Кіріспе

Газжумпинг – бұл сатушының (әсіресе жылтық мүліктің) бір әлеуетті сатып алушыдан мүлікке қатысты ауызша ұсынысты (сатып алуға уәде) қабылдағаннан кейін, екінші біреуден жоғары ұсынысты қабылдауы. Сондай-ақ, сатушының бұрын ауызша келісім берген төмен бағадан кейін, соңғы сәтте сұраныс бағасын көтеруіне немесе қосымша ақша талап етуіне де қатысты болуы мүмкін. Қандай жағдайда болсын, бастапқы сатып алушы қиын жағдайға түсіп, жоғары баға ұсынуға немесе сатып алудан бас тартуға мәжбүр болады. «Газжумпинг» термині көбінесе Ұлыбритания мен Ирландияда қолданылады, бірақ басқа да елдерде осыған ұқсас жағдайлар кездеседі.

Англия мен Уэльс

1980 жылдардың соңында британдық тұрғын үй нарығында жылжымайтын мүлік бағаларының өсуіне байланысты, Англия мен Уэльсте газды сату кең таралды, себебі сатушы ұсынысты қабылдағаннан кейін де сатып алушының ұсынысы заңды түрде міндетті болмайды. Жерді сату шарты жазбаша түрінде жасалуы керек, бұл ағылшын заңнамасының талабы, ол 1677 жылғы Алаяқтық туралы заңға негізделген және 1989 жылғы Мүлік туралы (Әртүрлі ережелер) заңының 2-бабында қайта жазылған. Бұл талап бастапқыда жылжымайтын мүлік мәмілелерінде адалдық пен нақтылықты қамтамасыз ету және арамдықтың алдын алу мақсатында қабылданған. Меншік иесі мүлікті сатып алу туралы ұсынысты қабылдаған кезде, сатып алушы әдетте құрылыс сараптамасын тапсырмамайды және заңдық тексерулер жүргізуге мүмкіндік алмайды. Сатып алу ұсынысы «шартқа байланысты» жасалады, демек, жазбаша шарттар алмасылғанға дейін тараптар кез келген уақытта мәміледен бас тарта алады. Барлық ресмиліктерді аяқтауға 10-12 аптаға дейін уақыт кетіп, егер сатушы осы кезеңде жоғары ұсыныс алса, сатып алушы көңілі қалып, қаржылық шығынға ұшырайды. Мүліктің сұраныс бағасы оның «газды сатуға» түсуіне әсер етпейді, бірақ орналасқан жері әсер етеді: бұл Лондон мен Солтүстік-Шығыста жиі кездеседі. Бұрынғы ұсыныстан жоғары ұсынысты қабылдау газды сату деп аталады. Жылжымайтын мүлік бағасы төмендеген кезде газды сату сирек кездеседі. «Газандринг» термині кері жағдайды білдіреді, яғни сатып алушы барлық тараптар шарттарды алмасуға дайын болғанша күтеді, содан кейін мүліктің бағасын төмендетеді, бұл жалпы үй сату тізбегінің күйреуіне әкелуі мүмкін. «Газангінг» ұқсас жағдайды сипаттайды, онда сатушы нарық жақсарғанда жақсы баға алуды үміттене отырып, сатудан толығымен бас тартады. Бұл термин еврей тіліндегі «гезумф» сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол «құннан артық төлеу» немесе «алдау» дегенді білдіреді.

