаның алдында билейтіні айтылады, бірақ биге есім берілмейді. "Жеті жамылғы биі" деген атау негізінен 1894 жылы Оскар Уайльдтың 1893 жылғы французша "Саломе" пьесасының ағылшын тіліне аудармасындағы "Саломе жеті жамылғы биін билейді" деген сахналық көрсетпесі арқасында кеңінен танымал болды. Бұл би Рихард Штраустың 1905 жылғы "Саломе" операсына да енгізілген.

Киелі кітаптағы оқиға

Матай 14-тараудың он аятында айтылғандай, Жохан патша Ирод Антипаның өгей ағасы Ирод ІІ-нің бұрынғы әйелі Иродиаға үйленгенін сынағандықтан түрмеге қамалған. Ирод өзінің туған күніне келген қонақтар үшін билегені үшін қарындасының қызына қалауынша сыйлық беруге уәде берді. Иродиа қызын шомылдырушы Жоханның басын табаққа салып әкелуді сұрауға көндірді. Іштей қарсы болғанымен, Ирод оның тілегіне мәжбүр болып келісті.

Иосиф Флавий

Римдік яһуди тарихшысы Иосиф Флавий Антипаның әкесінен туған қызының есімін Саломе деп атаған, бірақ би туралы ештеңе айтпайды және Саломе мен Жақсылықты қабылдаған Жохан арасында ешқандай байланыс көрсетпейді.

Оскар Уайльд

Саломе биінің "жеті жалауша" бар деген идея 1891 жылы Уайльдтың «Саломе» пьесасымен басталады. Уайльд Саломе бейнесін әйел құмарлығының символы ретінде өзгерткен француз жазушыларының ықпалында болды. Рейчел Штайр жазғандай, Уайльдқа Густав Флоберттің «Геродия» әңгімесі зор әсер еткен. Бұл би түрі 19 ғасырда «жабайылар» акробаттары арасында кең таралған. Уайльдтың «жеті жалауша» тұжырымы сол кездегі «жалауша билері» деп аталатын билердің танымалдылығынан туындаған деп саналады. Бұл – Шығыс стиліндегі батыстың қиялдағы нұсқалары болды. Биші Лойе Фуллер осындай билермен ерекше байланысты болды. 1886 жылы Фуллер Нью-Йорктің «Стандарт» театрында «Мың бір түн» атты қойылымда өнер көрсетті. Ронда Гареликтің сөзінше, онда «он төрт түрлі Шығыс биі болды, соның ішінде мата жалаушаның орнына будың көлеңкелерімен орындалған «Бу жалаушасы» биі де бар еді». Еврей тіліндегі «хувль» сөзі «бұралу» немесе «айналу» (шеңбер немесе спираль бойынша) мағынасын білдіреді. Ол Падышалар кітабы 21:21-23, Падышалар кітабы 11:34 және 1 Самуил кітабы 18:6-7 аяттарында қолданылады. Бұл жерде ол библиялық рәсімдер кезінде орындалған эротикалық би түрін көрсетеді, оны әйелдер билейтін. Ең бастысы, б.з. дейінгі 900 жылға дейін Қанаанда белдікке оралған кішкентай мата (хагор) ғана киілетін.

Ричард Штраус

Штраустың пьесаның опералық бейімделуінде Жеті шамыр биі де бар. Бидің атауы актерлік нұсқауларда ғана кездеседі, бірақ Саломеяның Жоханға деген сезімталдық құштарлығы осы биді сұрауға себеп болған сияқты, алайда Ирод оған риза болғандай бейнеленген. Биге арналған музыка операның шарықталу тұсына жақын келеді. Бұл сахнаның визуальдық мазмұны (қалыпты темпте шамамен жеті минуттық) сахна режиссерінің, хореографының және сопраноның эстетикалық көзқарастарына, сондай-ақ осы әншінің хореографиялық шеберлігіне және дене бітіміне байланысты әртүрлі болды. Штраус өзі бидің "толыққанды ұятты, тіпті дұға төсенішіне қойылғандай" болуын талап еткен. Дерек Б. Скотттың пікірінше, "Жеті шамыр биінің эротикалық мәні зор оркестрдің сезімталдық байлығында (тембр және мәтін жағынан), әуеннің жартылай Шығыс безендірілуінде ("экзотикалық" сезімталдықтың ишаралары) және крещендо мен қарқынның үдеуі (өсіп келе жатқан қызығушылықты көрсетеді) құралдарында жасырылған".

Кейінгі нұсқалары

Уайльдтың пьесасы мен Штраустың операсы «Саломания» құбылысына әкелді, онда әртүрлі артистер Саломаның эротикалық биінен шабыттанған қойылымдар жасады. Олардың бірнешеуі ұятсыздыққа толы және жалаңаяқтауға жақын деп сынға ұшырады, бұл «әйелдердің тартымды және экзотикалық «шығыс» билерін стриптиз түрінде орындауына» үлкен сұраныс тудырды. Би алғаш рет 1908 жылы «Саломе, немесе жеті жамылғы биі» атты «Витаграф» туындысында пайда болды. Оның мас, құмарлыққа берілген Ирод Антипасты азғыруы әлі де жоғары бағаланып келеді және қазір Базленнің ең керемет рөлі деп есептеледі. Саломе және би Том Роббинстің 1990 жылғы «Жұқа буттар және барлығы» романындағы маңызды тақырыптық және сюжеттік элементтер болып табылады.