Немец графы, епископ және кардинал: Клеменс Август фон Галеннің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс графы, епископ және кардинал Клеменс Августин Эммануэль Иосиф Пий Антониус Губертус Мари Граф фон Гален (16 наурыз 1878 – 22 наурыз 1946), көбінесе Клеменс Август Граф фон Гален деп танылған, неміс графы, Мюнстер епископы және католик шіркеуінің кардиналы болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гален нацистердің эвтаназиясына қарсы католик наразылықтарын жетекшілік етті және Гестапоның заңсыздықтарын, сондай-ақ нацистік Германиядағы шіркеуді қуғындауды айыптады. 1946 жылы, қайтыс болғанға дейін Папа Пий XII оны кардинал етіп тағайындады, ал 2005 жылы Папа Бенедикт XVI оны қасиетті деп жариялады. Германия аристократиясының отбасында дүниеге келген Гален біраз уақыт білімін Австрия-Мажарстандағы Фельдкирх қаласындағы Stella Matutina иезуит колледжінде алды. Рухани қызметке орналасқаннан кейін ол Берлиндегі Сент-Матиас шіркеуінде қызмет етті. Веймар Республикасының секулярлық либералдық құндылықтарын ұнатпаған ол, жекелеген адамгершілікке, модернизмге, секулярлық гуманизмге, атеизмге, анархизмге, коммунизмге, социализмге, либерализмге және демократияға қарсы болды. Германия монархиясын, консерватизмді, национализмді, ортағасырлық идеалдарды, дәстүрлілікті және патриотизмді жақтаған ол Версаль келісімін әділетсіз деп есептеді және большевизмді Германия мен шіркеу үшін қауіп деп қарады. Ол "арқадан шабуыл" теориясын қолдады: неміс әскері 1918 жылы жеңілген себебі, ішкі майдандағы жеңілісшіл элементтердің әрекетінен құлдырады. Ол секуляризмге қарсылығын "Диа Пэст дес Лейзизм энд шейр Эрнхенангсформенс" (Laicism және оның көрініс формалары) (1932) атты кітабында білдірді. Бұл уағыздар заңсыз түрде таратылып, Ақ Гүл секілді бірнеше неміс қарсылық топтарына шабыт берді.

Алғашқы жылдар

Гален Вестфалияның ең көне және ең беделді ақсүйек әулеттерінің бірінен шыққан. 1890 жылға дейін Клеменс Август пен оның інісі Франц үйде тәрбиеленді. Мюнстерде иезуиттерге рұқсат берілмеген кезеңде, ол негізгі білімін Австрияның Форарльберг аймағындағы Stella Matutina иезуит мектебінде алды, онда тек латын тілінде ғана сөйлесті. Оқыту оңай болмады, сондықтан иезуит басшылары оның ата-анасына былай деп жазды: "Клеменстің басты мәселесі – өзінің қате жібермейтіндігіне сенуі, ол ешқандай жағдайда өзінің жаңылысқанын мойындамайды. Оның ұстаздары мен тәрбиешілерінің қателіктеріне көз жеткізеді. Пруссия Stella Matutina академиясын мойындамағандықтан, Клеменс 1894 жылы Вехтадағы мемлекеттік мектепке оқуға оралды. 1896 жылға қарай Клеменс пен Франц екеуі де университетке қабылдануға қажетті емтихандарды сәтті тапсырды. Бітіру кешінде оның сыныптастары жылнамасына: "Клеменс махаббатқа берілмейді, арақ ішпейді, ол дүниелік алдамшылықты ұнатпайды", – деп жазды. 1896 жылы ол 1886 жылы доминикандықтар құрған Фрайбург католик университетінде оқуға түсті, онда Фома Аквиннің еңбектерін зерттеді. 1897 жылы ол әдебиет, тарих және философия сияқты түрлі пәндерді оқыды. Оның ұстаздарының бірі тарих профессоры және белгілі библейлік археолог Иоганн Петер Кирш болды. Фрайбургтегі алғашқы қысқы семестрден кейін Клеменс пен Франц үш айға Римге сапар шекті. Сапар соңында ол Францқа дін қызметкері болуға шешім қабылдағанын айтты, бірақ контемплятивтік бенедиктин немесе иезуит болуды таңдауды әлі білмейтінін жеткізді. 1899 жылы ол Папа Лев XIII-пен жеке кездесуде болды. Ол 1669 жылы иезуиттер құрған Инсбруктегі теологиялық факультет пен монастырда оқыды, онда схоластикалық философияға басымдық берілді және жаңа ұғымдар мен идеялардан сақталды. 1903 жылы Гален Инсбруктан Мюнстердегі семинарияға оқуға түсіп, 1904 жылдың 28 мамырында епископ Герман Дингельштадттың қолынан дін қызметкеріне ие болды. Бастапқыда ол Мюнстердің көмекші епискобының туысы ретінде капеллан қызметін атқарды. Бірақ көп ұзамай Берлинге көшіп, Санкт-Матиас шіркеуінде пастор болып жұмыс істеді.

Galen belonged to one of the oldest and most distinguished noble families of Westphalia. Until 1890, Clemens August and his brother Franz were tutored at home. At a time when the Jesuits were still not permitted in Münster, he received his main schooling at a Jesuit School, Stella Matutina in the Vorarlberg, Austria, where only Latin was spoken. He was not an easy student to teach, and his Jesuit superior wrote to his parents: "Infallibility is the main problem with Clemens, who under no circumstance will admit that he may be wrong. It is always his teachers and educators who are wrong. Because Prussia did not recognize the Stella Matutina academy, Clemens returned home in 1894 to attend a public school in Vechta and by 1896 both Clemens and Franz had passed the examinations that qualified them to attend a university. Upon graduation, his fellow students wrote in his yearbook: "Clemens doesn't make love or go drinking, he does not like worldly deceit." In 1896 he went to study at the Catholic University of Freiburg, which had been established in 1886 by the Dominicans, where he encountered the writings of Thomas Aquinas. In 1897 he began to study a variety of topics, including literature, history, and philosophy. One of his teachers was history professor and noted biblical archaeologist Johann Peter Kirsch. Following their first winter semester at Freiburg, Clemens and Franz visited Rome for three months. At the end of the visit he told Franz that he had decided to become a priest though he was unsure whether to become a contemplative Benedictine or a Jesuit. In 1899 he met Pope Leo XIII in a private audience. He studied at the Theological Faculty and Convent in Innsbruck, founded in 1669 by the Jesuits, where scholastic philosophy was emphasized, and new concepts and ideas avoided. Galen left Innsbruck in 1903 to enter the seminary in Münster and was ordained a priest on 28 May 1904 by Bishop Hermann Dingelstadt. At first he worked for a family member, the Auxiliary Bishop of Münster, as Chaplain. Soon he moved to Berlin, where he worked as parish priest at St. Matthias.

Берлин (1906-1929)

Гален 1906 жылғы 23 сәуірде Берлинге қысқа сапармен келді және 1929 жылғы 16 сәуірге дейін қалды. Германияның астанасында протестант элитасының аудандары, негізінен жұмысшы табынан құралған католик қауымы және орта және жақсы жағдайдағы иммигранттардан тұратын еврей қауымы болды. Ол келген кезде бұл дамыған сауда және мәдени мегаполис еді — халқы 1871 жылы 900 000-нан 1920 жылға қарай 4 миллионға жуыққа дейін өсті. Діни сенім қоғамды біріктірмеді — «Дін және діни сенімді жоғалту қорқынышы ішкі даудың басты себебіне айналды». Жұмысшы табы үшін католицизм мен социал-демократия қолдау үшін бәсекелестік етті. Осы атмосферада Гален өзінің приходының белсенді және идеалистік жетекшісі болуға тырысты. Ол аурулар мен кедейлерді аралап, католик жастар бірлестігінің президенті болды, мектептерде діни сабақтар берді, ал оның еңбегі үшін ол қызмет еткен приходтықтар оны Папа Гален деп атады. (1 метр 83 см) биік, сәнді емес бөлмелері, қарапайым киімдері және тікелей сөйлеуімен ол театрды, діни емес музыканы (әскери марштардан басқа) және әдебиетті ұнатпады. Оның жалғыз жаман әдеті, одан бас тартпағаны — құрылыстарын тартуы еді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гален кайзерге адалдығын көрсету үшін әскери қызметке ерікті түрде келді. Приходтық діни қызметкер ретінде ол приходтықтарын өз елдеріне ерікті түрде қызмет етуге шақырды. 1917 жылдың тамызында ол Франциядағы майданға барды және әскерлердің көтеріңкі көңіл-күйі оны қуантты. «Германиялық ұлтшылдық сезімдері соғыста адам өмірінің қадір-қасиетіне қатысты алаңдаушылықты жеңіп шықты». 1916 және 1917 жылдары ол неміс әскерінің Шығыс Еуропаны отарлау жоспарын құптады, неміс католиктерін, әсіресе Литваға көшіру керектігін айтты, литвалықтарды қуып шығару емес, оларды неміс ретінде ойлауға және сезінуге тәрбиелеу мақсатымен. Ол неміс армиясы шайқаста жеңілмеген, бірақ отандық майдандағы жеңілісші күштердің ықпалымен әлсіреген деген мифқа сенеді. 1925 жылғы президент сайлауында Гален Орталық партияның үміткері Вильгельм Марксқа қарсы протестант Пауль фон Гинденбургті ашық қолдады. Гален коммунизмге қарсы күресте белсенді болды (кейіннен ол Шығыс майданында Иосиф Сталиннің режиміне қарсы күресті қолдады). Оның коммунизмге деген көзқарасы 1918 жылдан кейін Совет Одағындағы сталиндік және христиандарды аяусыз қуғындаудың салдарынан қалыптасты, оның барысында барлық католик епископтары өлтірілді немесе жасырын өмірге көшті. Ол 1932 жылы жарық көрген «Die Pest des Laizismus und ihre Erscheinungsformen» (Лайцизмнің обасы және оның көрініс формалары) атты еңбегінде де модернизмге қарсы екенін білдірді.

