Кіріспе

КСРО-ның адам құқықтары жөніндегі белсендісі Виктор Александрович Некипелов (Ви́ктор Алекса́ндрович Некипе́лов, 29 қыркүйек 1928 – 1 шілде 1989) – советтік ресейлік ақын, жазушы, совет диссиденті және Мәскеу Хельсинки тобының мүшесі. Мәскеу Хельсинки тобының қызметіне қатысқандығы үшін ол шамамен тоғыз жыл түрмеде отырды.

Ерте өмір

Некипелов Қытай Шығыс темір жолының жұмысшыларының отбасында туған. 1937 жылы анасымен бірге Кеңес Одағына келді. 1939 жылы анасы тұтқындалып, түрмеде қайтыс болды. Омбыдағы орта мектепті тастап кетті. 1947-1950 жылдары Омбы әскери медицина мектебінде оқыды. 1960 жылы Харьков медицина институтының әскери медицина факультетін үздік дипломмен бітірді. Дәріханада жұмыс істеді.

Диссидент

1973 жылы "КСРО саяси жүйесіне зиян келтіретін, бұрыннан белгілі жалған мәлімдемелер тарату" (РСФСР Қылмыстық кодексінің 190.1-бабы) бойынша тұтқындалды. Некипелов Сербский сот-психиатрия институтының 4-бөліміне психиатриялық сараптамаға жіберілді, ол 1974 жылдың 15 қаңтарынан 12 наурызына дейін жалғасты, және ақыл-есі сау деп танылды (әрі ол солай болды), сотталды және екі жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл оның Сербский институтының психиатриялық ауруханасындағы жеке тәжірибесіне негізделген және 1980 жылы ағылшын тіліне аударылған еңбегі. 1977 жылдың қазанында Некипелов Мәскеу Хельсинки тобына қосылды. "Ақымақтар институты" кітабын жариялағаннан кейін, ол "кеңес үкіметіне қарсы агитация және пропаганда" жасады деген айыппен жеті жылға еңбек лагеріне және содан кейін бес жылға ішкі жер аударылуға кесілді. 1983 жылдың 20 наурызында Некипелов және тағы 9 саяси тұтқын АҚШ президенті Рональд Рейганға жолдаған хатында кеңес лагерлерін тексеруге шақыру үшін оның көмегін сұрады. Арина Гинзбург, Малва Ланда, Татьяна Великанова және Андрей Сахаровпен бірге ол Балтық республикаларында олардың саяси тағдырын анықтау үшін референдум өткізуді талап етті. 1987 жылы босатылып, Францияға эмиграциялады, онда 1989 жылы қайтыс болды. 1992 жылы оның өлеңдерінің таңдамалы жинағы "Мемориал" қоғамынан жарық көрді.

Кітабында

"Ақымақтар институты" атты кітабында ол дәрігерлер мен басқа науқастар туралы мейіріммен, қызығушылықпен және байқағыштықпен жазды; олардың көпшілігі психиатриялық ауруханаға жіберу үшін ақыл-есінен жаңылысқандай көрінетін қарапайым қылмыскерлер еді, себебі аурухана түрме лагерлерімен салыстырғанда "қолайлы орын" саналды. Роберт ван Вореннің жауабына сәйкес, Пекхтерев өз мақаласында Серб институты осылай нашар емес екенін, ал Некипелов оны артық көрсетіп, жала жапқан дейді, бірақ Пекхтерев осылай істеу арқылы басты мәселені қабылдамайды: Серб институтындағы тұрмыс жағдайлары жаман емес, онда психиатриялық сараптамадан өткендер ГУЛАГ-тағы тұрмыс жағдайларымен салыстырғанда белгілі бір дәрежеде "демалыста" болды; десе де, Серб институты адамдарды Черняховск, Днепропетровск, Казань, Благовещенск қалаларындағы мамандандырылған психиатриялық ауруханаларға жіберудің "тозақ есігінен" артық екенін барлығы білді. Олардың өмірі көзге көрінбейтін қорқынышқа айналды, күнделікті түрде мәжбүрлеп дәрі беру, ұру және басқа да жазалау түрлеріне ұшырады. Көптеген адамдар ақыл-есінен шығып, болып жатқан оқиғаға шыдай алмады, тіпті кейбіреулері "емделу" барысында қайтыс болды (мысалы, Донецк шахташысы Алексей Никитин). Психиатриялық ГУЛАГ-тағы өмір туралы көптеген кітаптар мен естеліктер жазылған, оларды оқыған сайын денемізді діріл қаптайды.