Кіріспе
Кави немесе ескі яван жазуы – негізінен Явада кездесетін және 8-шы ғасыр мен 16-шы ғасыр аралығында теңіз Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігінде қолданылған брахми жазуы. Бұл жазу – абугида, яғни әріптер өздерінің дауысты әріптерімен оқылады. Диакритикалық белгілер дауыстыны жою үшін және таза дауыссызды немесе басқа дауыстыларды көрсету үшін қолданылады. Кави – индонезиялық дәстүрлі жазулардың, атап айтқанда яван, сундан және бали жазуларының, сондай-ақ Лусон Кави, 900 ж.э. Лагуна мыс тақталарындағы жазулар мен 16-шы ғасырдан сақталған баябайннің атасы. Нагаридің ең күшті ықпалының дәлелі Балидің оңтүстігіндегі Санурдағы Беланжонг бағанасында кездеседі, ол екі жазудағы мәтіндерден тұрады: біреуі ерте Нагари, екіншісі – ерте Кави жазуы. Сонымен қатар, Санур жазуы екі тілде – санскрит және ескі бали тілінде жазылған. Олардың ішінде ескі бали тіліндегі мәтін ерте Нагари және ерте Кави жазуларында берілген. Бұл жазу шамамен 914 ж.э. жасалған, ал оның ерекшеліктері Балидің көрші Ява аралының орталық және шығыс аймақтарында табылған Кави жазуының ең алғашқы түрлеріне ұқсас. Де Каспаристің сөзіне сәйкес, ерте Нагариден шабыттанған Кави жазуы 7-ші мен 10-шы ғасырлар аралығында үш ғасырдан астам уақыт бойы дамыды, ал 910 ж.э. кейін аймақтық жаңалықтар мен Оңтүстік Үндістанның ықпалын (өзі Брахми Нандинагаридің әсеріне тап болған) біріктіре отырып, жаңа Кави жазуы пайда болды. Кави жазуының эволюциясының төрт кезеңі: 910–950 ж.э. (шығыс яван Кави I), 1019–1042 ж.э. (шығыс яван Кави II), 1100–1220 ж.э. (шығыс яван Кави III), 1050–1220 ж.э. (Кедири кезеңінің шаршы жазуы). Кавидегі ең ерте мәтіндер шығыс Явадағы Сингхасари патшалығынан шыққан. Жаңа жазулар Маджапахит патшалығында, сондай-ақ шығыс Ява, Бали, Борнео және Суматрада қолданылды. Кави жазуы тіл тарихы мен жазудың таралуы, сондай-ақ буддизм мен индуизмнің Оңтүстік-Шығыс Азия аймағына қоныс аудару жолдары тұрғысынан ғалымдардың қызығушылығын тудырды, себебі Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген маңызды жазулары Оңтүстік Үндістанның Паллава жазуының ықпалын көрсетеді. Джордж Кэмпбелл мен Кристофер Мозлидің айтуынша, қазіргі заманғы яван жазуы орта ғасырларда Кави жазуын өзгерту арқылы пайда болды. Бұл өзгеріс яван тілінде парпан деп аталатын қосымша формалар және пішіннің өзгеруі арқылы жүзеге асты. Сонымен қатар, ол Тамил Надуда табылған Паллава Гранта жазуының негізіндегі Солтүстік және Батыс Ява жазуларының, сондай-ақ 14-тен 20-шы ғасырларға дейінгі Ява мен жақын аралдардың саяси бақылауындағы өзгерістерге байланысты араб және рим жазуларының ықпалын көрсетті.