Galen arrived to see Berlin on a quick visit on 23 with April 1906 and stayed until 16 April 1929. Germany's capital contained districts of Protestant elites, a Catholic community composed of primarily working class people and a Jewish community of both middle class and poorer immigrants. It was a booming commercial and cultural metropolis at the time he arrived — its population increased from 900,000 in 1871 to slightly less than 4 million by 1920. Religion did not bring the community together — "religion and fears of a loss of religious belief came to be a major source of internal division." For the working class, Catholicism and Social Democracy competed for allegiance. In this atmosphere, Galen sought to be an energetic and idealistic leader of his parish. He made visits to the sick and poor, became president of the Catholic Young Men's Association, gave religious instruction in the schools, and for his efforts he was named Papa Galen by the parishioners he served. A commanding presence (6 feet (2 m) tall) — his rooms were furnished simply, he wore unpretentious clothing, and he spoke plainly — he did not like the theatre, secular music (except for military marches), or literature. His only reported vice, which he refused to give up, was smoking his pipes. During the First World War, Galen volunteered for military service in order to demonstrate his loyalty to the Kaiser. As parish priest, he encouraged his parishioners to serve their country willingly. In August 1917 he visited the front lines in France and found the optimistic morale of the troops uplifting. "Feelings of German nationalism, apparently, could triumph over concern for the violations of the sanctity of human life in war." In 1916 and 1917 he welcomed reports that the German military had a plan to colonize Eastern Europe, stating that German Catholics should be moved into the area, especially Lithuania, with the goal not of expelling the Lithuanians, but educating them to think and feel as Germans. He believed the stab in the back myth, which held that the German Army hadn't been defeated in battle but by being undermined by defeatist elements on the home front Galen openly supported the Protestant Paul von Hindenburg against the Centre Party's candidate, Wilhelm Marx, in the presidential elections of 1925. Galen was known as a fierce anti Communist (he later supported the battle by the Axis powers on the Eastern Front against Joseph Stalin's regime in the Soviet Union). His views on Communism were largely formed as a consequence of the Stalinization and relentless persecution of Christians within the Soviet Union after 1918, during which virtually all Catholic bishops were either killed or forced underground. He also expressed his opposition to modernity in his 1932 publication, Die Pest des Laizismus und ihre Erscheinungsformen (The Plague of Laicism and its Forms of Expression).

Евтаназия

Нацистік Германияның еврейлерді қырып-жоюы негізінен Польша аумағында болды, бірақ мүгедектерді өлтіру (нацистік режим «жарамсыз» деп қараған) көпке белгілі болды, себебі ол неміс жерінде орын алып, католик және протестанттық қайырымдылық мекемелеріне тікелей кедергі келтірді. Оған қарсы шыққан шіркеу басшылары – әсіресе епископ Гален және Вюртембергтің лютерандық епискобы Теофил Вурм – халық арасында кең қарсылық тудыра алды. Режим 1939 жылы эвтаназия бағдарламасын бастады. Бұл бағдарлама деменция, танымдық және психикалық мүмкіндіктері шектеулі, психикалық аурулары бар, эпилепсиямен ауыратын, физикалық мүгедектігі бар, Даун синдромы бар балалар және осы сияқты аурулары бар адамдарға бағытталды. 1939 жылдың қыркүйегінен 1941 жылдың тамызына дейін бұл бағдарлама жүйелі түрде 70 000-нан астам адамды өлтірді. 1941 жылы, Вермахт әлі де Мәскеуге қарай жорықтап тұрғанда, Гален, ұзақ жылдар бойы ұлтшыл көзқарастарына қарамастан, Гестапоның заңсыздықтарын, шіркеу мүлкін тартып алуды және нацистік эвтаназия бағдарламасын айыптады. Ол Гестапоның шіркеу мүлкін өз мақсаттарына пайдалануына, оның ішінде кинотеатрлар мен жынысқорлық орындарына айналдыруына шабуыл жасады. Германиядағы католиктерге жасалған қатыгездікке наразылық білдірді: сот процесінсіз тұтқындалып, қамауға алыну, монастырлардың жабылуы және діни ордендердің қуылғандығы. Бірақ оның уағыздары тек шіркеуді қорғаумен шектелмейді; ол режимнің негізгі адам құқықтарын бұзуынан Германияға туындайтын моральдық қауіп туралы айтты: «өмір сүруге, қол сұғылмауға және бостандыққа құқық – кез келген моральдық әлеуметтік тәртіптің қажетті бөлігі», – деді ол, және сот процесінсіз жазалайтын кез келген үкімет «өзінің билігін және азаматтарының санасындағы оның егемендігіне деген құрметін жоққа шығарады». Гитлердің «Акция Т4» эвтаназия бағдарламасына берген бұйрығы 1939 жылдың 1 қыркүйегінде, Германия Польшаға шабуыл жасаған күні жазылған. Бағдарлама туралы ақпарат тараған сайын наразылық күшейді, соңында Гален 1941 жылдың тамызындағы әйгілі уағыздарында бағдарламаны «кісі өлтіру» деп айыптады. 1941 жылдың 3 тамызында, айыптаулар сериясының бірінде Гален жариялады:

