Кіріспе
Тақ бөлмесі немесе тақ залы – монархтың ресми резиденциясындағы, әдетте сарай немесе бекінілген қамал ішіндегі бөлме, онда жоғары лауазымды тұлғаның (көбінесе монархтың) тақтысы салтанатты түрде орнатылады – көтеріңкі орналасқан, жиі сатылары бар және шатырмен жабылған, бұл екі элемент грек тіліндегі "thronos" сөзінің бастапқы мағынасының бір бөлігі болып табылады.
the album
A throne room or throne hall is the room, often rather a hall, in the official residence of the crown, either a palace or a fortified castle, where the throne of a senior figure (usually a monarch) is set up with elaborate pomp—usually raised, often with steps, and under a canopy, both of which are part of the original notion of the Greek word thronos.
Функция
Тақ бөлмесі – монархтың “асқақ салтанатында” ресми рәсімдерді жүргізуі, кеңес өткізуі, аудиенция қабылдауы, құрмет көрсетуі, жоғары мәртебе мен лауазымдарды табыс етуі және басқа да ресми міндеттерін атқаруы үшін әсем орын. Мұның кез келгені тіпті тұрақты түрде сарайдан тыс, немесе жылдам сапарларда қолданылатын орынға, бір немесе бірнеше бөлмеге көшірілуі мүмкін. Бұл сондай-ақ патша сарайының жиналатын орны да болуы мүмкін. Көптеген адамдардың қате түсінігі бойынша, патшалар мен басқа да билеушілер өз елдерін көбінесе тақта отырып басқарған. Бұл бұрынғы заманда, кеңесін өткізген кейбір билеушілер үшін шындыққа жақын болса керек; алайда, көбінесе басқа бөлмелер пайдаланылған, бірақ тек бейбіт уақытта. Көптеген басқалары жылдам сапармен соттық істермен айналысып, үнемі қозғалып жүрген. Корольдің Норман жаулап алуынан бұрынғы Англиядағыдай тиімді астанасы болмаған жағдайлар да болуы мүмкін. Немесе, Киелі Рим императорлары сияқты, тақтың бірнеше баламалы резиденциялары болған. Олардың жағдайында, бұл Хабсбургтер әулеті кезінде палатинаттарға айналды, олар Германия мен Австриядан тыс кең көлемді тәждік жерлерді иеленді, ал олардың соты көбінесе континенттік деңгейде саяхат жасады. Басқа монархиялар өз астаналарын жиі ауыстырған, бірақ содан кейін олар таққа отырғызу және/немесе тәж кигізу үшін қолданылатын тұрақты таққа қосымша жылдам тақты пайдаланған болуы мүмкін. Африка мен Азияда “астана” атауы белгілі бір орынды емес, бірнеше жыл бойы патша тұрған жерді білдірген жағдайлар бар. Кейбір климаттық аймақтарда соттар жыл сайын жазғы және қысқы астаналар арасында көшіп-қонып жүрген. Сондай-ақ, ешқандай нақты себепсіз, екінші деңгейдегі резиденцияларда, аң аулау үйлерінде де көп уақыт өткізу қалыпты жағдай. Тіпті олардың астаналары бекітілген кезде де, ағылшын және француз Ренессанс патшалары кеңінен саяхаттап, көптеген патшалық қамалдарды ұстап, сонымен қатар патшалықтың билеушілеріне сапарлар жасаған. Генрих VIII-нің ең көп пайдаланған резиденциясы, шын мәнінде, Лондонның сыртында орналасқан Хэмптон-Корт болды. Тіпті негізгі немесе жалғыз сарайда болғанда да, монарх көбінесе көп уақытын резиденцияның басқа бөліктерінде өткізген, мысалы, асхана, шіркеу, жеке бөлмелер (демалыс және отбасылық өмір үшін), мүмкін жеке қабылдау бөлмесі, кеңес залы, балу залы, бақтар, сот, театр және басқа да ойын-сауық орындары. Қазіргі кезде тақ бөлмелері тек мерекелік шаралар үшін пайдаланылады. Құжаттар кеңседе дайындалады, ал көптеген қонақтар салонға қабылданады.
Белгілі мысалдар
Төменде ең танымал тақ залдары келтірілген. Қалғандары тақтар туралы мақалада тізімделген.
