Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысыр халық биі
Egyptian folk dance
Тахтиб – бұл бастапқыда «фана а’назаха ва тахтиб» («таяқ қолдану арқылы туралық пен адалдық өнері») деп аталған, дәстүрлі таяқпен күресудің соғыс өнері. Тахтибтің бастапқы соғыс нұсқасы кейіннен ағаш таяқпен египеттік халық биіне айналды. Ол ағылшын тілінде «таяқ биі», «қамыс биі», «таяқпен билеу ойыны» немесе музыкамен сүйемелденетін ритуалдық елікпе жекпе-жек ретінде сипатталады. Бүгінде «тахтиб» сөзі соғыс өнері мен сахналық өнердің екі түрін де қамтиды. Қазіргі уақытта ол негізінен Жоғарғы Египетте таралған. Тахтиб Луксор және Асуан қалаларында туристер үшін жиі көрсетіледі. Тахтибте қолданылатын таяқтың ұзындығы шамамен төрт футты құрайды және оны аса, асая, ассая немесе наббут деп атайды. Ол көбінесе дене бойымен үлкен сегіздік пішінде, ауаның қозғалысын анық естілетіндей жылдамдықпен қозғалтады.
Tahtib is the term for a traditional stick fighting martial art originally named fan a'nazaha wa tahtib ("the art of being straight and honest through the use of stick"). The original martial version of tahtib later evolved into an Egyptian folk dance with a wooden stick. It is commonly described in English as a "stick dance", "cane dance", "stick dancing game", or as ritual mock combat accompanied by music. Nowadays, the word tahtib encompasses both martial practice and performance art. It is mainly practiced today in Upper Egypt. Tahtib is regularly performed for tourists in Luxor and Aswan. The stick used in tahtib is about four feet in length and is called an asa, asaya, assaya, or nabboot. It is often flailed in large figure eight patterns across the body with such speed that the displacement of air is loudly discernible.
Тарих
Тахтибтің ең көне іздері Каирдің оңтүстік-батыс шетінде орналасқан Ескі Патшалық дәуірінің кең көлемді некрополі – Абусир археологиялық қазбасынан табылған өрнектерде кездеседі. Сахуре пирамидасының (V династия, шамамен б.з.д. 2500 ж.) рельефтерінің кейбіреулеріндегі бейнелер мен түсіндірме жазулар, таяқтарды қолдана отырып жасалған әскери жаттығуларды өте нақты және дәл көрсетеді. Тахтиб, садақ ату және күрес сол кезде әскерлерге үйретілген үш соғыс шеберлігінің бірі болды. Мина қаласының жанындағы Бени Хасан некрополінің (XI-XII династиялар, б.з.д. 1900–1700 ж.) 35 қабірінің үшеуінде тахтиб сахналарын бейнелейтін өрнектер бар. Осыған ұқсас өрнектер Минадан оңтүстікке қарай 60 шақырым жерде орналасқан Телль-эль-Амарна (XVIII династия, б.з.д. 1350 ж.) археологиялық қазбасында да кездеседі. Әскери дайындықтан басқа, тахтиб жарыстары шаруалар мен фермерлер арасында да танымал болған. Тахтибтің мерекелік түрде бейнеленуінің алғашқы дәлелі Жаңа Империя кезеңінде (б.з.д. 1500–1000 ж.) пайда болды, бұл Луксор мен Саккара қабырғаларындағы өрнектерде көрініп тұр. Ерте христиандық жазбаларда тахтиб ерлердің тойларда және мерекелерде орындаған демалыс әрекеті және танымал өнер түрі ретінде сипатталған. Тахтиб осы бейбітшілік аясында ойын немесе өнер көрсету ретінде дамыған деп саналады.