While the Nazi extermination of Jewish people took place primarily on Polish territory, the murder of people with disabilities (viewed by the Nazi regime as "invalid" individuals) became public knowledge because it took place on German soil and interfered directly in Catholic and Protestant welfare institutions. Church leaders who opposed it – chiefly Bishop Galen and Theophil Wurm, the Lutheran Bishop of Württemberg – were able to rouse widespread public opposition. The regime initiated its euthanasia program in 1939. It targeted people with dementia, cognitive/mental disabilities, mental illness, epileptic, physical disabilities, children with Down's Syndrome and people with similar afflictions. The programme systematically murdered more than 70,000 people between September 1939 and August 1941. In 1941, with the Wehrmacht still marching on Moscow, Galen, despite his long time nationalist sympathies, denounced the lawlessness of the Gestapo, the confiscations of church properties, and the Nazi euthanasia programme. He attacked the Gestapo for converting church properties to their own purposes – including use as cinemas and brothels. He protested the mistreatment of Catholics in Germany: the arrests and imprisonment without legal process, the suppression of monasteries, and the expulsion of religious orders. But his sermons went further than defending the church; he spoke of a moral danger to Germany from the regime's violations of basic human rights: "the right to life, to inviolability, and to freedom is an indispensable part of any moral social order", he said – and any government that punishes without court proceedings "undermines its own authority and respect for its sovereignty within the conscience of its citizens". Hitler's order for the Aktion T4 Euthanasia Programme was dated 1 September 1939, the day Germany invaded Poland. As word of the programme spread, protest grew, until finally, Galen delivered his famous August 1941 sermons denouncing the programme as "murder". On 3 August 1941, in one of his series of denunciations, Galen declared:

«Сен кісі өлтірмейсің». Құдай бұл пәрменді жазалау кодексіне дейін адамдардың жанына жазып қойған. Құдай осы пәрмендерді біздің жүрегімізге жазып қойған. Олар – біздің әлеуметтік өміріміздің өзгермейтін және негізгі шындықтары. Германияда және осы жерде Құдайдың бұйрықтарына қандай бағыну бар? [ ] Алғашқы пәрменге келсек, «Менен басқа тәңірлер болмасын!» – адамдар бірден-бір, шынайы, мәңгілік Құдайдың орнына өздерінің қалауынша құлшылық ету үшін өздерінің тәңірлерін: Табиғатты, Мемлекетті, Ұлтты немесе Ұлтты жаратты.

