Кіріспе

1991 жылы жарық көрген Дон ДеЛиллоның «Мао II» романы – жазушының оныншы туындысы. Кітапта романын аяқтауға күш салып жүрген, Ливанға тұтқынға алынған әріптесіне көмектесу үшін сапар шеккен жазушының тағдыры баяндалады. Роман атауы Энди Уорхолдың Мао Цзэдунды бейнелеген жібек басу өнері туындыларынан алынған. ДеЛилло осы кітапты досы Гордон Лишке арнады. Кітаптың басты тақырыптары – адам көпшілігі және саяси терроризмнің салдары. «Мао II» сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, 1992 жылы PEN/Фолкнер сыйлығына ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Билл Грей есімді оқшауланған жазушы бір романды аяқтамай-ақ үздіксіз жұмыс істей береді. Ол шығармаларын таза сақтау үшін сыртқы әлемнен жаулап, уединениеге бойұрып өмір сүргенді жөн көреді. Ол және оның көмекшісі Скотт, көпшілік оқыған соң шығарманың мәнінің жоғалып қалатынына сенеді. Скотт Биллтің кітабын жарияламауын қалайды, себебі шығарманың көптеп көбейтілуі "нағыз" Биллді жойып жібереді деп қорқады. Билл Скотттың әйелі Карен Дженнимен сырлы қарым-қатынасқа түседі, ол Біріккен шіркеудің бұрынғы мүшесі және кітаптың прологында Біріккен шіркеудің неке рәсімі арқылы Ким Жо Пакқа үйленген. Өзін толығымен оқшаулаған Билл, жазушыларды суретке түсіріп жүрген Нью-Йорктік суретші Британың фотоға түсуіне келіседі. Бритамен және басқалармен әңгімелескенде Билл, терроризм өнердің орнына мәдениетті өзгертетін және жаңартқан "санаға жасалған шабуыл" ретінде басып озған заманда романдар жазушылардың тез ескіріп бара жатқанына қайғырады. Билл бір сөз айтпастан жоғалып кетеді және бұрынғы редакторы Чарльзден соғыс аймағындағы Бейрутта тұтқынға алынған швейцариялық жазушының атынан Лондонда сөз сөйлеу мүмкіндігін құпия түрде қабылдайды. Осы уақытта Карен Британың Нью-Йорктегі пәтерінде тұрып, уақытының көп бөлігін Томпкинс сквер паркіндегі үйсіздердің қатарында өткізеді. Лондонда Билл жазушыны ұрлаған маоистік топтың өкілі Джордж Хаддадпен танысады. Билл Ливанға барып, жазушының босатылуы туралы келісімдер жүргізуді шешеді. Чарльзден жасырын түрде бөлініп, Ливанға кемемен баратын Кипрге қашып кетеді. Кипрде Биллтің машинасы шауып, бауыры жарақаттанады, ал көп ішетіні салдарынан Бейрутқа жол тартқанда ұйқыда қайтыс болады. Эпилогта Брита Бейрутқа барып, ұрлыққа жауапты террорист Әбу Рашидті суретке түсіреді. Тұтқынның тағдыры белгісіз, бірақ жағдай өте ауыр. Сюжет ДеЛиллоның әдетінше уақыт, орын және кейіпкерлердің ауысуымен дамиды.