Хофбург қаласы
Бір кездері 600 жылдан астам уақыт бойы қасиетті Рим империясы мен Австрия империясының орталығы болған Хофбург император сарайының тақ залы қазір конференциялар орталығы ретінде қолданылады, оны Австрия конгресі және басқа да халықаралық шаралар үшін пайдаланады.
Канада
Канада Сенатының Орталық блоктағы отырыстар залы, Вестминстер сарайындағы британдық Лордтар палатасының залынан көптеген дизайн элементтерін алған, алдыңғы бөлігінде үш таққа ие. Бұл тақтар жыл сайынғы Тақтың сөйлеу рәсімі үшін қолданылады, оны Парламентке арналған патшалық қабылдаудың бір түрі деп қарастыруға болады, сондықтан Сенат залы патшаның қатысуымен тақ орнатылған зал ретінде қарастырылуы мүмкін.
Қытай
Тыйым салынған қалада, Қытайдың соңғы императорлық сарайындағы негізгі тақ отырғызылатын залдар Сыртқы сарайдың үш залы: Жоғарғы Ынтымақ залы, Орталық Ынтымақ залы және Ынтымақты сақтау залы, олардың ішінде Жоғарғы Ынтымақ залы ең маңыздысы еді.
Розенборг
Копенгагендегі Розенборг сарайының (қазіргі мұражай) тақ отыратын залындағы тақ шамамен 1663 жылы король Фредерик III-тің тапсырысымен жасалған және 1671 жылдан 1840 жылға дейін Данияның абсолюттік монархтары дәстүрлі киелілену рәсімі үшін пайдаланған. Оны Бендикс Гродтшиллинг жасаған болуы мүмкін. Ол Киелі кітапта айтылғандай, піл сүйегінен жасалған және әрбір сатысында арыстан бейнесі бар алты сатысынан тұратын Сүлеймен патшаның тағынан шабыттандырылған. Материал ретінде нарвалдың тісі таңдалды, себебі ол Дания суларында табылған және бір мүйізді аң – юникикорнмен мифологиялық байланысы бар еді; сонымен қатар, он екі арыстан да тапсырылды, олардың үшеуі күмістен жасалып, бөлмеде сақталған.
Кристиансборг
Рас, елшілерді қабылдауға арналған тақ бөлмесі Кристиансборгта орналасқан.
Версаль
Тақты патша Людовик XIV тапсырыс берген және ол 1789 жылға дейін пайдаланылды. 1837 жылы Версаль сарайы ұлттық мұражайға айналды. Бұл бөлме үлкен Версаль мұражайының құрамында халыққа ашық. Қараңыз: Lit de justice.
Фонтенбло сарайы
Император Наполеон I Версальге қарағанда Фонтенблоны артық көріп, король Людовик XV-нің жатын бөлмесін Императорлық тақ залына айналдырды, және Наполеон осы жерде тақтан бас тартты. Сарайды соңғы рет Наполеон III пайдаланды; кейіннен 1871 жылы Франция империясы құлағаннан соң ол ұлттық ескерткіш деп жарияланды.
Монако: ханзадалық сарай,
700 жылдан астам уақыттан бері Грималди әулеті Монаконы билеп келеді, және осы тақ отыратын зал 16-шы ғасырдан бері көптеген тарихи мерекелер мен салтанаттарға куә болды. Князьдық отбасының көптеген азаматтық некелері де осында тіркеледі, одан кейін діни рәсімдер басқа жерде өткізіледі.
Мюнхеннің резиденциясы
Бавария Виттельсбах монархтарының резиденциясында бұрынғы тақ бөлмесі болған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мюнхен бомбалауда толығымен қираған бір мерекелік зал бар. Қазір ол қайта жаңартылып, тағы да келушілерге ашық; (кіші) тақ залы 19 ғасырдың классицизм стилінде қайта салынды. Күні бір, сол жерде коринфтік бағаналар арасында Виттельсбах әулетінің он екі билеушісінің қола мүсіндері тұрған. Олар ғасырлар бойы Баварияның құрметті монархтары болды.
Нойшванштайн
Ескеріңіз, осы әдемі, арман сияқты қамалдың – Нойшванштайның тақ отыру залында тақ жоқ. Себебі, оның тапсырыс берушісі Баварияның Людвиг II Нойшванштайның құрылысы аяқталуын көре алмады, сол себепті тақ ешқашан орнатылмаған.
