Кіріспе

Ағылшын аналитикалық және дәлелдік философы (1923–2010)

Антони Гаррард Ньютон Флю (/f//l//uː/; 11 ақпан 1923 – 8 сәуір 2010) – ағылшын философы. Аналитикалық және дәлелдік мектептерге жататын Флю дін философиясы саласында жұмыс істеді. Мансабы барысында ол Ұлыбританиядағы Оксфорд, Абердин, Кил және Рединг университеттерінде, сондай-ақ Канаданың Торонто қаласындағы Йорк университетінде философиядан сабақ берді. Флю мансабының көп бөлігінде атеизмді қолдады, Құдайдың бар екеніне эмпирикалық дәлелдер келтірілмейінше атеизмді қабылдау керек деп сақты. Ол сондай-ақ өлімнен кейінгі өмір туралы идеяны, жамандық мәселесіне қатысты еркін ерік қорғанысын және Құдай тұжырымының мәнін сынады. 2003 жылы ол III Гуманистік манифестіне қол қойды. Ол сонымен қатар «нағыз шотландтық жоқ» деген логикалық қателікті дамытты және Майкл Даметпен ретрокаузалдылық тақырыбын талқылады. Бірақ 2004 жылы ол өз ұстанымын өзгертті және ғаламның зиялы Жаратушысы бар екеніне сене бастағанын мәлімдеді, бұл оның әріптестері мен атеист достастарын таң қалдырды. Атап айтқанда, Аристотельдік Құдайға сенгенін айтты, бірақ Флю өзі бұған қарсы шығып, кітаптағы пікірлердің өзіне тиесілі екенін мәлімдеді; алайда, жасының қадірлілігіне байланысты Варгез кітапты жазудың көп бөлігін өзі жасағанын мойындады.

Өмір және мансап

Антони Флю – методист пастыры және теолог Роберт Ньютон Флюдің (1886–1962) және оның әйелі Виннифред Гаррардтың (1887–1982) ұлы. Ол Лондонда дүниеге келді. Біріншіде Кембридждегі Сент-Фейт мектебінде, содан кейін Бат қаласындағы Кингсвуд мектебінде білім алды. Ол 15 жасқа келгенде Құдай жоқ деген қорытындыға келгендігі айтылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондон университетінің Шығыс және Африка зерттеулер мектебінде жапон тілін оқыды және Корольдік әуе күштерінің барлау офицері болды. Оксфордтағы Интер-сервистің топографиялық бөлімінде қызметтенгеннен кейін, 1944 жылдың маусым айында Блетчли-паркке жіберілді. Соғыстан кейінгі кезеңде Флю Оксфордтың Сент-Джонс колледжінде (1947) Literae Humaniores мамандығы бойынша бірінші сыныпты диплом алды. Келесі жылы ол психикалық философия бойынша Джон Локк стипендиясын жеңіп алды. Флю әдеттегі тіл философиясында белгілі болған Гилберт Райлдің аспиранты болды. Флю мен Райл екеуі де Эрнест Геллнердің «Сөздер мен заттар» (1959) кітабында қатаң сынға ұшыраған көптеген Оксфорд философтарының қатарында болды. 1954 жылы Майкл Даметпен артқа қарай себеп-салдар туралы өткен дебат Флюдің мансабындағы маңызды оқиға болды. Бір жыл бойы, 1949–1950 жылдары, Флю Оксфордтың Крайст-Черч колледжінде философия пәнінен лекция оқыды. 1950 жылдан 1954 жылға дейін ол Абердин университетінде лекция оқыды, ал 1954 жылдан 1971 жылға дейін Киль университетінде философия профессоры болды. Ол Лорд Сюдли, сэр Альфред Шерман және доктор Харви Уордпен бірге институт атынан «Таймс» газетінде «Альфредо Кристианидің мемлекеттік саясатын жоғары бағалаймыз» деп жазылған хатқа қол қойды, сондай-ақ оның үкіметі Куба мен Никарагуа қолдауымен Сальвадордағы коммунистік FMLN-ді жеңуіне сәттілік тіледі. 1999 жылы ол британдық Bloomsbury Forum ой-санау орталығының басылымына алғысөз жазды – «Стандартты тасымалдаушылар: Жаңа оңның британдық тамырлары». Саяси философияда Антони Флюдің басты қызығушылығы әлеуметтік әділдік тұжырымдамасына қарсы тұру болды, яғни табыс пен байлықты экономикалық теңдік принципіне сәйкес халық арасында қайта бөлу керек деген идея. Студент кезінде Флю С. С. Льюис атындағы Сократ клубының апталық жиналыстарына жиі қатысты. Ол Льюисті «өте ұқыпты адам» және «осы клубты құрғаннан кейін алпыс жылдан астам уақыт бойы ең қуатты христиан жақтаушысы» деп тапса да, Льюис ұсынған «Жай христиандық» (1952) кітабындағы моральдық аргументке көндірілмеді. Флю Құдайдың бар екеніне дәлелдеуге тырысқан басқа да философиялық аргументтерді де сынға алды. Ол, әсіресе, болмыс туралы аргумент сәтсіздікке ұшырады, өйткені ол болмыс ұғымын игілік ұғымынан шығаруға болады деген тұжырымға негізделген. Тек телеологиялық аргументтің ғылыми формалары ғана Флюге шешуші әсер етті. Сократ клубына қатысқан кезінде Флю «Теология және жалғандық» атты мақала жазды, онда Құдайдың бар екендігі туралы мәлімдемелер тек мағынасыз екендігін, оларды жоққа шығаруға болмайтындықтан, олардың шындыққа сәйкес келуін немесе жалған екенін тексеру мүмкін емес екенін айтты. Флю сонымен қатар өлімнен кейінгі өмір туралы идеяны және жамандық мәселесіне қатысты еркін ерік қорғанысын да сынға алды. Флю 1952 жылдың 28 маусымында үйленді. Оның екі қызы болды. Флю 2010 жылдың 8 сәуірінде Англияның Рединг қаласындағы ұзақ мерзімді күтім орталығында деменциядан қайтыс болды.

