Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тілдік және мәдени әртүрлілікті насихаттау мақсатындағы жыл сайынғы мереке.
Annual observance to promote awareness of linguistic and cultural diversity
Халықаралық ана тілі күні – тілдік және мәдени әртүрлілікті насихаттау және көптілділікті дамыту үшін 21 ақпанда бүкіл әлемде жыл сайын аталып өтетін мереке. ЮНЕСКО бұл күнді алғаш рет 1999 жылдың 17 қарашасында жариялап, 2002 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы 56/262 қарары арқылы ресми мойындады. Ана тілі күні – БҰҰ Бас Ассамблеясының 2007 жылғы 16 мамырдағы 61/266 қарарымен қабылданған «әлем халықтары қолданатын барлық тілдерді сақтау және қорғауды қолдау» атты ірі бастаманың бір бөлігі. Бұл күнді атау идеясы Бангладештен бастау алды. Бангладеште бұл күн – сол кездегі Пакистанның Шығыс Бенгалия провинциясының (қазіргі тәуелсіз Бангладеш мемлекеті) халқы бенгал тілін мойындату үшін күрескен күнінің еске алуы. Бұны Үндістанның Батыс Бенгалия, Ассам, Джаркханд, Трипура штаттары мен Андаман және Никобар аралдарының одақтық аумағындағы үнді бенгалдықтары да атап өтеді.
International Mother Language Day is a worldwide annual observance held on 21 February to promote awareness of linguistic and cultural diversity and to promote multilingualism. First announced by UNESCO on 17 November 1999, it was formally recognized by the United Nations General Assembly with the adoption of UN resolution 56/262 in 2002. Mother Language Day is part of a broader initiative "to promote the preservation and protection of all languages used by peoples of the world" as adopted by the UN General Assembly on 16 May 2007 in UN resolution 61/266, which also established 2008 as the International Year of Languages. The idea to celebrate International Mother Language Day was the initiative of Bangladesh. In Bangladesh, is the anniversary of the day when the Bengalis of the then Pakistani province of East Bengal (which is now the independent state of Bangladesh) fought for recognition of their Bengali language. It is also observed by the Indian Bengalis of the Indian states of West Bengal, Assam, Jharkhand, Tripura and the union territory of Andaman and Nicobar Islands.
Тарих
1999 жылдың 17 қарашасында 21 ақпан Халықаралық ана тілі күні деп жарияланды. Бұл күн бүкіл әлемде 2000 жылдың 21 ақпанынан бастап атап өтіледі. Декларация Бангладеш (сол кезде Шығыс Пакистан) халқының тіл қозғалысына құрмет көрсету үшін қабылданды. 1947 жылы Пакистан құрылғанда, оның географиялық жағынан екі бөлігі болды: Шығыс Пакистан (қазіргі Бангладеш) және Батыс Пакистан (қазіргі Пәкістан). Бұл екі аймақ мәдениет және тіл жағынан өте ерекше болды, сонымен қатар олардың арасында Үндістан орналасқан. 1948 жылы Пәкістан Үкіметі урду тілін Пәкістанның жалғыз мемлекеттік тілі деп жариялады, тіпті бенгал тілінде Шығыс Пакистан мен Батыс Пакистанды біріктірген көпшілік сөйлегенімен. Шығыс Пакистан халқы наразылық білдірді, себебі халықтың көп бөлігі Шығыс Пакистаннан шыққан және олардың ана тілі бенгал тілі болды. Олар бенгал тілін урду тілімен қатар кемінде бір мемлекеттік тіл ретінде тануды талап етті. Бұл талапты алғаш рет 1948 жылдың 23 ақпанында Пакистанның Конституциялық Ассамблеясында Шығыс Пакистаннан келген Дхирендранатх Датта көтерді. Пәкістан үкіметі наразылықты тоқтату үшін қоғамдық жиналыстар мен митингтерге тыйым салды. Дака университетінің студенттері, халықтың қолдауымен, ірі митингтер мен жиналыстар ұйымдастырды. 