Кіріспе

1931 жылғы фильм

«Бронкстың таңы» – 1931 жылы американдық режиссер Джей Лейда (Jay Leyda, 1910–1988) түсірген американдық кодекске дейінгі авангардтық фильм. 2004 жылы «Бронкстың таңы» АҚШ Ұлттық кино реестріне Конгресс кітапханасымен «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» ретінде сақтау үшін іріктелді.

Қысқаша мазмұны

"Қалалық симфония" деп сипатталған, он бір минуттық еуропалық стильдегі фильм Нью-Йорктегі Бронкс көшесін, көлік қозғалысы басталмас бұрын түсірген. "Қалалық симфония" дәстүріне жататын басқа фильмдерден өзгеше, "Бронкстің таңғы сағаты" Нью-Йорктегі бір ауданды күнінің белгілі бір уақытында, емес бүкіл қаланы күні бойында емес, назарға алады. Фильм таңертеңгі уақытта ғана түсірілген, және қарапайым тұрғындар күнделікті істерін бастағанда пайда болатын нақты визуалды мотивтерді бақылауға тырысады. Осы визуалды элементтердің қайталануы ұйымдастырылып, монтаждалған – мысалы, бетон көшелерге түсетін көлеңкелердің қозғалысы сияқты.

Өндіріс

1931 жылы Лейда «Бронкстегі таң» фильмін түсіру үшін «Eyemo» камерасын сатып алды. Фильмнің қаржысы Генри Уорд Бичердің ағаштан жасалған мүсінін сатудан түскен ақшамен қамтамасыз етілді. Лейда бұл мүсінді бастапқыда ескі нәрселер дүкенінен тауып, Эбби Олдрич Рокфеллердің өкіліне сатқан болатын.

Тарихи контекст

Лейда «Бронкстың таңы» фильмін «Джаз әншісі» төрт жыл бұрын «дыбысты фильмдер» дәуірін жариялағаннан кейін де үнсіз фильм ретінде түсірді. Дыбыс жазу технологиясының мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, ерте дыбысты фильмдердің жасаушыларының көркемдік еркіндігі шектелді, олар көбінесе үнсіз фильмдер дәуірінде дамыған тәсілдерден бас тартып, дыбыс алаңдарында үш аяқты тұрақты камералармен жұмыс істеуге мәжбүр болды. Сол кездегі кинотеориялықтар «дыбысты фильмдерді» визуалды әңгіме айтудағы кері қадам деп сынға алды. АҚШ-та көп назар алмаған «Бронкстың таңы» Лейданың Мәскеу мемлекеттік кино мектебіне қабылдануына себеп болды, онда ол кеңес режиссері Сергей Эйзенштейнтің басшылығымен оқыды. Лейда осындай шақыру алған жалғыз америкалық болды. Мәскеуде Лейда Дзига Вертов пен Йорис Ивенспен де бірге жұмыс істеді. Кейін Лейда «People of the Cumberland» және «China Strikes Back» фильмдерінде редактор және кеңесші ретінде жұмыс істеді. 1974 жылы Лейда Нью-Йорк университетінің өнер мектебінде кинотану профессоры, Готсман кафедрасын басқарды. Ол 1988 жылдың 15 ақпанында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды.