Кіріспе

Метеор – польшалық дыбыстық зымырандар сериясы. "Метеор" зымырандары 1963 және 1974 жылдар аралығында құрастырылған. Метеор – атмосфераның жоғарғы қабаттарын, жел бағыттарын және күштерін зерттеу үшін, Жер бетінен 18 км-ден 50 км-ден артық биіктікте пайдаланылатын қатты отынмен жұмыс жасайтын бір және екі сатылы метеорологиялық зымырандар. Бұл зымырандар Варшава авиация институтының польшалық инженерлері (олардың ішінде профессор Яцек Вальчевский және инженер Адам Обидзинский) жобалаған және WZK Mielec зауытында өндірілген.

Тарих

Польшада зондтау зымырандарының алғашқы ұшыру алаңы Блядовская шөлі болды, онда 1958 жылдан 1963 жылға дейін әртүрлі типтегі зымырандар ұшырылды; олардың ішінде RD және Раско зымырандары болды. Ұшу барысында, бұрын жаттықтырылған екі ақ егешкенің қатысуымен биологиялық тәжірибе жүргізілді (РМ 2D зымыраны 1580 метр биіктікке көтерілді). 1965 жылдан 1970 жылдың сәуір айына дейін "Метеор-1" зымырандары Устка қаласынан 5 км қашықтықта орналасқан "ғарыш портынан" ұшырылды. Бұл бағдарлама 1974 жылға дейін жалғасты, одан кейін зымырандар Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында құрылған тәжірибелік орталық аумағынан ұшырылды, ол Лёба қаласының батыс жағында орналасқан. Қазіргі уақытта ол мұражай болып табылады (рампасы және радарлық базалары сақталған). "Метеор-1" зымыран сериясының 224 ұшырылысы (прототиптерді қоса алғанда) жасалды. Осы зерттеулердің нәтижесінде метеорологиялық және зымыран техникасына қатысты құнды деректер жиналып, талданды. "Метеор-1", "Метеор-2H" және "Метеор-2K" (Польшада жасалған ең ірі азаматтық зымыран) бір сатылы зымырандар болды. "Метеор-3" – "Метеор-1" зымыранының негізінде жасалған екі сатылы зымыран.

Meteor 1 Meteor 2H Meteor 2K Meteor 3
Ең жоғары биіктігі 40 км 68 км 100 км 65 км
Ұшыру итермесі 14 кН 24 кН 52 кН 14 кН
Диаметрі 12 см 35 см 35 см 12 см
Ұзындығы 2.5 м 4.5 м 4.3 м 4.3 м

"Метеор" зымырандары Лёба және Усткадан ұшырылды. 1970 жылдардың басында бұрынғы Шығыс Германиядағы Зингсттен бес "Метеор" зымыран миссиясы жүзеге асырылды. "Метеор-2" зымырандарының ұшу бағдарламасы сол жылы аяқталды, одан кейін Польша R-14 зымыранынан алынған "Вертикаль" зымырандарын пайдалана отырып, "Интеркосмос" зерттеулеріне қатыса бастады.

Метеор-1

Бір сатылы, бірақ екі бөліктен тұратын "Метеор 1" деп аталатын зымыранның ұзындығы 2470 мм және бастапқы массасы 32,5 кг болды. Ұшу 80 секундқа созылып, ең жоғары биіктікке – 36,5 км жетті. Мотор 2-3 секунд бойы жанар тұтанды және секундына 1100 метр жылдамдыққа қол жеткізді. 1965 жылы "Метеор 1" типіндегі 6 зымыран ұшырылды, ал одан кейін: 1966 жылы – 12, 1967 жылы – 40, 1968 жылы – 45, 1969 жылы – 36, 1970 жылы – 34 және 1971 жылы – 4 зымыран ұшырылды. Зымырандар металл дипольдерінің зарядын шығарды, және бұл материал кейіннен радар экранында байқалды. Бұл стратосферадағы желдің күшін және сол атмосфералық қабаттағы желдің бағытын анықтаудың негізі болды. 1965-1966 жылдары "Тыныш күн жылы" кезінде жүргізілген тәжірибелердің нәтижесінде осы атмосфералық ағымдардың бағыттарындағы циклдық өзгерулер анықталды.

Метеор-2

"Метеор-2К" бір сатылы зымыраны "Метеор" зымыраларының ең жетілген нұсқасы болды. 1970 жылдың 7 қазанында ұшу орындалып, 90 километрлік биіктікке жетті. Бұл зымыран ионосфераны зерттеу мақсатында пайдаланылды, D және E қабаттары арасындағы шекара деңгейіне жетті. Температураны өлшеу мақсатында осы нұсқаның тағы 10 ұшыруы жүзеге асырылды. Зымыран корпусының ұзындығы 4,5 метр, ал кейбіреулері 1968 жылдан қолданыстағы ағылшынның "Петрел" зымыранынан да ұзын болды. "Метеор-2" зымыраны сериялық өндіріске шығарылмады. Бұл зымыран прототипінің құны "Метеор-1" зымыранының көшірмесінен сегіз есе жоғары болды. "RAMZES" қайта қалпына келтіру зонды түріндегі пайдалы жүк салмағы 10 кг құрады.

Метеор-3

"Метеор 3" деп аталатын екі сатылы зымыран "Метеор 1" зымыранының жетілдірілген нұсқасы болды. Ұшу қашықтығы арттырылды және зымыран бірнеше дипольдік зарядтарды ұшыру мүмкіндігіне ие болды. Ол 67 мен 74 шақырым арасындағы биіктікке жете алады. "S" нұсқасының жобасы қарастырылған, бірақ іске асырылмады. Бұл модельді ұшақтан жер бетінен шамамен 5 километр биіктікте ұшыруға болатын еді.

Метеор-4

"Метеор-4" зымыранының итеру күші "Метеор-2" зымыранынан он есе жоғары. Бұл нұсқа 100 км-ден биікке жете алады. Жоба бойынша, бұл ракетаның ұзындығы 5 метрден асады және бастапқы жалпы массасы 407 кг, оның ішінде пайдалы жүгі 10 кг. Ұшудың 175 секундінен кейін ол 120 километрлік биіктікке жетеді.