Кіріспе

Құранның 46-тарауы – Әл-Ахқаф (الأحقاف, "құм төбелері" немесе "қисайған құмды далалар") – 35 аяттан тұратын Құранның 46-тарауы (сүре). Бұл, Мұқаттаат әріптерімен басталатын жетінші және соңғы тарау. Аяттардың уақты мен мән-жайына (асбаб әл-нузул) қатысты, бұл тараудың көп бөлігі кеш Меккелік тарауларға жатады, 10-аяттан және мұсылмандар Мединеде түскен деп санайтын бірнеше аяттан басқа. Бұл сүреде түрлі тақырыптар қамтылған: Құранды жоққа шығарушыларға ескерту жасалады, иман келтіргендерге сенім беріледі; мұсылмандарға ата-аналарымен жақсы қарым-қатынас жасауға кеңес беріледі; пайғамбар Худ пен оның халқына келген жаза туралы айтылады және Мұхаммедке (саллаллаһу аләйһи уәсәлләм) Ислам дінін жеткізуде сабырлы болуға насахат айтылады. 15-аятта баланың іште дамуы мен емшектен айырылуы туралы айтылған, бұл аятқа сүйене отырып, кейбір ислам ғалымдары ислам құқығы бойынша ұрықтың тірі қалу шегі шамамен 25 апта деп белгіленген. Тараудың аты 21-аяттан алынған, онда Худ пайғамбар өз халқына "құм төбелерінің" (бī al Ahqaf) жанынан ескерту жасады делінген.

Аянның тарихы

Ислам дәстүріне сәйкес, Әл-Ахқаф Меккедегі соңғы тараулардың бірі болып саналады, оның көп бөлігі Мұхаммед пайғамбардың 622 жылы Мәдинаға хижрасына (көшіне) дейін ашылған. Құран комментаторларының көпшілігі оныншы аяттың Мәдина кезеңінде – Мұхаммедтің хижрасынан кейін ашылғанын айтады. Азшылық пікірлер бойынша, 15-ші және 35-ші аяттар да Мәдина кезеңінде ашылған. Тағы бір азшылық пікір бүкіл тараудың Мекке кезеңінде ашылғанын көрсетеді. Дәстүрлі египеттік хронологияда бұл тарау аянының 66-шы ретінде тіркелген, ал шығыстанушы Теодор Нольдеке хронологиясында – 88-ші ретінде көрсетілген. Құранды академиялық тұрғыдан зерттеген "The Study Quran" кітабы, дәстүрлі комментаторлардың еңбектеріне сүйене отырып, тараудың аяны хижрадан екі жыл бұрын, 72-ші тарау (Аль-Жинн) аянымен шамалас уақытта болғанын айтады.

Этимология

Әл-Ахқаф деген атау "құм төбелері" немесе "қияң құм жолдары" деп аударылады. Бұл атау тараудың 21-аятынан алынған, онда "Адтың бауыры" (көне араб пропеті Худқа берілген лақап аты) құм төбелері арқылы халықтарын ескерткені айтылады. 15-16 ғасырлардағы Құранға қатысты түсіндірме Тафсир әл-Жалалайн бойынша, "Ахқаф аңғары" – қазіргі Йеменде орналасқан, Худ пен оның халқының мекені болған аңғардың аты еді.

Ұрықтың өмір сүру қабілеті

Сол тараудың 15-аяты жүктілік және бала емізу мерзімі туралы айтады, былай делінген: "Оның анасы оны қиындықпен көтереді және қиындықпен босандырады, оның жүктілігі мен емізуі отыз айды құрайды". Құранның тағы бір аяты, 2-тараудың 233-аяты, аналардың балаларын толық екі жыл бойы емізуі туралы айтады. Кейбір ислам ғалымдары осы екі аяттағы алты айлық уақыт айырмашылығын ислам құқығында ұрықтың тірі қалу шегі деп түсіндіреді. Осы негіздемеге сүйене отырып, Сауд Арабиясының Ғылыми зерттеулер жөніндегі тұрақты комитеті мен Ифта 2008 жылы фәтуа (заңдық пікір) шығарды, онда мерзімінен бұрын туған нәрестелерді қайта тірілту кем дегенде 6 айлық (25 апта және 2 күн) жүктіліктегі нәрестелерге ғана қажет деп көрсетілді. Осы мерзімнен бұрын туған нәрестелерге қатысты фәтуа екі "маман дәрігерге" жағдайды зерттеп, қайта тірілту шараларын қолдану немесе баланы табиғи жолмен қайтыс болуға рұқсат ету туралы шешім қабылдауға мүмкіндік берді. Сауд Арабиясының педиатрия дәрігерлері тобының 2013 жылы Current Pediatric Reviews журналында жарияланған мақаласында бұл пікір жүктіліктің 25-ші аптасына дейін шешім қабылдайтын дәрігерлер үшін құқықтық жауапкершілікті азайтады, сондықтан Сауд Арабиясының ауруханалары осы шектен төмен туған нәрестелерді қайта тірілтуге азырақ күш жұмсауда.