1941 жылғы уағыздар

1941 жылдың шілде және тамыз айларында Галеннің айтқан үш күшті уағызы оған «Мюнстердің арыстаны» деген лақап есімді әкелді. Уағыздар заңсыз басылып, таратылды. Оның нацистерге жасаған шабуылдары соншалықты қатал болғандықтан, нацистік шенеунік Вальтер Тислер Мартин Борманға жолдаған хатында Галенді өлім жазасына кесуді ұсынды. 20 шілдеде, 1941 жылы айтқан екінші уағызында Гален нацистік агрессияға қарсы барлық жазбаша шағымдардың нәтижесіз болғанын мәлімдеді. Діни мекемелерді тартып алу тоқтамай жалғасты. Діни ордендердің мүшелері әлі де депортацияланып немесе түрмеге қамалып жатты. Ол тыңдаушыларын сабырлы болуға және төзуге шақырды, сондай-ақ неміс халқы сырттан одақтастардың бомбалауынан емес, іштен келген жағымсыз күштерден қирап бара жатқанын айтты. 3 тамыз, 1941 жылы Галеннің үшінші уағызында католик шіркеулерін жалғастырып арамдау, монастырлар мен шіркеулерді жабу және тартып алу, психикалық ауруларды белгісіз жерлерге депортациялау туралы айтылды, ал отбасы мүшелеріне аталған адамның қайтыс болғанын хабарлайтын хаттар жіберілді. «Бұл кісі өлтіру, ол Құдайдың және Германияның заңдарына қайшы, Құдайдың заңдарын жоққа шығару», - деп айғайлады ол. Өзінің дәлелдерін мемлекеттік прокурорға жібергенін мәлімдеді. «Бұл адамдар, біздің бауырларымыз және қарындастарымыз; мүмкін олардың өмірі пайдалы емес, бірақ пайдалылығы өлтіруді ақтамайды». Егер мұндай жағдай өлім жазасын ақтаса, онда әркім қандай жағдай анықталар екенінен қорқып, дәрігерге барудан қорқатын болар еді. Бұл әлеуметтік құрылымға әсер етеді. Гален бесінші міндеттемені («Өлтірме») жоя алатын режимнің қалған міндеттемелерді де жоя алатынын атап өтті. Гален осы бағдарламаға тұрақты түрде жарақат алған неміс сарбаздары да кіретін-кірмейтінін сұрады. Уағыздардың мыңдаған данасы Германия бойынша таратылды. Жергілікті нацистік гаулейтер ашуланып, Галенді дереу тұтқындауды талап етті. Йозеф Геббельс және партияның прагматиктері ауыр католик аймағында неміс моралін төмендетпеу үшін жаулықтар аяқталуын күтуді жөн көрді. Бір жыл өткен соң, эвтаназия бағдарламасы әлі де жалғасып жатты, бірақ режим оны үлкен құпиялылықпен жүргізді. Роберт Джей Лифтонның айтуынша, «оның күшті, халыққа жақын уағызы бірден қайта басылып, бүкіл Германияға таратылды — тіпті, британдық Корольдік Әуе күштерінің ұшқыштары оны неміс әскерлері арасына тастады. Галеннің уағызы «эвтаназияға» қарсы көзқарасты консолидациялауда басқа ешбір мәлімдемеден гөрі үлкен әсер еткен болуы керек». Говард К. Смит Галенді «батыр» деп атап, оның өкілдік еткен қозғалыстың соншалықты кең тарағанын, сондықтан нацистік үкімет епископты тұтқындай алмағанын жазды. Иан Кершоу 1941 жылы Галеннің үкіметтің эвтаназия бағдарламасына жасаған «ашық шабуылын» «нацистердің адамгершіліксіздігі мен варварлығын қатаң айыптау» деп сипаттады. Антон Гиллдің айтуынша, «Гален осы қорқынышты саясатты айыптау арқылы нацистік мемлекеттің мәні туралы кеңірек қорытындылар жасады». Уағыздар Шолл ағайындыларына «Ақ раушан» бейбітшіл студенттік қарсылық тобын құруға ықпал етті. 1941 жылғы Галеннің уағыздарының бірі топтың алғашқы памфлеті болды. Генерал-майор Ханс Остер, дінге берілген лютеран және неміс қарсыласының жетекші мүшесі, бірде Гален туралы былай деді: «Ол қайратты және нақты ұстанымдары бар адам. Оның уағыздарында қандай шешімділік!» Барлық шіркеулерде мұндай адамдар болуы керек, ал Вермахтта кем дегенде екі адам. Егер солай болса, Германия мүлдем басқаша болар еді! Гален 1941 жылдан бастап соғыстың соңына дейін дерлік үй қамауында болды. Құжаттар нацистер оны соғыстың соңында асып өлтіруді жоспарлағанын көрсетеді. Гален нацизмге және оның нәсілдік теорияларына қарсы болғанына қарамастан, Германия атеистік большевизмнің таралуына қарсы соңғы бекініс деп сенді. 1943 жылы оның уағызының бөліктері нацистердің голланд еркектерін ерікті түрде Ваффен СС-ке қосылуға шақыру үшін пайдаланылған. Гален неміс католиктері Гитлер Германиясында екінші дәрежелі мәртебеге түсірілген деп қорқып, Гитлер католик шіркеуі мен мемлекеттің большевизмге қарсы тұру мүмкін екенін түсінбегенін сенді. Гален нацистік саясатқа және эвтаназия бағдарламасына қарсы батыл сөйлегенімен, тарихшы Бет А. Грич Полель Гален еврейлерді тұтқындау, депортациялау және жаппай өлтіру сияқты басқа мәселелерге үнсіз болғанын жазды. Неміс тарихшысы Йоахим Куропка бұл айыптауды «қате бағалау» деп жоққа шығарды. Куропка Вильгельм Дамбергтің оның пікірінше, осы уақытқа дейін жеткілікті назар аудармаған ашылуына сілтеме жасап, Мюнстердегі епархиялық басшылық 1938 жылдың мамырында «Біздің күндерінің Натанаэль сұрағы» («Die Nathanaelfrage unserer Tage») атты антисемитизмге қарсы брошюраны барлық бейімделушілерге оқуға ұсынғанын атап өтті. және ол 1943 жылғы пастырлық хатта нәсілдік қуғын-сүргінді айыптаған неміс епископтар конференциясының айыпталуына жартылай жауапты болды. Соғыстан кейін Мюнстер раввині Фриц Штайнталь Галеннің Кристаллнахттан кейін көрсеткен қолдауын жазды, сонымен бірге қаласындағы көптеген католиктердің погромнан қорқып, келесі құрбандар болатынына сенгенін айтты. 2012 жылы өткен еске алу шарасында Мюнстердегі еврей Холокосттан аман қалған куәгері Ханс Кауфманн Галеннің 1938 жылғы Кристаллнахттан кейін Штайнтальға көмектескенін еске салды, бірақ Мюнстердегі басқа еврей құрбандарына көршілерден көп көмек көрсетілмегенін айтты. 1941 жылғы неміс епископатының наразылықтарына қарағанда ашық емес және тиімді болмаса да, 1943 жылдың қыркүйегінде Гален және Германиядағы оның әріптес епископтары нацистік нәсілдік қуғын-сүргінді айыптаған тағы бір хабарламаны жазып, оны Мюнстер және Германияның барлық діни орталықтарынан оқып беруге бұйрық берді, сонда «күнәсіз және қорғаусыз психикалық мүгедектер мен психикалық аурулар, емделе алмайтын науқастар және жаралылар, күнәсіз кепілдер және қарусызданған әскери тұтқындар және қылмыскерлер, шетелдік нәсілдік немесе тектік ерекшеліктері бар адамдарды өлтіруді» айыптады. Германия қарсыласының тарихында Теодор С. Хамеров Галеннің қарсыласу тәсілін «Үшінші рейхке іштен әсер етуге тырысу» деп сипаттады. Кейбір дін қызметкерлері режимді қолдауға ешқашан құлықсыздық танытпаса да, шіркеудің мемлекетпен діни тәуелсіздік үшін күресінде католиктік иерархия «Үшінші рейхке көрінетін қабылдау» стратегиясын қабылдады, олардың сын-ескертпелерін үкіметті күшейту үшін «оның ынталы жақтастары жасаған қателерді көрсетуге» деген ниетпен түсіндірді. Сондықтан, епископ Гален 1941 жылы нацистік эвтаназияны және гестапоның заңсыздығын айыптағанда, шіркеу «рейх үкіметін құлатуға» ешқашан тырыспағанын да айтты.

