Жапон поэзиясының классикалық өкілі – Сикиси принцессасы

Кіріспе

Жапон классикалық ақыны

(1149 – 1 наурыз 1201) – Хэйан кезеңінің соңы мен Камакура кезеңінің басында өмір сүрген жапон классикалық ақыны. Ол император Го-Сиракаваның үшінші қызы. 1159 жылы, тұрмысқа шықпаған Шикиси Киотодағы Камо қасиетті орындарында сайин қызметін атқарды. Кейбір уақыттан кейін ол қасиетті орыннан кетіп, өмірінің соңында буддалық монах атанды. Шикисиге "Шинкокиншү" жинағындағы 49 өлең, Камакура кезеңінің басында құрастырылған шамамен 2000 танымал туындылар жинағы, сондай-ақ әкесінің таққа отыруына арналған Хэйан кезеңінің соңында жинақталған "Сензай Вакашү" және кейінірек жинақталған көптеген өлеңдер жатқызылады. Ақынның есімі кейде Шокуси деп те айтылады (екеуі де он йоми оқылымдары). Қазіргі заманда осы таңбаларды қолданатын есімдерге Шикико (он және кун йомидің қоспасы) және Норико (таза кун йоми) жатады. Оның naishinnō атағы "Императорлық ханшайым" деп аударылады.

Өмірбаян

Оның нақты туған күні белгісіз болса да, Шикиси ханшайым 1150 жылы туып, 1201 жылы қайтыс болған деп есептеледі. Ол 1155 жылдан бастап Жапонияның жетпіс жетінші императоры Ширакава Гоның үшінші қызы болды. Өмірінде Жапония саяси билік үшін күрескен самурайлар кландары қатысқан 1156 және 1159 жылдардағы Хоген және Хейджи көтерілістері сияқты дүрбелеңдерді бастан өткерді. Сондай-ақ, көптеген табиғи апаттар болды, соның ішінде торнадо, ашаршылық және жер сілкінісі, олардың барлығы Жапония халқына зор қайғы әкелді. Осы алапат оқиғалар кезінде Шикиси көп уақытын оқшау тұрып өткізді. 1159 жылы Камо ғибадатханасы оны өзінің отыз бірінші сайин немесе бас діни қызметкері етіп таңдады. Император тағайындаған сайин императордың атынан басты синтоист ғибадатханалардағы негізгі құдайларға қызмет көрсетті. Саин болу маңызды және сәнді қызмет еді – ол Kamo no Matsuri немесе Aoi Matsuri деп аталатын жыл сайынғы рәсімге үлкен үлес қосты, ол жыл сайын үлкен мерекемен тойланды. Ол сондай-ақ көптеген қызметшілермен бірге өз сарайында өмір сүрді, бірақ сайин қызметі өте жалғыздыққа толуы мүмкін, өйткені ол отбасынан алыстап, көп жағдайда жұртшылықтан бөлек болады. Саин ретінде Шикиси астанаға жақын жерде өмір сүрді, ал оның көптеген қызметшілері жеткілікті серік болды; алайда, бұл мансап көптеген шектеулермен келді және сол кездегі үкімет саясаты ханшайымдарға үйленуді қиындатты. Шикиси бұл қызметте он жыл бойы болды, бірақ ол ауырып, 1169 жылы ғибадатханадан кетуге мәжбүр болды. Өмірінің қалған бөлігінде бірнеше аурумен күресті, оның ішінде сүт безі қатерлі ісігі болуы мүмкін. 1181 жылы Шикиси сол кездегі әйгілі ақын Фудзивара но Шунзеймен танысты, және оның ұлы Тейкамен достық қарым-қатынас орнатты. Тейка да белгілі ақын болған, және Шикиси мен Тейка арасында қарым-қатынас болған деген болжам бар. Шикисидің поэзиясының көп бөлігінде қайғылы сағыныш сезімі байқалады, бұл кейбіреулерді оның қайтарылмайтын немесе қол жеткізе алмайтын махаббатқа тап болғанына сендірді. Тейка Шикисиге жасаған сапарларын мұқият күнделікке жазды. Ол Шунзеймен бірге жиі баратын, бірақ Тейка бұл сапарлар туралы егжей-тегжейлі айтпайды, алайда оның оған деген қамқорлығы Шикисидің ауруы нашарлаған кездегі жазбаларында көрінеді. Бірнеше рет ол түнде қалғанын жазды, соның ішінде Шикиси қатты ауырған кезде "асхананың солтүстік бұрышында" қалды. Ғалымдар Шикиси мен Тейканың ғашықтар болғаны туралы келіспейді, және дәлелдер жеткіліксіз. 1190 жылдары Шикиси буддалық ант қабылдап, монах болды және Шонёхо деген есімді қабылдады, өйткені ол таза жер буддизміне сенуші болды. Сондай-ақ 1190 жылдары оның әйгілі әйелдерді қарғағаны туралы екі жеке оқиға болды, олардың бірі үкіметке қарсы жоспарға қатысты; кейбіреулер ол жазадан құтылу үшін ант берді деп санайды. Алайда бұл айыптауларға қатысты ешқандай шара қолданылмады. 1200 жылы Шикиси болашақ император Цзюнтокуның асыраушы анасы болып тағайындалды, сондай-ақ осы жылы ол өзінің немере інісі, зейнеткер император Тоба Го демеушілігімен өткізілген Шоджи дәуірінің бірінші жүз өлеңдер тізбегіне (正治初度百首) жүз өлеңдер жинағын жазды. Го Тоба осы жылы барлық белгілі ақындарға осы антологияға өздерінің кейбір шығармаларын тапсыруды бұйырды, ал Шикиси өте ауырғандарына қарамастан, жиырма күннің ішінде осы өлеңдер жинағын жазды. Шикиси мен Тейканың алғашқы кездесуі мен Тейканың өлімі арасындағы екі онжылдықта, соңғысының күнделігі Шикисидің 1201 жылы қайтыс болғанға дейін бастан өткерген денсаулық күресінің кейбірін көрсетеді.

