Кіріспе

Еуропалық орталық елдегі Федералды Сыртқы істер министрлігінің басшысы

Федералды Сыртқы істер министрі (link=no) – Федералды Сыртқы істер министрлігінің басшысы және Германия Министрлер кабинетінің мүшесі. Қазіргі лауазымда отыратын – Анналена Бэрбок. 1966 жылдан бері Сыртқы істер министрі бір уақытта Германияның вице-канцлері лауазымын да атқарады.

Кеңсе тарихы

Сыртқы істер министрлігі 1870 жылы Солтүстік Германия Конфедерациясында құрылды, ал оның басшысы 1871 жылы тағайындалды және Мемлекеттік хатшы шеніне ие болды. 1871 жылғы неміс конституциясы канцлерді жалғыз жауапты үкімет министрі ретінде бекіткендіктен, және канцлер көбінесе Пруссияның Сыртқы істер министрі лауазымын да атқарғандықтан, Мемлекеттік хатшы канцлердің көмекшісі ретінде, көбінесе хат-хабарларды жобалаумен айналысып, сыртқы саясатты қалыптастырудағы рөлі шектеулі болды. Бұл, әсіресе Отто фон Бисмарк (1871–1890) және Бернхард фон Бюлов (1900–1909) канцлерлік кезеңдерінде айқын байқалды, олардың екеуі де сыртқы істерде мол тәжірибеге ие болды, ал басқа уақыттарда Мемлекеттік хатшылар сыртқы саясатқа көбірек әсер етті. 1919 жылы Веймар Республикасы Сыртқы істер министрлігінің басшысын өз ведомствосына жауапты Сыртқы істер министрі қызметіне көтерді. Партиялар коалиция құрып үкімет құрғандықтан, жеке министрлер канцлерден тәуелсіздік алды. Ұзақ уақытқа соқпаған министрлерден кейін, Ұлттық либералды неміс халық партиясының басшысы Гюстав Стресеманн 1923 жылдан 1929 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше кабинетте Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. Оның ұзақ қызметі Германияның сыртқы саясатына тұрақтылық сыйлады және министрдің салыстырмалы түрде әлсіз және аз өмір сүрген канцлерлерге қатысты беделін арттырды. Стресеманн Германия мен Франция арасындағы келісімді қамтамасыз еткені үшін 1926 жылы Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. 1933 жылы нацистік режим орнағаннан кейін Сыртқы істер министрлігінің жұмысына көп өзгеріс енбеді, өйткені 1932 жылы тағайындалған министр Константин фон Нейрат 1938 жылға дейін қызметте болды; алайда, кеңсе шын мәнінде саясат жасауда бірте-бірте ықпалын жоғалтты, ал Нейраттың Риббентроппен ауыстырылуы оның тәуелсіздігін толыққанды жойды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1949 жылы екі жеке неміс мемлекеті құрылды: батыстағы демократиялық Германия Федеративтік Республикасы және шығыстағы коммунистік Германия Демократиялық Республикасы. КСРО өз марионеткалық мемлекетіне саяси тәуелсіздігін қайтарғанмен, ГДР-да Сыртқы істер министрлігі құрылды, ал Батыс Германияның тәуелсіздігі Батыс державалары тарапынан, әсіресе сыртқы саясат саласында ресми түрде шектелді. 1951 жылы Батыс Германияда Сыртқы істер министрлігі қайта құрылды, бірақ канцлер Конрад Аденауэр 1955 жылы Батыс Германияға толық тәуелсіздік қайтарылғанға дейін Сыртқы істер министрі лауазымын атқаруға міндетті болды. 1955 жылы Генрих фон Брентано ди Тремеццо Сыртқы істер министрі болды. 1990 жылы ГДР жеке мемлекет ретінде өмір сүруін тоқтатты және оның аумағы Батыс Германиямен біріктірілді. 1966 жылдан бастап Курт Георг Кизингердің басшылығындағы Ұлы коалициялық үкіметтен бастап, бұл лауазым коалициядағы кіші серіктестің өкіліне беріледі. Сондықтан Сыртқы істер министрі көбінесе Германияның вице-канцлері лауазымын да атқарады, бірақ соңғы жылдары бұл тенденция азайды. Соңғы екі Сыртқы істер министрі, Хайко Маас пен Анналена Бербок вице-канцлер болған жоқ, вице-канцлерлік лауазымын Маас кезінде қаржы министрі Олаф Шольц, ал Бербок кезінде Экономика және климат министрі Роберт Хабек атқарды.