Galen's three powerful sermons of July and August 1941 earned him the nickname of the "Lion of Münster". The sermons were printed and distributed illegally. His attacks on the Nazis were so severe that Nazi official Walter Tiessler proposed in a letter to Martin Bormann that Galen should be executed. In a second sermon on 20 July 1941, Galen said that all written protests against the Nazi hostilities had proved to be useless. The confiscation of religious institutions continued unabated. Members of religious orders were still being deported or jailed. He asked his listeners to be patient and to endure, and said that the German people were being destroyed not by the Allied bombing from the outside, but from negative forces within. On 3 August 1941, Galen's third sermon described the continued desecration of Catholic churches, the closing and confiscation of convents and monasteries, and the deportation of mentally ill people to undisclosed destinations, while a notice was sent to family members stating that the person in question had died. This is murder, he exclaimed, unlawful by divine and German law, a rejection of the laws of God. He said he had forwarded his evidence to the State Attorney. "These are people, our brothers and sisters; maybe their life is unproductive, but productivity is not a justification for killing." If that were indeed a justification for execution, he reasoned, everybody would have to be afraid to even go to a doctor for fear of what might be discovered. The social fabric would be affected. Galen then remarked that a regime which can do away with the Fifth Commandment ("Thou shalt not kill.") can destroy the other commandments as well. Galen went on to raise the question of whether permanently injured German soldiers would fall under the programme as well. Thousands of copies of the sermons were circulated throughout Germany. The local Nazi Gauleiter was furious and demanded Galen's immediate arrest. Joseph Goebbels and party pragmatists preferred to wait until the end of hostilities to avoid undermining German morale in a heavily Catholic area. A year later, the euthanasia programme was still active, but the regime was conducting it in greater secrecy. According to Robert Jay Lifton, "[t]his powerful, populist sermon was immediately reproduced and distributed throughout Germany — indeed, it was dropped among German troops by British Royal Air Force flyers. Galen's sermon probably had a greater impact than any other one statement in consolidating anti 'euthanasia' sentiment." Howard K. Smith called Galen "heroic", writing that the movement he represented was so widespread that the Nazi government could not arrest the bishop. Ian Kershaw called Galen's "open attack" on the government's euthanasia programme in 1941 a "vigorous denunciation of Nazi inhumanity and barbarism". According to Anton Gill, "Galen used his condemnation of this appalling policy to draw wider conclusions about the nature of the Nazi state." The sermons influenced the Scholl siblings in founding the White Rose pacifist student resistance group. One of von Galen's sermons of 1941 was the group's first pamphlet. Generalmajor Hans Oster, a devout Lutheran and a leading member of the German Resistance, once said of Galen:
text=He's a man of courage and conviction. And what resolution in his sermons! There should be a handful of such people in all our churches, and at least two handfuls in the Wehrmacht. If there were, Germany would look quite different! Galen suffered virtual house arrest from 1941 until the end of the war. Documents suggest the Nazis intended to hang him at the end of the war. Despite Galen's opposition to Nazism and its racial theories, he nonetheless believed Germany was the last bulwark against the spread of atheist Bolshevism. Parts of a sermon he gave in 1943 are said to have been used by the Nazis to aid in the enlistment of Dutch men to voluntarily join the Waffen SS against the Soviet Union. Galen feared that German Catholics were being relegated to second class status in Hitler's Germany and believed Hitler was missing the point that the Catholic Church and the state could be aligned against Bolshevism. Although von Galen boldly spoke out against Nazi policies and the euthanasia programme, historian Beth A. Griech Polelle wrote that Galen remained silent on other issues such as the roundup, deportation and mass murder of Jews. German historian Joachim Kuropka dismissed this allegation as a "misjudgment". Kuropka, referring to Wilhelm Damberg's discovery which in his opinion had not received enough attention so far, pointed out that the diocesan leadership in Münster had instructed all its pastors in June 1938 to recommend a brochure against anti Semitism titled "The Nathanael Question of Our Days" ("Die Nathanaelfrage unserer Tage") to all faithful to read. and he was partly responsible for the German bishops' conference condemnation of racial persecution in the 1943 pastoral letter Dekalog Hirtenbrief. After the war, Münster rabbi Fritz Steinthal recorded Galen's support after Kristallnacht, while expressing his firm conviction as rabbi that most Catholics in his city of Münster were horrified by the pogrom and in fact feared that they would be the next victims. During a commemoration in 2012, Jewish Holocaust survivor and witness Hans Kaufmann of Münster reminded of the fact that von Galen had offered a helping hand to Steinthal after the 1938 Kristallnacht, but deplored that other Jewish victims in Münster did not receive much aid from neighbours the day after. While not as explicit and not as effective as the vocal German episcopate's 1941 protests, in September 1943, von Galen and his fellow bishops in Germany drafted another condemnation of Nazi racial persecution and ordered it to be read from all pulpits in the diocese of Münster and across Germany, therein denouncing the killing of "the innocent and defenceless mentally handicapped and mentally ill, the incurably infirm and fatally wounded, innocent hostages and disarmed prisoners of war and criminal offenders, people of foreign race or descent". In his history of the German Resistance, Theodore S. Hamerow characterised the resistance approach of Galen as "trying to influence the Third Reich from within". While some clergymen refused ever to feign support for the regime, in the Church's conflict with the State over ecclesiastical autonomy, the Catholic hierarchy adopted a strategy of "seeming acceptance of the Third Reich", by couching their criticisms as motivated merely by a desire to "point out mistakes that some of its overzealous followers committed" in order to strengthen the government. Thus when Bishop Galen delivered his famous 1941 denunciations of Nazi euthanasia and the lawlessness of the Gestapo, he also said that the Church had never sought the "overthrow of the Reich government".