Иолани сарайы
Іолани сарайының тақ залы патша Давид Калакауа, оның әйелі патшайым Капиолани және оның мұрагері патшайым Лилиуокалани қолданған. Калакауа мен оның әйелі тақтарда отыруды жақтырмады, керісінше, қонақтарды қабылдағанда олардың алдында тұруды артық көрді. Патша Калакауа ресми қабылдаулар, дипломатиялық кештер мен мемлекеттік балдар өткізді, соның ішінде патшалар мен дипломаттардан бастап, жазушылар, әртістер және спортшылар сияқты әртүрлі сала өкілдерін қабылдап, көңіл көтерді. Оның тақтан түсірілуінен кейін, осы залдың ішінде Хавай Республикасы патшайым Лилиуокаланиді соттады, оны кінәлі деп танып, сарайда түрмеге қамады. Тақ залы, сарайдың қалған бөлігі сияқты, жалпы жұртшылыққа ашық.
Ажуда сарайы, Лиссабон
Португалияның Тақ залы (порт. Sala do Trono) Лиссабондағы Ажуда Ұлттық сарайының (Palácio Nacional da Ajuda) аспаптық қабатында орналасқан. Қазіргі безендіруі 19 ғасырға жатады, қабырғалары қызыл барқытпен жабылған, алтын жалатылған француз айналары және құнды ағаш едендегі 18 ғасырдың ірі Тәбриз кілемдері бар. Төбесі Максимо дос Рейстің аллегориялық фрескасымен және үлкен кристалдік люстрамен жабылған. Тақтар португал матасынан жасалған, 18 ғасырдың екінші жартысына жатады және үстінде екі періште ұстаған португал гербі бейнеленген. Бұл креслолар Португалияның Иоанн V патшасы үшін жасалған, бірақ 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінде қираған Жюст Орель Мейссоньенің тағын алмастыру мақсатында жасалды. Бұл тақ күміс жалатылған, қанатты айдаһарлармен – Браганса үйінің геральдикалық символымен, сондай-ақ Еуропа мен Америка аллегориялық мүсіндерімен сүйенген Португалияның гербі бейнеленген. Тақ залы Португалия Республикасының мемлекеттік шаралары үшін бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.
Петергоф
Ресей патшалары пайдаланған Петергоф сарайындағы мінбер мен тақ шығыс қабырғаны үлкен суретпен безендіреді, суретте Екатерина II атқа мінген күйінде бейнеленген. Бұл залдың ішінде көптеген майлы картиналар мен он бір люстра да бар.
Қысқы сарай
Ресейдің тағы деп есептелетін Георгий залының тағы (немесе үлкен тақ залы) жеті басқыштан тұратын тұғырдың үстіне орналасқан, ал артында екі басқан бүркіт символы және алдында сахналық арка бар. Петр I бөлмесі (кіші тақ залы) бұрынғысына қарағанда әлдеқайда қарапайым. Тақ императрица Анна Ивановна үшін Лондонда жасалған, ал оның артындағы картинада Ұлы Петр мен Минерва бейнеленген.
Мадрид патша сарайы
Мадрид патша сарайы Испания монархының ресми резиденциясы болды. Тақ бөлмесі бірегей, себебі ол Карл III дәуірінен сақталған түпнұсқалық әрлеуінде. Көркем бөлме алтынмен әшекейленген, қабырғалары қызыл барқытпен жабылған, ал төбесінде Тиеполо суреттерімен және тас кристалдан жасалған шамшырақпен жарықтандырылған. Бөлмені Ла Гранья патшалық шыны фабрикасында жасалған үлкен айналар сәндеп тұр. Патша отбасы сарайда тұрмайды, оның орнына Мадридтің шетіндегі кішкентай, қарапайым Зарсуэла сарайын таңдады. Дегенмен, Мадридтегі Корольдік сарай испан монархиясының ресми резиденциясы болып қала береді және мемлекеттік шаралар үшін пайдаланылады.
Стокгольм сарайы
Стокгольм сарайындағы Мемлекеттік залда орналасқан тақ Күміс тақ деп аталады және 1650 жылы королева Кристинаның тәж кию рәсімі үшін жасатылған. Оны соңғы рет қазіргі король Карл XVI Густав 1973 жылы таққа отырғанда және 1974 жылы Парламенттің ашылу салтанатында қолданған. 1750 жылы король Адольф Фридрих пен королева Луиза Ульриканың тәж кию рәсімі үшін екі тәж кию тағы жасалды. Екеуі де Стокгольм сарайында орналасқан, ал біреуі Луиза Ульрика қабылдау залында қойылған.
