Кіріспе

Қытайдың дәстүрлі жылытылатын қабырғалы платформасы – каң () – қыстың суық климаты бар Қытайдың солтүстік бөлігінде тұру, жұмыс істеу, көңіл көтеру және ұйықтау үшін қолданылатын 2 метр немесе одан ұзақ дәстүрлі жылытылатын платформа. Ол кірпіштен немесе басқа да күйдірілген саздан, ал кейбір жерлерде соңғы уақытта бетоннан жасалады. "Каң" сөзі "құрғату" дегенді білдіреді. Оның ішкі қуысы көбінесе қиылысқан түтін жүйесіне жетеді, ол отын немесе көмір пешінен шығатын ыстық газдарды, әдетте жанындағы ас үй пешінен немесе еден деңгейінен төмен орналасқан пештен өткізеді. Бұл газдардың (әлі де жану көзінен жылуды сақтайтын) және бөлме ішіндегі ауа арасындағы байланыс уақытын ұзартады, соның салдарынан жылу бөлмеге тиімді түрде беріліп, қайта пайдаланылады. Бұл жүйе римдік гипокауст сияқты құбырлы жылыту жүйесіне ұқсас. Каңға түтін ағынын бақылау үшін жеке пеш қолданылуы мүмкін, бұл ыстық ауа райында жайлылықты сақтауға көмектеседі. Әдетте, каң еденнің үштен бірінен жартысына дейін алады және түнде ұйықтауға, күндіз басқа да іс-шараларға пайдаланылады. Еденнің бүкіл аумағын жабатын каң дикан деп аталады. Қазбадағы төсектің беті 10 см қалыңдықтағы балшықтан жасалған. Төсекті қыздыру үшін, оның еденіне от жағылып, ұйықтамас бұрын күлі тазартылған. Қазбадан табылған мысалдарда, көп рет от жағу төсектің бетін қатты әрі ылғалға төзімді еткені айтылады. Ең алғашқы жылытылатын платформалар қазіргі Қытайдың Солтүстік-Шығысында пайда болды және римдік гипокауст пен корейлік ондол сияқты бір түтін жүйесін қолданды. Оның бір мысалы Хэйлунцзян провинциясындағы бірінші ғасырға жататын ғимараттардың қалдықтарынан табылған. Оның түтін жолы L тәрізді, саздан және тас төсемелерден салынған және тас плиталармен жабылған. Джилин провинциясындағы төртінші ғасырға жататын сарай ғимаратында екі түтін жүйесі бар жылытылатын қабырғалар табылды. Онда L тәрізді саз балшықтан жасалған, екі түтін жүйесі бар орындық болған. Бұл құрылым бір түтін жүйесінен күрделірек және каңға ұқсас функционалдыққа ие. Ли Даоюаньның "Су туралы түсіндірме" атты еңбегі Солтүстік Вэй дәуірінде (386–534 ж.б.) жылытылатын едендердің болғанын көрсетеді, бірақ бұл дикан деп нақты айтылмаған:

Каң, солтүстік және оңтүстік династиялар кезеңіндегі мәдени өзгерістерге байланысты, төсек дизайнына қалыптасқан болуы мүмкін, себебі биік жиһаз бен орындықтар Қытай мәдениетінде еденде отыру және төмен жиһазды пайдалану салтынан басымдық алды. Ең ерте каң қалдықтары Хэйлунцзян провинциясының Ниңхай округінде, Балхая мемлекетінің Лонгкванфу сарайында (699–926 ж.б.) табылған.

Мәдениет

Дәстүрлі қытай үйлері (Zhongguo chuantong minju) (екі тілді мәтін) кангтардың бірнеше сызықты суреттерін қамтиды. Мәтінде кангтың тамақ дайындау және бөлмені жылыту үшін қолданылатыны, ал лоесс топырағының (сазды топырақ) жылуды сақтау қабілеті толыққанды пайдаланылатыны айтылады. Канг бөлме ішін және төсек жамылғысын тікелей емес, сәулелі жылу арқылы жылытады. Қытайдағы ең ежелгі тұрғын үйлердің бірі – яодун, Солтүстік Қытайда кең таралған жылытылатын үңгірлер, канг болмағанда тұруға жарамсыз болар еді деп болжанады. Канг Маньчжурияның дәстүрлі үйлерінде де маңызды элемент болды, онда ол маньчжу тілінде нахан деп аталады. Ол маньчжулық аза тұту рәсімдерінде маңызды рөл атқарады. Қайтыс болған адамды ханқытайлықтардың дәстүрі бойынша орталық залға емес, кангның жанына жатқызады. Мәйіттің үстіне қойылған тақтаның биіктігі марқұмның отбасылық мәртебесін немесе жасын көрсетеді.