Соғыстан кейінгі жағдай

Соғыстан кейін Галлен одақтас әскерлерінің неміс халқына жасаған зұлпымдығына қарсы шықты. 1945 жылғы 13 сәуірде ол американдық әскери билік органдарына қызыл әскер сарбаздарының неміс әйелдерін жаппай зорлағанына, сондай-ақ американдық және британдық әскерлердің неміс үйлерін, фабрикаларын, ғылыми орталықтарын, фирмаларын және кеңселерді тонауына наразылық білдірді. Британдық шенеуніктермен бірлескен сұхбатында Галлен халықаралық баспасөзге: «Нацистердің жасаған зұлымдықтарына қарсы күрескенімдей, қайдан келгеніне қарамастан, кез келген зұлымдыққа қарсы күресемін» деді. Ол бұл мәлімдемелерін 1945 жылғы 1 шілдеде айтқан уағызында қайталады, ол көшіріліп, оккупацияланған Германияның барлық жеріне жасырын таратылды. Британдық билік оған дереу уағыздан бас тартуды бұйырды, бірақ епископ бас тартты. Оның қарсылығы мен зор беделіне қарамастан, олар оған цензурасыз еркін сөйлеуге рұқсат берді. Швейцариялық БАҚ-қа берген сұхбатында Галлен нацистік қылмыскерлерді жазалауды талап етті, бірақ ешқандай қылмыс жасалмаған миллиондаған неміс әскері тұтқындарын, британдықтар олардың туыстарымен байланысу мүмкіндігінен айырғандары үшін, адал қарауды сұрады. Ол британдықтардың немістерді тергеусіз және сотсыз мемлекеттік қызметтен босатуын сынады. Коммунистік Польша мен Кеңес Одағының аннексиялаған шығыс провинциялары мен аумақтарынан неміс азаматтарын қууды қатты айыптады. Британдық Сыртқы істер министрлігінің бір құжаты Галенді «Британдық аймақтағы дін қызметкерлерінің арасындағы ең көрнекті тұлға» деп сипаттады. «Сәнді келбетімен және пікірталаста кескілестігімен көзге түсетін, тамыры терең аристократ – ол толыққанды неміс ұлтшылы». Он сегіз канадалық әскері тұтқындарын атуға қатысқан деген айыппен СС генералы Курт Майер өлім жазасына кесілгенде, Гален оның өмірін сақтауды өтінді: «Маған жеткен мәліметтерге сүйенсек, генерал Курт Майер оның бағыныстарындағылар жасаған, ол ұйымдастырмаған және мақұлдамаған қылмыстар үшін өлім жазасына кесілді. Христиандық құқық тұжырымын қолдайтын адам ретінде, сіз тек өз ісіңізге жауапты екеніңізге сенемін, сондықтан генерал Майерге мейірімділік көрсету туралы өтінішті қолдаймын және оны кешіруге уәде беремін». Екінші рет қарағанда, канадалық генерал «тек көптеген жағдайлық дәлелдерді» тапты және Майердің өлім жазасын түрмеге ауыстырды. Майер тоғыз жыл бойы британдық және канадалық әскери түрмелерінде отырды.

After the war, Galen protested against the mistreatment of the German population by Allied occupation forces. On 13 April 1945, he raised a protest with American military authorities against the mass rape of German women by Red Army soldiers as well as against the plundering of German homes, factories, research centres, firms and offices by American and British troops. In a joint interview with British officials, Galen told the international press that "just as I fought against Nazi injustices, I will fight any injustice, no matter where it comes from". He repeated these claims in a sermon on 1 July 1945, which was copied and illegally distributed throughout occupied Germany. The British authorities ordered him to renounce the sermon immediately, but the bishop refused. In the face of his resistance and broad popularity, they allowed him free speech without any censorship. In an interview with Swiss media, Galen demanded punishment for Nazi criminals but humane treatment for the millions of German prisoners of war who had not committed any crimes and who were being denied contact with their relatives by the British. He criticized the British dismissal of Germans from public service without investigation and trial. He forcefully condemned the expulsion of German civilians from former German provinces and territories in the east annexed by communist Poland and the Soviet Union. A paper from the British Foreign Office called Galen "the most outstanding personality among the clergy in the British zone Statuesque in appearance and uncompromising in discussion, this oak bottomed old aristocrat is a German nationalist through and through." When SS General Kurt Meyer, accused of complicity in the shooting of eighteen Canadian prisoners of war, was sentenced to death, Galen pleaded for his life to be spared: "According to what has been reported to me, General Kurt Meyer was sentenced to death because his subordinates committed crimes he didn't arrange and of which he did not approve. As a proponent of Christian legal opinion, which states that you are only responsible for your own deeds, I support the plea for clemency for General Meyer and pledge for a pardon." On second review, a Canadian general, finding only "a mass of circumstantial evidence", commuted Meyer's death sentence to imprisonment. Meyer served nine years in British and Canadian military prisons.