1952 жылдың 21 ақпанында полиция митингке оқ атты. Абдус Салам, Абул Баркат, Рафиқ Уддин Ахмед, Абдул Жаббар және Шафиур Рахман қаза тапты, жүздеген адам жарақат алды. Бұл тарихта ана тілі үшін өмірін қиған адамдардың сирек кездесетін оқиғасы болды. Содан бері Бангладеш халқы Халықаралық ана тілі күнін қайғылы күндерінің бірі ретінде атап өтеді. Олар шейіттердің құрметіне салынған «Шаһид Минар» ескерткішіне және оның көшірмелеріне барып, оларға терең қайғы, құрмет және алғыстарын білдіреді. Халықаралық ана тілі күні Бангладеште мемлекеттік мереке. Бұл ұсынысты Ванкуверде (Канада) тұратын бенгалдар Рафиқұл Ислам мен Әбдус Салам енгізген. Олар 1998 жылдың 9 қаңтарында Кофи Аннанға хат жазып, әлемдік тілдерді жойылудан құтқару үшін Халықаралық ана тілі күнін жариялауды сұрады. Рафиқ бұл күнді 1952 жылы Дакадағы тіл қозғалысы кезінде болған қырғынды еске алу үшін 21 ақпан деп ұсынды. Рафиқұл Исламның ұсынысы Бангладеш Парламентіне енгізіліп, кейіннен (Премьер-министр Шейх Хасинаның тапсырысы бойынша) Бангладеш Үкіметі ЮНЕСКО-ға ресми ұсыныс ұсынды. Ұсынысты ЮНЕСКО-ның регламенттік жүйесі арқылы өткізу процесін Франциядағы Бангладеш елшісі және ЮНЕСКО-ның тұрақты өкілі Сайед Муаззем Али және оның ізашары Тозаммель Тони Хук, ол кезде ЮНЕСКО Бас хатшысы Федерико Майордың арнайы кеңесшісі болған, жүзеге асырды. Соңында, 1999 жылдың 17 қарашасында ЮНЕСКО-ның 30-шы Бас Ассамблеясы бірауыздан «21 ақпан күні бүкіл әлемде 1952 жылы осы күні өмірін құрбан еткен шейіттердің құрметіне Халықаралық ана тілі күні болып жарияланады» деген қаулы қабылдады.
21 February was declared to be International Mother Language Day by UNESCO on 17 November 1999. It has been observed throughout the world since 21 February 2000. The declaration came up in tribute to the Language Movement done by the Bangladeshis (then the East Pakistanis). When Pakistan was created in 1947, it had two geographically separate parts: East Pakistan (currently known as Bangladesh) and West Pakistan (currently known as Pakistan). The two parts were very different from each other in the sense of culture and language, and were also separated by India in between. In 1948, the Government of Pakistan declared Urdu to be the sole national language of Pakistan, even though Bengali or Bangla was spoken by the majority of people combining East Pakistan and West Pakistan. The East Pakistan people protested since the majority of the population was from East Pakistan and their mother language was Bangla. They demanded Bangla to be at least one of the national languages, in addition to Urdu. The demand was raised first by Dhirendranath Datta from East Pakistan on 23 February 1948, in the constituent Assembly of Pakistan. To demolish the protest, the government of Pakistan outlawed public meeting and rallies. The students of the University of Dhaka, with the support of the general public, arranged massive rallies and meetings. On 21 February 1952, police opened fire on rallies. Abdus Salam, Abul Barkat, Rafiq Uddin Ahmed, Abdul Jabbar and Shafiur Rahman died, with hundreds of others injured. This was a rare incident in history, where people sacrificed their lives for their mother tongue. Since then, Bangladeshis celebrate the International Mother Language Day as one of their tragic days. They visit the Shaheed Minar, a monument built in memory of the martyrs and its replicas to express their deep sorrow, respect and gratitude to them. International Mother Language Day is a national holiday in Bangladesh. The resolution was suggested by Rafiqul Islam and Abdus Salam, Bengalis living in Vancouver, Canada. They wrote a letter to Kofi Annan on 9 January 1998 asking him to take a step for saving the world's languages from extinction by declaring an International Mother Language Day. Rafiq proposed the date as 21 February to commemorate the 1952 killings in Dhaka during the Language Movement. Rafiqul Islam's proposal was introduced in the Bangladesh parliament and in due course (at the behest of Prime Minister Sheikh Hasina) a formal proposal was submitted to UNESCO by the Government of Bangladesh. The process of shepherding the proposal through UNESCO's regulatory system was undertaken by Syed Muazzem Ali, then Bangladesh ambassador to France and Permanent Representative to UNESCO, and Tozammel Tony Huq, his predecessor, who was then a Special Adviser to UNESCO Secretary General Federico Mayor. Finally on 17 November 1999, the 30th General Assembly of UNESCO unanimously resolved that "21st February be proclaimed International Mother Language Day throughout the world to commemorate the martyrs who sacrificed their lives on this very day in 1952."