Ұлыбритания
Ұлыбритания монархтары дерлік әрқашан өздеріне жеке тақ жасатып алған. 1900 жылға дейін әрбір тақ монархтың билігі аяқталған соң келесі монарх үшін беріліп немесе ерітіліп тасталатын. 1900 жылдан кейін жасалған тақтар сақталды. Біріккен Корольдіктегі тақтардың нақты саны белгісіз, бірақ кем дегенде бесеуден көп. Ұлыбритания басқа елдерден өзгешелігі – бір немесе екі емес, көптеген тақтары бар, олардың кейбіреулері 800 жылдық тарихқа ие. Британ монархының тәж кигізу салтанатында майлау және тәж кигізу рәсімі үшін қолданылатын "тақ" Сент-Эдвард креслосы деп аталады. Ғасырлар бойы сақталған бұл кресло әдетте Вестминстер аббаттығында қойылған.
Бэкингем сарайы
Лондондағы британ монархтарының ресми резиденциясы – Бэкингем сарайындағы Тақ залы сот жиналыстары мен екінші би залы ретінде пайдаланылады. Ол екі тақтың үстінде гүл шоқтарын ұстап тұрған «жеңіс» қанатты фигураларының жұбымен сүйенген аркамен биік тұрады. Бұл тақтар бастапқыда 1953 жылы Елизавета II-нің таққа отыруы үшін жасалған, ал 2023 жылы король Карл III және королева Камилланың таққа отыруына орай қайта жаңартылып, жаңа король мен королеваның мотивтерімен тігілген. Тақ залында патшаға ерекше жағдайларда адал құттықтаулар жеткізіледі. Тақ залы ресми тойлық фотосуреттер түсіру үшін де қолданылады. Әдетте елшілердің қабылдануы Тақ залында емес, Бэкингем сарайындағы елшілер залында өтеді. Тақ залы деп аталатын бөлмедегі тақтардан басқа, Бэкингем сарайының Бал залында да тақтар жұбы бар, ол сарайдағы үлкен көп мақсатты зал. Бал залы Ұлыбританияның наградалар жүйесіндегі салтанатты рәсімдер үшін де пайдаланылады. Тақ залында басқа да тақтар бар. Сувереннің тағының оң жағында Виктория патшайымының тағы орналасқан, ал бөлменің қарсы жағында Георг VI мен Елизавета патшайымының тақтары тұр. Бөлмеде тағы екі тақ бар.
Сент-Джеймс сарайы
Букингем сарайы 1837 жылдан бері британ монархтарының негізгі ресми резиденциясы болғанмен, Сент-Джеймс сарайы британ монархиясының ең жоғары сарайы болып саналады. Сент-Джеймс сарайы әлі де жұмыс істейтін сарай, сонымен қатар маңызды рәсімдік функцияларын сақтайды: жаңа монархты жариялау және қажетті антты қабылдау үшін Мұрагерлер кеңесі дәстүрлі түрде осы жерде жиналады. Бұл соңғы рет король Чарльз III таққа отырғанда болды. Сент-Джеймс сарайының Тақ бөлмесі ресми шаралар үшін пайдаланылады. Мысалы, осы бөлмеде Вестминстер қаласының лорд-мэрі мен кеңесшілері мемлекеттік сапармен келген мемлекет басшыларына әдетте құттықтау айтады. Букингем сарайының Тақ бөлмесінде биліктегі король немесе патшайым үшін екі тақ пен монархтың жұбайы үшін тағы бір тақ болса, Сент-Джеймс сарайының Тақ бөлмесінде тек бір тақ бар, ол монархқа тиесілі. Букингем сарайындағыдай, биліктегі монархтың тағының үстінде шатыр орналасқан. Тақтың артындағы барқыт матада Ұлыбританияның елтаңбасы басым. Бұл бөлмеде соңғы кезде Принц Уильям, Кембридж герцогы мен Кэтрин Миддлтонның никелері жарияланды, ал 2022 жылдың қыркүйегінде Мұрагерлер кеңесі Чарльз III-ті Ұлыбританияның королі деп жариялау үшін жиналды.
Холирудхаус сарайы
1505 жылдан бері Шотландиядағы басты патшалық резиденциясы болып табылатын Эдинбургтегі Холируд сарайының Тақ залы бастапқыда Корольдің сақшылар бөлмесі болған, бірақ 1822 жылы Георг IV келгеннен бастап Тақ залы ретінде қолданылып келеді. Қазіргі тақтар жұбы 1911 жылы Георг V және Мэри Тек үшін жасалған және Шотландия Корольдік елтаңбасының астындағы тұғырға орналасқан. Елизавета II 2022 жылдың қыркүйегінде Балморал сарайында қайтыс болғаннан кейін оның табыты сарайға жеткізіліп, Сент-Джайлс соборына процессиямен апару алдында Тақ залында жатты.
Вестминстер сарайы
Вестминстер сарайының басты мақсаты және беделі Ұлыбритания Парламентінің орны болғанымен, ол сонымен қатар ресми түрде патшалық резиденция болып саналады. Сарайда жеке тақ бөлмесі болмаса да, Лордтар палатасының алдыңғы бөлігінде монарх Парламентке Тақтан сөйлеген кезде қолданатын тақ орналасқан, бұл палатаны белгілі бір дәрежеде тақ бөлмесіне айналдырады. Лордтар палатасының хатшылары мен лауазым иелері палатадан өтетін кезде таққа бас иеді. Вестминстер сарайында сонымен қатар, Корольдік палатаның (емес, Парламент палатасының) билігінде, Лорд Ұлы Чемберленнің басшылығымен және монархтың Парламенттің Мемлекеттік ашылуына дейін және кейін киініп, киім ауыстыру үшін пайдаланатын шатыр астындағы екінші тақ бар.
Виндзор қамалы
Виндзор замкісінде Гартерлік тақ бөлмесі деп аталатын бөлме бар, онда Гартер орденінің басқосуы, қажет болған жағдайда, жаңа рыцарьдар мен ханымдардың қабылдануы жылына бір рет өтеді. Бөлмеде Гартер орденінің барлық рыцарьлары мен ханымдары үшін екі қатар орындықтар қарастырылған, ал басында монархтың тағы орналасқан. Гартерлік тақ бөлмесінде орналасқан қазіргі тақ – Елизавета II патшайымның тағы бір жеке тағы, бірақ кейде Виктория патшайымға сыйға берілген Үнді тағы қолданылады.
Әдеттегі қолданысы
Британ ағылшын тілінде "тақ бөлмесі" "дәретхана" деген сөздің эвфемизмі ретінде де қолданылады.
Дублин қамалы
Мемлекеттік пәтерлерде орналасқан Дублин қамалындағы Тақ бөлмесі Ирландия Ұлыбританияның құрамында болған кезеңнен бері өзгеріссіз сақталған. Сол кезде Лорд-лейтенанттар мен Ұлыбританиядан келген монархтар қамалда өткізілетін маңызды шаралар барысында бұл бөлмені пайдаланатын. Оларға әр бес жыл сайын жаңа Лорд-лейтенантты тағайындау, Сент-Патрик күніне дейін өткізілетін қамалдағы маусымда дебютанттарды Лорд-лейтенантқа ұсыну, сондай-ақ Ирландияға ресми мемлекеттік сапармен келген монархтарды қабылдау кіретін. Тақтың күмбезі 18 ғасырдың соңында жасалған, ал тақ 1821 жылы Георг IV-нің Ирландияға сапары үшін дайындалған және соңғы рет 1911 жылы Георг V қолданған. Тақ бөлмесі қазіргі заманғы мемлекеттік рәсімдерде ешқандай роль атқармайды. Алайда, Дублин қамалы осы тұрғыда маңызды рөл атқаруын жалғастыруда, ол әр жеті жыл сайын Ирландия Президентінің инаугурациясы өтетін орын ретінде қызмет етеді. Бұл шара әлдеқайда кең және сәнді Сент-Патрик залында – 18 ғасырға жататын Вице-король сарайының би залында өтеді, ол Тақ бөлмесіне жақын орналасқан.
Малайзия
Малайзия мемлекет басшысы, Янг ди Пертуан Агонг (көбінесе «Патша» деп аударылады), – бес жыл сайын тоғыз мұрагерлік штаттың тоғыз патшалық үйі арасында кезекпен алмасатын лауазым. Әр штаттың жеке сарайлары мен тақ отырғызу залдары бар, ал Патша Куала-Лумпурдағы Истана Негара (Ұлттық сарайда) тұрады. Осы және ескі сарайдың екеуінде де Балай Ронг Сери (Сарайлық аудитория залы) деп аталатын тақ залдары болған, онда Патшаның таққа отыруы сияқты бірнеше мемлекеттік рәсімдер өтеді.