Кардиналдар алқасы

Күтпеген жерден, 1945 жылғы Рождествода Папа Пий XII үш жаңа неміс кардиналын тағайындайтыны белгілі болды: епископ Клеменс Август фон Гален, Берлин епискобы Конрад фон Прейсинг және Кельн архиепискобы Йозеф Фрингс. Британдықтардың көптеген кедергілеріне және әуе көлігіне тыйым салғандарына қарамастан, Гален 1946 жылдың 5 ақпанында Римге келді. Неміс ақшасына сұраныс болмағандықтан, жомарт американдық кардиналдар оның Римде болуын қаржыландырды. Ол атақты және танымал болғандықтан, Папа оған қызыл тоқымын кигізіп, "Құдай сені нығметке бөлесін, Құдай Германияны нығметке бөлесін" деген сөздерді айтқаннан кейін, Әулие Петр базиликасы бірнеше минут бойы Галенге "жеңістің шуылымен" құрмет көрсетті. Римде ол Тарантодағы неміс әскери тұтқындары лагерьлерін аралады және неміс Вермахтының сарбаздарына олардың босатылуына көмектесетінін, ал Папаның өзі әскери тұтқындарды босату мәселесімен айналысып жатқанын айтты. Ол олардың алаңдаған отбасыларына көптеген көңіл көтеруші хабарларды жеткізді. Қызыл тоқымын алғаннан кейін Гален Папаның адал қызметшісі Паскалина анаға барды. Ол Папаның 1941 жылғы Галеннің уағыздарынан ұзақ үзінділерді жатқа айтқанын және оған батылдығы үшін алғыс білдіргенін айтты. Гален Папаға: "Иә, Киелі Әке, бірақ менің ең жақсы дін қызметкерлерімнің көптегені концлагерлерде қайтыс болды, өйткені олар менің уағыздарымды таратты" деді. Пий өзінің Папа ретінде наразылық білдіргені үшін мыңдаған күнәсіз адамдардың өлімге жіберілетінін білгенін айтты. Олар Берлиндегі өткен шақтар туралы әңгімелесіп, Гален: "Мен әлемдегі ештеңе үшін де сол екі сағатты жібергім келмейді, тіпті қызыл тоқым үшін де" деді.

Өлім және ақталу

Ватикан қаласына салмақты сапардан оралған жаңа кардинал өзінің туған жері Вестфалияда және әуе шабуылдарынан толық қираған Мюнстер қаласында зор қуанышпен қарсы алынды. Римнен оралғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, ол Мюнстер қаласындағы Санкт-Франциск ауруханасында кешіккенге байланысты апеендекс инфекциясынан қайтыс болды. Оның соңғы сөздері: "Иә, иә, Құдай қалағандай болсын. Құдай сізге осы үшін жарылқау берсін. Құдай қадірлі отанын қорғасын. О, жақсы Құтқарушы, Оның үшін жұмыс істеңдер!" Ол Мюнстердің қираған кафедралық соборындағы Гален әулетінің отбасылық мазарында жерленді. Оның ізбасары, Мюнстер епископы Михаэль Келлер оны қасиетті деп жариялау процесін бастады, бұл процеске 1956 жылы Папа Пий XII қолдау көрсетті. 2004 жылдың қараша айында Папа Иоанн Павел II басшылығымен процеске жағымды баға берілді. Клименс Август Граф фон Гален 2005 жылдың 9 қазанында Папа Бенедикт XVI-ның қатысуымен Санкт-Петр базиликасының сыртында, Папа Пийдің қайтыс болған күнінің 47 жылдығында (1958) қасиетті деп жарияланды.

Терминология туралы ескерту

Граф – неміс тіліндегі атақ, ағылшын тілінде «граф» деп аударылады, және ол есім немесе әкесінің аты емес. Гален тегінің алдында «фон» сөзінің қолданылуы осы мәртебелі екенін көрсетеді. Ақсүйектік бөлшек (немесе сөз тіркесі) «фон» прозада, егер тегін ғана, есімсіз немесе «Граф» атағынсыз қолданғанда, әдетте жіберіліп қалады. Егер «Граф» билеуші емес ақсүйек атағы ретінде танылса (Германияда 1919 жылдан кейін ресми түрде есімнің бір бөлігі ретінде емес), онда ол «кардинал» атағынан төмен тұрады және осыған байланысты олар бірге қолданылмайды.