Еске алу
ЮНЕСКО әр Халықаралық ана тілі күніне тақырып белгілейді және Париждегі штаб-пәтерінде осыған қатысты шараларды қолдайды. 2008 жылы Халықаралық тілдер жылы Халықаралық ана тілі күнінде басталды. Бұл күнді Чили, Ресей, Филиппин, Египет және Канадада тойлайды.
UNESCO chooses a theme for each International Mother Language Day, and sponsors related events at its Paris headquarters. In 2008, the International Year of Languages began on International Mother Language Day. It is celebrated in Chile, Russia, the Philippines, Egypt and Canada.
Бангладеш
Бангладеш халқы Халықаралық ана тілі күнін шейіттер монументіне және оның көшірмелеріне гүлдер қою арқылы тойлайды. 1953 жылдан бері елде мемлекеттік мереке болып табылатын бұл күн Шохид Дибош (Шейіт күні) деп те аталады. 1999 жылғы 17 қарашада ЮНЕСКО Бас конференциясы 21 ақпанды Халықаралық ана тілі күні деп жариялады. Бангладештіктер өз тілі мен мәдениетін құрметтейтін қоғамдық шаралар ұйымдастырып, әдеби сайыстар өткізеді, жолдарға альпана суреттері салады, мерекелік тағамдар жеп, ән тыңдайды. Бангла академиясы Ақпан айы бойы Дака қаласында "Экушей" кітап көрмесін өткізеді.
Bangladeshis celebrate International Mother Language Day by placing flowers at the Martyrs' Monument and its replicas. A public holiday in the country since 1953, it is also known as Shohid Dibôsh (Martyr Day). On 17 November 1999, the UNESCO General Conference recognized 21 February as International Mother Language Day. Bangladeshis organize social gatherings honoring their language and culture, hold literary competitions, draw alpana on the roads, eat festive meals and listen to songs. Bangla Academy arranges Ekushey Book Fair in Dhaka for the whole month of February.
Канада
Халықаралық ана тілі күні 2014 жылғы 5 ақпанда Мэтью Келлвейдің бастамасымен Канада Парламентіне жеке мүшелік заң жобасы ретінде ұсынылды, бірақ талқыланбады және заңға айналмады. 2015 жылы Британдық Колумбия және Манитоба штаттары 21 ақпанда Халықаралық ана тілі күнін мерекелеу туралы қаулылар қабылдады. 2017 жылғы 21 ақпанда Эдмонтон қаласында Халықаралық ана тілі күні тойланды. 2020 жылғы 23 ақпанда Эдмонтон қаласында Бангладеш мұрасы және этникалық қоғамы мен Diverse Edmonton бірлесіп Эдмонтон Экушейін құрметпен атап өтті. 2021 жылғы желтоқсанда Тәуелсіз сенаторлар тобының мүшесі Мобина Джаффер Сенатта Халықаралық ана тілі күнін орнату туралы S 214 заң жобасын енгізіп, демеушілік етті. 2022 жылғы наурызда Кен Харди Халық палатасында S 214 заң жобасын демеушілік етті және ол 2022 жылғы 15 маусымда заң күшіне енді.
