Кіріспе

Супире тілі – Малидің оңтүстік-шығысындағы Сикассо аймағында және Кот-д’Ивуармен шектес аймақтарда сөйленетін сенуфо тілі. Олардың ана тілінде "сùпире" деген сөз "халық" және "халықтың сөйлейтін тілі" деген мағынаны білдіреді.

Өмірбаян

Супиренің ертедегі тарихы белгісіз. Тілдің қалыптасу кезеңінде аймақта аз қақтығыстар болған, бұл Супиренің ата-бабалары мен аймақтың басқа мәдениеттерінің арасында айқын ажырауға себеп болды. Егер бір тілде сөйлейтін адамдар қазіргі Мали аймағына көшіп келсе де, кейін шағын, байланысы аз топтарға бөлініп кетсе, тілдердің уақыт өте келе әртүрлі ерекшеліктерге ие болуы күтілді. Соңғы кезде басқа тайпалармен жақын байланыс орнату нәтижесінде, күнделікті қолданыстағы сөздерге толы сөздіктер пайда болды. Білім беру осы аймақтағы мәдени тілге әсер етті. Сауатты адамдардың саны аз болғанымен, көптеген балалар бастауыш мектепке барады, онда түрлі тілдер оқытылады. Мектептерде "ана тілдерін" пайдалану мәселесі бойынша пікір таластары жалғасуда. Қазіргі заңға сәйкес, бастауыш мектептерде ана тілінде оқытылады, ал орта мектептерде ортақ тілдің қолданылуына басымдық беріледі. Сенофо тілдері тобы солтүстік, орталық және оңтүстік тармақтарға бөлінеді, ал Супире – ең оңтүстік солтүстік Сенофо тіліне жатады. Шамамен 2,2 миллион адам сөйлейтін Сенофо тілдері тобы Малидің оңтүстік-батысынан басталып, Пил Сызығының солтүстігінің үлкен бөлігін қамтиды. Бұл тіл тобының Буркина-Фасо мен Ганада да шашыраңқы қоныстары бар. Сенофо халқы Кот-д'Ивуардағы ең көне этникалық топтардың бірі саналады және 17 ғасырдың басында осы жерге қоныстанған. Сенофолардың 17 ғасырда Мали мен Буркина-Фасоны билеген Кенедугу халқынан тарағаны болжанады. Осы мәдениет Сикассо ауылын құрды, ол қазір Супире халқының мәдени орталығы болып табылады. Сикассо 1888 жылы Малиге француз әскерінің шабуылы кезінде француз билігіне соңғы қала ретінде бағынды. Мали француз отаршылдығының кезінде Француз Суданы мемлекеті ретінде болды. 1958 жылы Француз Суданы автономия жариялап, Судан Республикасы болып қайта аталды. 1960 жылы Судан Республикасы тәуелсіз Мали мемлекетіне айналды. Супире халқы негізінен жерді өңдеу арқылы күнекөршілік етеді. Адамдар жерден өнім алып, негізінен, ата-бабаларынан жеткен дәстүр бойынша қызанақ, қарақұмық және сорго егіп, тіршілік етеді. Көршілес мәдениеттерден алынған ауыл шаруашылығы технологияларын пайдалану арқасында банан мен маниок та сәтті өсіріледі. Тауық, қой, ешкі және құс сияқты мал шаруашылығының өнімдері маңызды тағам көзі болып табылады. Бұл мәдениетте байлық ақшамен емес, малдың саны мен сапасымен өлшенді. Аң аулау мен балық аулау да маңызды, бірақ олардың үлесі шамалы. Супире халқы аңшы-жинақшы өмір салтынан асып түскенімен, олардың дәстүрлі ұйымдасқан жүйесі ауылдық деңгейден жоғарыламаған. Супире мәдениетінде бір адамның шектен тыс билікке ие болуы сирек кездеседі және дәстүрлі екі топқа бөлінеді: еңбекшілер мен шаруалар. Супире және көптеген Сенофо топтары өнерлерімен танымал. Бұл қауымдастардағы шеберлер ең жоғары құрметке ие. Көбінесе өнер туындылары құдайларды бейнелеу үшін жасалған мүсіндерден тұрады. Зебра, крокодил және жираф сияқты жануарлардың суреттері жиі кездеседі. Әңгіме айту да осы мәдениетте маңызды рөл атқарады, ал Супире тілінде жазылған алғашқы туындылардың бірі – "Қабанның күлкі тістері" атты әңгіме. Сенофо халқының әйелдерді сүндеттеу салты осы мәдениетті әлемдік деңгейде танымал етті. Мәдени немесе діни себептермен жасалатын әйелдерді сүндеттеу рәсімі, қыздардың әйелге айналуының белгісі ретінде қарастырылады. Бұл мәдениеттерде ер адамдар да түрлі рәсімдерден өтуі керек. Аймақтағы басым дін – ислам, бірақ "ормандық" адамдардың көпшілігі өз сенімдерін адам сияқты құдайларға арнайды. Өлген ата-бабаларды құрметтеу де кең таралған.