Тақырыптар

Прологтың соңғы сөйлемі Мао II-дегі маңызды және басты тақырыпты ашады: "Болашақ көпшілікке тиесілі". Кітапта көпшілік кеңінен суреттелген, Янки стадионындағы жаппай тойдың ашылуындағы мыңдаған адамдардан бастап, Томпкинс сквер паркінде тұратын көпшілікке, Аятолланың жерлеу рәсіміне келген мыңдаған адамдарды Карен телеарнадан бақылайды. Көпшіліктің табиғаты және олардың жеке және ұжымдық идентичностьпен байланысы зерттеледі. "Ең маңызды жұмыс – ауадағы жарылыстар мен қираған ғимараттар" деп террор дәуірін болжаған ДеЛилло, саяси террордың американдық қоғамға тигізер әсерін болжауда өте оза болды. Масштабты догматизм мен зорлық-зомбылық жағдайында өнердің тиімділігі мәселесі повестьтің орталық тақырыбы болып табылады. Романды дайындаған кезде ДеЛиллоның Viking баспасындағы редакторы Нэн Грэм: "Дон маған бірдеңе жазбас бұрын екі папкасы болғанын айтты, біреуі "өнер" деп, екіншісі "террор" деп белгіленген" деді. Роман жарық көргенге екі жыл бұрын Хомейни Салман Рушдиге қатысты "Сәтандық аяттар" романынан кейін өлім жазасын талап ететін фетва шығарды, ал Нью-Йорк Пост фотографтары Дж.Д.Сэлинджерді Нью-Гэмпширде тосқауылға алды. ДеЛилло Винс Пассароға Салингердің жарияланған суреті мен ол кездескен Біріктіру шіркеуінің бата беру рәсімінің суреті кітапқа шабыттандырғанын айтты: cquote "Мен оны сол кезде білмедім, бірақ бұл екі сурет "Мао II" -нің екі ұшын білдіреді, "архи-индивидуалист" және жаппай сана, террористтің санасынан жаппай ұйымның санасына дейін. Екі жағдайда да, мақсаттарына жету үшін адамның жекелігінен айырылу керек". "Нью-Йорк Таймс" газетінде Лорри Мур "де Лилло мырзаның прозасынан артық ешкімнің прозасы жоқ" деп жазды және автордың "қаланың бейнелі бөлігін, оның сөзбен айтып жеткізе алмайтын қалалық ырғақтарын, оның таңғажайып көріністер мен иістерді қайта жаңғырту қабілетін" атап өтті. Ол Мао II-ге қарағанда "көбірек қызығушылық танытып, әсер еткенін" және романның "Ақ шу" мен "Таразы" романдарына қарағанда эмоционалдық тереңдігі аз екенін жазған кезде, Мур ДеЛиллоның бірнеше көзқарасты жеткізу қабілетін мақтады және "өзінің анықталған параметрлері бойынша [ ] ДеЛилло мырзаның жаңа кітабы оның басқалары сияқты жарқын жетістікке жетеді" деп мәлімдеді. Publishers Weekly журналының бір рецензенты романды "ерекше жетістік" деп бағалап, "ДеЛиллоның әдемі сөздері осындай құрғақ сұрақтарды жандандырады. Мао II ДеЛиллоның заманауи шебер және әдеби провокатор мәртебесін қайтадан растайды". Ол сондай-ақ Kirkus Reviews журналында мақтауға ие болды, онда рецензент автордың "сөйлейтін бастары біздің дәуіріміздің құпияларын күңкілдетеді. Оның соңғы романы "салқын қайғылы" болса да, Грейдің тағдырына толы семиотикасын жоққа шығарады: бұл жарық кітап, ашу-ызаның иронияға айналуы, ауыр еңбекпен қол жеткізген асылданған сәттері бар". Керісінше, Джон Ланчестер Лондондық кітаптар шолуында Мао II-нің "басқаша схемалық орталық тақырыбы мен сюжеттік желісі бар" деп дәлелдеді және романды "Грейдің "террористер не алады, романшылар жоғалтады" деген дәлелдерін үйге мәжбүрлеуге тырысу" деп сынға алды. Бұл, таңғаларлықтай, бұл идеяларға зиян тигізеді, өйткені Китстің әйгілі сөздері бойынша "біз өзімізге айқын дизайны бар поэзияны жек көреміз". Мен ДеЛиллоның комикалық тамырларын сағынған Мао II-ді оқыған жалғыз адам боламын деп ойламаймын, оның комикалық тамырлары оның басқа шығармаларында ауырлықты мүлдем жоққа шығарған жоқ; Мао II-де оның болмауы, менің ойымша, кәсіби өзін-өзі бағалаумен байланысты болуы мүмкін". "Нью-Йорк кітаптар шолуында" Роберт Тауэрс былай деп жазды: "Мао II - бұл қараңғы жұмыс, баяндау ретінде аз шоғырланған; және ол алдыңғыларына қарағанда қысқа. Кейіпкерлер саны салыстырмалы түрде аз, ал кейіпкерлердің өздері, айқын сипатталған болса да, ұзақ мерзімді перспективада олармен үйісетін бейнелер мен тақырыптардан гөрі қызықты емес". Мао II 2007 жылы Нью-Йорктегі ДеЛиллоның шығармашылығы туралы нұсқаулықта екінші деңгейге ("Тақырықталған") орналастырылды, онда роман "ДеЛилло өзінің ең афористік [ ] Романнан гөрі, қалыңдықты сахнаға қою арқылы байланысқан, қалыңдықты сахнаға қою арқылы, ол поэтті тұтқынға алуға тырысады, онда көркем әдебиет пен терроризм арасындағы қарым-қатынас туралы оның ең кең ойлары бар". 2011 жылы Мартин Амис ДеЛиллоның шығармашылығындағы өзінің сүйікті романдары арасында Мао II-ді атады. 2016 жылы Granta журналына жазған ретроспективті мақаласында Колин Барретт Мао II-ді "өнер туралы, террор туралы, қысқа, бос сюжетті, бірақ бір уыс тартымды роман" деп сипаттады. Джефф Сомерс оны 17 ДеЛилло кітабының арасында алтыншы орынға қойды, "оның сюжеті көп емес және ДеЛилло өзіне енгендей сезіледі, бірақ ДеЛилло сияқты жазушыға мұндай нәрсеге жол беруге болады. Оның террористік актілер туралы болашақты болжаған көрінісі (1991 жылы жарық көрген) кітапқа мән береді".