Атеизмнің тұжырымдары

Антони Флюдың ең ықпалды кәсіби еңбектерінің бірі 1976 жылғы «Атеизмнің болжамы» еңбегі болды, онда Флю Құдайдың бар екендігі туралы сұраққа атеизмдік көзқараспен бастау керек, осыған дейін Құдайдың бар екенін дәлелдейтін эмпирикалық деректер пайда болғанша деген ұсынысты алға тартты. Жамандық мәселесіне еркін ерік қорғау.

Флюдың өзінің мамандығында «атеизм» терминін қолдануды өзгерту туралы ұсынысы 20-шы ғасырда шектеулі қолдау тапты, бірақ 21-шы ғасырдың басында Флюдің атеизмнің теріс мағынасының анықтамасы атеисттер деп өзін жариялаған адамдардың арасында кеңінен тарала бастады. 2007 жылы христиан апологы және философы Уильям Лейн Крейг Флю ұсынған теріс атеизм тұжырымдамасының әсеріне қатысты бағалау жасады, онда атеизмнің болжамы «атеизмді негіздеудің ең көп таралған түсіндірулерінің біріне» айналды. 2010 жылы BBC журналисі Уильям Кроулидің талдауынша: «Атеизмнің болжамы (1976) бүгінгі жаңа атеизммен бірге атеизмнің бастапқы позиция болуы керек екенін дәлелдеді». Соңғы пікірталастарда атеистер жиі «Атеизмнің болжамын» алға тартып, атеизмді «бастапқы позиция», «дәлелдеу қажеттігі жоқ» деп сипаттайды немесе дәлелдеу қажеттігінің тек Құдайдың бар екенін мәлімдейтін теистерге жүктелетінін айтады.

Деизмге айналу

2001 жылдан бері бірнеше рет Флю атеизмнен деизмге көшкен деген қауесет тарады; Флю осы қауесеттерді Secular Web сайтында жоққа шығарды. 2004 жылдың қаңтар айында Флю және оның досы, сонымен бірге философиялық оппоненты Гэри Хабермас Калифорния политехникалық мемлекеттік университеті – Сан-Луис-Обиспода тірілу туралы пікір алмасты. Флю сол кездегі позициясын өзгертпесе де, философиялық және ғылыми тұрғыдан алғанда кейбір мәселелер оны қайта қарастыруға мәжбүр етті. Ол өзінің ұстанымын атеизм деп сипаттады, бірақ оның үстінде көптеген шешілмеген сұрақтар тұрғанын айтты. 2004 жылғы сұхбатта (81 жастағы Флю) ол әлемнің зиялы дизайерінің бар екеніне сене бастағанын және деист екенін мәлімдеді. Мақалада Флю ұзақ жылдар бойы атеизмді жақтауынан бас тартқанын көрсетті.

Марапаттар

Флюге Людвиг фон Мизес институты оны "бостандық жолындағы өмір бойы қол жеткізген ең үлкен жетістіктері" үшін Шларбаум сыйлығымен марапаттады. 2001 жылдың қыркүйек айында Оберн қаласында (Алабама штаты) сыйлықты қабылдағанда Флю "Локке мен Роулздың теңдік туралы көзқарастары" тақырыбында лекция оқыды. Тақырыпты таңдауы туралы ол: "Мен Шларбаум сыйлығын алған алғашқы ағылшын және алғашқы кәсіби философпын. Сондықтан, ең ұлы ағылшын философы Джон Локк туралы әңгімелеу орынды болар еді" деді. 2006 жылдың 11 мамырында Антони Флю Биола университетінен екінші "Филипп Э. Джонсонның бостандық және шындық үшін сыйлығын" қабылдады. Бұл сыйлық, алғашқы иегерінің құрметіне беріліп, Флюге "еркін және ашық зерттеулерге өмір бойы адал болуы және ой мен өрнек еркіндігіне қарсы төзбеушілікке қарсы тұруы" үшін табысталды. Сыйлық туралы хабарланғанда Флю: "Менің осы саладағы еңбектерім мен жарияланымдарым, сондай-ақ ұстанымымды өзгерткенім үшін алған сынатымды ескеретін болсам, бұл сыйлықты алуымды бағалаймын" деді. Ол Жаңа Зеландия рационалистер мен гуманистер қауымдастығының құрметті мүшесі және Скептикалық зерттеу комитетінің мүшесі болды. 1985 жылы Флюге "Ақылға мақтау" сыйлығы табысталды, бұл Скептикалық зерттеу комитетінің ең жоғары наградасы. Сыйлықты Лондон қаласында комитет төрағасы Пол Курц ""білімді бағалау және әлеуметтік мәселелерді шешудегі сындық ойлау әдістерін, ғылыми дәлелдерді және ақыл-оқты пайдалануға жасаған ұзақ жылғы үлесін мойындау үшін" деп тапсырды.