The oldest traces of tahtib were found on engravings from the archaeological site of Abusir, an extensive necropolis of the Old Kingdom period, located in the south western suburbs of Cairo. On some of the reliefs of the Pyramid of Sahure (V dynasty, c. 2500 BC); the images and explanatory captions are particularly precise and accurate in their depiction of what seems to be military training using sticks. Tahtib, with archery and wrestling, was then among the three disciplines of warfare taught to soldiers. Three of the 35 tombs of the Beni Hassan necropolis (XI XII Dynasties, 1900 – 1700 BC) near the town of Minya, contain engravings showing scenes of tahtib. Similar engravings can be seen in the archaeological site of Tell el Amarna (XVIII Dynasty, 1350 BC), some 60 km south of Minya. In addition to its role as military training, tahtib matches were also popular among peasants and farmers. The first evidence of the festive representation of tahtib can only be seen in the New Empire (1500 – 1000 BC), as shown by the engravings on the walls of Luxor and Saqqâra Early Christian writings mention tahtib as a leisure activity and a popular art performed by men during weddings and celebrations. It is believed that tahtib developed as a game or performance art in this civilian context.
Өнер көрсету
Тахтиб биі бастапқыда ерлер орындаған, бірақ кейін әйелдер де осы биді дамытты. Бір түрінде әйелдер ер адамдардың киімін киіп, олардың қимыл-қозғалысын қайталайды. Әйелдерге арналған тағы бір нұсқасы флиртке толы, көбірек әдемілік пен азаматтықпен орындалады. Бұл соңғысы, ra's el assaya (таяқ биі) деп аталады, кабаре немесе Raqs sharqi қойылымдарына енгізіледі. Осы би үшін қолданылатын таяқ әдетте жеңіл және бір жағынан иыққа тіреуге арналған жалпақ ұшы бар. Ол көбінесе металл түстес қағазбен немесе тізбектей тігілген әшекейлермен безендіріледі. Киім қарапайым балади көйлек. Би кезінде таяқты басқа, жамбасқа немесе иыққа теңгеріп билеу қажет.
As with its combative counterpart, the dance form of tahtib was originally performed by men, but female versions were later developed. In one form, the women dress as men and imitate the males. Another female variant is performed flirtatiously and with less aggression. The latter, called ra's el assaya (dance of the stick) is incorporated into cabaret or Raqs sharqi performances. The stick used for this dance is generally more lightweight and hooked at one end like a cane. It is often embellished with metallic coloured foil or sequins. The costume is a simple baladi dress. Performances include balancing the cane on the head, hip or shoulder.
Музыка
Тахтиб музыкасында табл (бас барабан) және мизмар (халық қобыз) қолданылады. Оң қол ілмектері бар ауыр таяқпен барабан ортасын соғып, «дум» деп аталатын терең дыбыс шығарып, ритмнің жүрегін соғады. Сол қол жеңіл бұтақпен барабан шетін шапалақтап, жылдам, үзіліссіз «такс» дыбысын (барабан шетінен шығатын жоғары дыбыс) тудырады.
Music in tahtib features the tabl (bass drum) and mizmar (folk oboe). The right hand uses a heavier stick with a hooked head to beat out the dum (the deep sound from striking the center of the drum) which drive the heartbeat of the rhythm, while the left hand uses a light twig as a switch to produce rapid fire staccato "taks" (the higher sound from striking the edge of the drum).
Қазіргі заманғы тахтиб
Қазіргі заманғы тахтиб – тахтибтің күресу өнері ретіндегі бастауларын қайта қарастырып, техникаларды жүйелеу және құрылымдық оқыту арқылы оны жауынгерлік тәжірибе ретінде дамытуға жасалған әрекет. Дәстүрлі тахтибтегідей, басты нысана – қарсыластың басы, себебі ол денедегі ең осал және көңілсіз бөлік саналады. Сондықтан, техникалар өз басын қорғап, қарсыластың басына тиюге бағытталған. Жеңіске бір рет басына дәл тию арқылы немесе денеге үш рет тию арқылы қол жеткізуге болады. Дәстүрлі тахтибтен өзгешелігі, қазіргі тахтибте әйелдер мен ерлер аралас топтарда бірге жаттығуға мүмкіндік бар.
Modern tahtib is an attempt to re explore the sources of tahtib as a fighting art, and to enrich them as a martial practice by codifying the techniques and teaching them structurally. As in traditional tahtib, the main target is the opponent's head, as it is considered the most fragile and vulnerable part of the body. Consequently, techniques revolve around protecting one's own head while reaching the head of the opponent. Victory can be attained either by a single clean touch to the head, or three touches to the body. Unlike its traditional counterpart, modern tahtib allows both women and men to practice in mixed groups.