Шотландия

Шотландия заңдары мен тәжірибесі газбен шашу мәселесін Шотландияда сирек кездеседі. Шотландияның мүлік беру-алу жүйесінде сатып алушылар сатушының адвокатына ұсыныс жасамас бұрын бағалау жүргізеді немесе "бағалау нәтижелеріне байланысты" ұсыныс береді. Сатушылар әдетте жазбаша ұсыныстарды берудің соңғы күнін белгілейді, содан кейін таңдалған ұсынысты жазбаша түрде қабылдайды. Келісім сатушының адвокаты сатып алушының ұсынысын қол қойылған жазбаша түрде қабылдаған кезде күшіне енеді. Егер сатушы келісімшарттар жазбаша ұсыныс пен қабылдау арқылы заңды түрде ресімделгеннен кейін жоғары ұсынысты қабылдауға тырысса, оның адвокаты оның атынан әрекет етуден бас тартады, себебі мұндай әрекет Шотландия адвокаттар қоғамының этика кодексіне сәйкес кәсіби құқық бұзушылық болып табылады. Англиядағыдай, жерді сатуға жасалған барлық келісімдер жазбаша түрде болуы керек және әр тараптың өкілі немесе олардың атынан қол қойылған болуы тиіс. Шотландияда тараптардың адвокаттары олардың атынан қол қояды, ал Англияда сатып алушы мен сатушы екі данада жасалған келісімшартқа қол қояды, содан кейін олар келісімнің күшіне енуі үшін алмасады. Шотландияда газбен шашудың сирек кездесетіні туралы жиі қате пікір таратылады, себебі мүліктік мәміле туралы ауызша келісімнің заңды күші бар деген сенім бар; келісімшарт құқығы Англиядағыдан өзгеше болғанымен, мұның сирек кездесуіне себеп – мүлік беру-алу жүйесінің ерекшелігі. Алайда, Шотландияда сатушының атынан әрекет ететін мүлік агенті газбен шашудың тағы бір түрін бастауы мүмкін. Жазбаша ұсыныстарды берудің соңғы мерзімі келгеннен кейін және мүлік агенті таңдалған ұсынысты ауызша қабылдағаннан кейін, мүлік агенті сәтті сатып алушы мен нақты немесе ойдан шығарылған бәсекелес арасында ұсыныстарды арттыру соғысын бастауға тырыса алады. Мұндай жағдайда, ауызша қабылданғаны туралы хабарланған, бірақ кейін жоғары ұсыныс пайдасына қабылданбағаны туралы хабарланған сәтті сатып алушының шағымдану мүмкіндігі шектеулі. Мұндай жағдайлар мүлік беру-алу процесінің бастапқы кезеңінде ғана орын алады, сатушының адвокаты ұсынысты жазбаша түрде қабылдамас бұрын. Мұның себебі көбінесе мүлік агенттерінің сатушыға, жазбаша растауды күтпей тұрып, ауызша қабылданған ұсыныстан кейін түскен кез келген жоғары ұсыныс туралы хабарлауға міндетті болуы. Шотландияда сатып алушыда сотқа жүгізуге жеткілікті қаржылық мүмкіндік болмаған жағдайда, газбен төмендету мүмкін, бірақ бұл жиі кездеспейді.

Америка Құрама Штаттары

Газ құю термині АҚШ-та қолданылмайды. Әр штаттың әртүрлі заңдары мен дәстүрлері бар, бірақ сатып алушылар әдетте жазбаша ұсыныс жасайды, ол сатушы қабылдағанда (қол қойғанда) көптеген жерлерде сатушы үшін міндетті болады. Бұл "сатып алу-сату шарты" деп аталады, және оның шарттары болуы мүмкін. АҚШ-тағы тұрғын үй сатып алу шартында әдетте тексеру тармағы болады, ол сатып алушыға мүлікті тексеруге және егер мүлік сатып алушының тексеруінен өтпесе, толық көлемде аванстық төлемді қайтарып алып, шарттан бас тартуға мүмкіндік беретін қысқа мерзімді қамтиды. Дегенмен, кейбір штаттардан басқа, сатушы тексеру кезеңінде шарттан бас тарта алмайды. Нью-Джерси штатында сатушының "заңдық қарастыру" кезеңі бар, оның ішінде олар қабылданған шарттан бас тарта алады.

Қаңқалау

"Gazundering" – бұл болашақ сатып алушының (әсіресе жылтық жайлы мүлік) келісілген бағаға мүлікті сатып алуға ұсыныс білдіріп, кейіннен сатушы бағаны төмендетпесе, ұсыныстан бас тартатынын айтуы. Мұндай жағдай екі түрліде кездеседі: нарық құлдыраған кезде, алғашқы келісім мен күтілетін сату күні аралығында мүліктің құны күрт төмендегенде. Екіншісі – ресми шарттарға қол қойылмас бұрын, сатып алушы сатушының әлсіз жағдайда екеніне көз жеткізгенде (бұл практика көбінесе әдепсіздік деп есептеледі). Сатушы басқа міндеттемелерге, мысалы, сату-сатып тізбегіне қатысқан болуы мүмкін және одан бас тартуға ыңғайсыздық сезінеді.