International Mother Language Day was introduced to the Parliament of Canada for recognition by Matthew Kellway on 5 February 2014 as a private member's bill, C 573, however it was never debated and failed to become law. In 2015, British Columbia and Manitoba issued proclamations observing International Mother Language Day on 21 February. Edmonton observed International Mother Language Day on 21 February 2017. Edmonton Ekushey observed by Bangladesh Heritage & Ethnic Society and Diverse Edmonton with due respect in Edmonton on 23 February 2020. In December 2021, Independent Senators Group member, Mobina Jaffer, introduced and Sponsored Bill S 214, An Act to establish International Mother Language Day, in the Senate. In March 2022, Ken Hardie Sponsored Bill S 214 in the House of Commons, and it passed into law on June 15, 2022.
Үндістан
"Цифрлық Үндістан" бастамасы аясында цифрлық мазмұн елдің 22 ресми тілінде қолжетімді етіледі және Үндістанның тағы 234 мойындалған тіліне дейін кеңейтіледі. Цифрландыру 2016 жылдың маусым айында Майсур қаласындағы Үнді тілдерінің орталық институтында "Бхаратавани" жобасы арқылы басталды. 2017 жылдың ақпан айына қарай 60 үнді тіліндегі мазмұн ақысыз түрде қолжетімді болды.
As part of Digital India initiative, digitized content will be made available in the country's 22 scheduled languages and extended to India's other 234 recognized languages. Digitization began in June 2016 through the Bharatavani Project at the Central Institute of Indian Languages in Mysore, and by February 2017 content in 60 Indian languages had been made available free of charge.
Америка Құрама Штаттары
Вашингтон қаласында 2017 жылдан бері Ана тілдері күнімен бірге өтетін "Ана тілі" кинофестивалі ұйымдастырылып келеді.
The Mother Tongue Film Festival in Washington, D. C., has been held since 2017 to coincide with Mother Languages Day.
Ұлыбритания
Даканың Шәһід минарының көшірмесі 1999 жылы Лондонда, Уайтчепелдегі Алтаб Али саябағында салынды. Қауым мүшелері Халықаралық ана тілі күнін гүл шоқтарын қойып, революциялық әндер орындау арқылы тойлайды. Ұлы Манчестердегі Вествудта да Шаһід минарының көшірмесі бар. Солтүстік Англияның аймақтарынан қауым мүшелері осы ескерткіште Халықаралық ана тілі күнін атап өту үшін жиналады.
A replica of Dhaka's Shaheed Minar was built in London in 1999 in Altab Ali Park, Whitechapel. Members of the community come here to mark International Mother Language Day by laying wreaths and singing revolutionary songs. There is also a Shaheed Minar replica in Westwood, Greater Manchester. Community members come from across North England to mark International Mother Language Day at the monument.
Linguapax сыйлығы
Linguapax сыйлығы жыл сайын IMLD күні Барселонадағы Linguapax институтымен табыс етіледі. Бұл сыйлық тілдік әртүрлілікті сақтаудағы, тілдік қоғамдарды қайта жандандырудағы және көптілділікті дамытудағы ерекше еңбектерді мойындайды.
The Linguapax Prize is awarded annually on IMLD by the Linguapax Institute in Barcelona. The prize recognizes outstanding achievement in the preservation of linguistic diversity, the revitalization of linguistic communities and the promotion of multilingualism.
Экушей мұра сыйлығы
2014 жылы Альберта Бангладеш мұрасы және этникалық қоғамы (BHESA) тартқан жылдық Экушей мұрасы сыйлығы білім беру, әлеуметтік жұмыс және қоғамдық қызмет салаларындағы ерекше жетістіктерді таниды. Сыйлық Халықаралық ана тілі күнінде жарияланады.
The annual Ekushey Heritage Award, introduced in 2014 by the Bangladesh Heritage and Ethnic Society of Alberta (BHESA), recognizes outstanding achievement in fields such as education, social work and community service. The award is announced on International Mother Language Day.