Though her exact date of birth is unknown, it is estimated that Princess Shikishi was born in 1150, and she died in the year 1201. She was the third daughter of Go Shirakawa, seventy seventh emperor of Japan beginning in the year 1155. During her lifetime, Japan saw turbulent times like the Hōgen and Heiji rebellions of 1156 and 1159, respectively, which involved competing samurai clans vying for political power. There were also numerous natural disasters, including a tornado, a famine, and an earthquake, all of which wreaked destruction on Japan's inhabitants. During all this action, Shikishi was cloistered away for much of the time. In 1159, the Kamo Shrine chose her to be their thirty first saiin or high priestess. An emperor appointed position, the saiin represented the emperor by attending to the primary deities at the major Shinto shrines. To be saiin was an important and luxurious job—she factored largely in the annual rite, called the Kamo no Matsuri or Aoi Matsuri, which was celebrated with a great festival every year. She also had many attendants and lived in her own palace, but saiin could be a rather lonely appointment, as the girl would move away from her family and remain mostly separate from the public. As saiin, Shikishi would have lived near the capital, and her large number of attendants provided ample company; however, this career came with many restrictions and the government policies at the time made it difficult for princesses to marry. Shikishi remained in this position for ten years until she became ill, forcing her to depart the shrine in 1169. She dealt with several illnesses over the rest of her life, including what was probably breast cancer. Around 1181, Shikishi became acquainted with Fujiwara no Shunzei, a famous poet of the time with whom she may have studied, and developed a friendship with his son Teika. Teika was also a renowned poet, and it is speculated that Shikishi and Teika were in a relationship. Much of Shikishi's poetry contains a tone of saddened longing, which has led some to believe she dealt with unrequited or unattainable love. Teika kept a thorough journal, in which he chronicles his visits to Shikishi. He and Shunzei would often visit her together, but Teika does not go into detail about these visits, though his concern for her appears in entries during the time when Shikishi's illness was worsening. A couple of times he wrote that he remained through the night, including a time Shikishi was especially ill and he stayed in “the northern corner of the kitchen”. Scholars disagree about whether or not Shikishi and Teika were lovers, and the evidence is too small to be certain either way. In the 1190s, Shikishi took Buddhist vows to become a nun and adopted the name Shōnyohō, as she had become a believer in Pure Land Buddhism. Also in the 1190s, there were two separate instances of rumors that she had cursed notable women, one of the instances involving a plot against the government; and some believe she took the vows partly to escape punishment. No action was taken regarding either of these accusations, however. Shikishi was appointed as foster mother in 1200 to the future Emperor Juntoku, and also during this year she wrote a set of one hundred poems for the First Hundred Poem Sequences of the Shōji Era (正治初度百首), which was sponsored by her nephew, the retired Emperor Go Toba. Go Toba had directed all notable poets in this year to submit some of their works for this anthology, and Shikishi wrote this set of poems in only twenty days despite being extremely ill. Beginning with twenty five, eventually forty nine of Shikishi's poems were chosen for the eighth imperial anthology, the Shin Kokin Wakashū (as opposed to only nine of Teika's), which altogether contained 1,979 poems. For the two decades between Shikishi and Teika's first meeting and the former's death, the latter's diary displays some of the ongoing health struggles Shikishi had until her death in 1201.

Тану

Шикиши жиырма бірінші императорлық антологияның он бесінде мойындалды. Фудзивара но Шунзеи Шикишидің тоғыз туындысын 1288 өлеңнен тұратын жетінші императорлық антология "Сенсей Вакашу"-ға қосты. Оның өлімінен кейін жақында құрастырылған сегізінші императорлық антология "Шин Кокин Вакашу" оның қырық тоғыз өлеңін қамтыды. Оның 155 өлеңі жетінші императорлық антологиядан жиырма біріншіге дейін кірген.