the language
The Kawi or Old Javanese script is a Brahmic script found primarily in Java and used across much of Maritime Southeast Asia between the 8th century and the 16th century. The script is an abugida, meaning that characters are read with an inherent vowel. Diacritics are used, either to suppress the vowel and represent a pure consonant, or to represent other vowels. Kawi is the ancestor of traditional Indonesian scripts, such as Javanese, Sundanese and Balinese, as well as traditional Philippine scripts such as Luzon Kavi, the ancient scripts of Laguna Copperplate Inscriptions 900 A. D. and baybayin that has surviving records from the 16th century. The strongest evidence of Nagari influence is found on the Belanjong pillar in Sanur in southern Bali, which consists of texts in two scripts: one in Early Nagari and the other in Early Kawi script. Further, the Sanur inscription overlaps into two languages – Sanskrit and Old Balinese. Of these, the Old Balinese language portion of the text is expressed in both Early Nagari and Early Kawi script. This inscription is likely from 914 CE, and its features are similar to the earliest forms of Kawi script found in the central and eastern regions of the Bali's neighboring island of Java. According to de Casparis, the early Nagari inspired Kawi script thrived for over three centuries between the 7th and 10th century, and after 910 CE, the later Kawi script emerged incorporating regional innovations and South Indian influence (which in itself is influenced in part by Brahmi Nandinagari). The four stages of Kawi script evolution are 910–950 CE (east Javanese Kawi I), 1019 1042 (east Javanese Kawi II), 1100–1220 (east Javanese Kawi III), 1050–1220 (square script of the Kediri period). The earliest known texts in Kawi date from the Singhasari kingdom in eastern Java. The more recent scripts were extant in the Majapahit kingdom, also in eastern Java, Bali, Borneo and Sumatra. The Kawi script has attracted scholarly interest both in terms of the history of language and script diffusion, as well as the possible routes for the migration of Buddhism and Hinduism to southeast Asian region because many of the major scripts of southeast Asia show South Indian Pallava script influence. The modern Javanese script, state George Campbell and Christopher Moseley, emerged in part through the modification of the Kawi script over the medieval era. This modification occurred in part via secondary forms called pasangan in Javanese, and also from changes in shape. It also shows influence of the northern and western Javanese script forms based on the Pallava Grantha script found in Tamil Nadu as well as the Arabic and Roman script with changes in theo political control of Java and nearby islands from the 14th to 20th century.
Мысалдар
Кави жазуы негізінен Явада, сондай-ақ архипелагтік Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа ортағасырлық мемлекеттерінде тас немесе мыс тақташаларға жазылған ресми құжаттар мен мәлімдемелерде қолданылған. Төменде қазіргі мемлекеттерге сәйкес санатталған мысалдар келтірілген.
Тондо герцогынан Лорд Намваранның борышын өтеу туралы куәлік (900)
Кави жазуын қолданып жазылған ресми құжат 900 жылдың сәуір айында Намваранның Тондо герцогы (сена пати) алдындағы қарызының есептен шығарылғанын тіркеді. Ол Лагуна мыс жазуы деп те белгілі. Құжаттың жасалған күні – Шак жылнамасы бойынша 822 жылдың Вайшаха айының Кришна Пакшасының (қара ай фазасы) 4-ші күні, бұл 900 жылдың 21 сәуіріне сәйкес келеді. Ол көне малай тілінде, көптеген санскрит терминдерімен, сондай-ақ көне яван және көне тагалог тілдерінің сөздерімен және топонимдерімен жазылған. 1989 жылы Филиппиннің Манила қаласының жанындағы Лагуна провинциясындағы Лагуна көлінің маңындағы Лумбанг өзенінен табылған.
Бутуан тұмсығы
Кави жазуында "Бутбан" деп жазылған. Үш шаршы мөр стиліндегі таңбалар – BA, TA және NA; BA астындағы солға қарай иілген сызық /u/ дауысты белгісін көрсетеді, осылайша буын BU болады; TA астындағы кішкентай жүрек пішіндес таңба – BA-ның біріктірілген түрі, ол TA-дан әдепкі /a/ дауысын жояды; оң жақ жоғарғы жақтағы үлкен сызық – Кави вирамасы, ол NA-дағы әдепкі /a/ дауысы айтылмайтынын көрсетеді. Үш таңба блогының жиынтығы "[Bu][Tba][N]" деп оқылады. Бали және Ява жазулары, Кавиден тараған, осы сөзді өте ұқсас үлгіде жазады, сондай-ақ ұқсас /u/ дауысты белгісін, B үшін біріктірілген түрін және вираманы қолданады.
Кави жазуының қазіргі қолданылуы
Қазіргі қолданыста Кави жазуы 21-шы ғасырда да қолданылып келеді. Бір рок-тобы әндерінде Кави тілін пайдаланады, сондай-ақ кейбір тауарлардың дизайнында Кави жазуының элементтері қолданылады.
Галерея
Жоғарыда деванагари әріптерінің Кави, Ава патшалығының Ескі Мон жазуы және тай жазуындағы дамуының салыстыруы келтірілген.