Мәшһүр адамдар өміріне үлкен қызығушылық және тұтыну мәдениеті

Кіріспе

Танымал адамдардың жеке өміріне жоғары деңгейде назар аудару

Танымал адамдар мәдениеті – бұл танымал адамдардың жеке өміріне бүкіл әлемді қамтитын жоғары деңгейде назар аудару. Ол тұтынушылардың мүддесімен тығыз байланысты, онда танымал адамдар өздерінің даңқын өнім брендтеріне айналдырады. Мәдениет әдетте физикалық тұрғыда анықталады және оның топтық ерекшеліктерін оңай байқауға болады, ал танымал адамдар мәдениеті тек жеке адамдардың танымал адамдарды көруге деген құштарлығының жиынтығы ретінде ғана бар. Танымал адамдар өздерімен сәйкестендірілетін біртұтас және анықталатын топты құрамайды, керісінше актерлік өнер, саясат, сән, спорт және музыка сияқты әртүрлі салалар мен қауымдастықтарда кездеседі. Бұл "мәдениет" қоғамда адамдардың танымал адамдарға қызығушылығы бар және олардың өміріне қатысу үшін өз өмірін өзгертуге дайын екендігі туралы ортақ түсінік қалыптасқанда пайда болады. "Мәдениет" алдымен танымал адамдардың өзінен тыс факторлармен анықталады, содан кейін танымал адамдардың осы қоғамдық тұрғыдан құрылған мәдениетке қатысуымен толықтырылады. Танымал адамдар мәдениеті күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды және ойын-сауық құралы ретінде танылады. Бүгінде, қарапайым азаматтар танымал адамдардың қайда жүргенін, олардың достарын, танымал адамдар мәдениетіндегі трендтерді және танымал адамдардың жалпы өмірін БАҚ арқылы үнемі тексеру арқылы танымал адамдар мәдениетін жалғастыруға маңызды үлес қосады. Бүгінде, ойын-сауық ретінде қолданылатын танымал адамдар мәдениеті шындықтан "қашудың" бір түрі және қарапайым адамдар үшін алаңдаушылықтың себебі ретінде қарастырылады.

Тарих

Америка Құрама Штаттарында атақтылар мәдениеті он тоғызыншы ғасырдың соңында, жаңа байлар сол кездегі қоғамдық бағаналар мен журналдарда жеке даңқ іздеген кезде пайда болды. 1870 жылдары Нью-Йорк тұрғындары арасында қайырымдылықпен айналысушылар, саясаткерлер және басқа да қоғамдық қайраткерлер жақсы танымал болса, 1890 жылдары жаңа элита – әңгімеге тақырып болатын адамдарға айналды. Кино тарихшысы Ричард Шикель қазіргі атақтылар жүйесінің басталуын 1895 және 1920 жылдар аралығындағы кезеңмен байланыстырады. 1930 және 1940 жылдары атақтылардың қазіргі мәдениеті Американың "ең танымал құпияны жазатын жазушысы" Уолтер Винчеллдің мақалалары арқылы қалыптасты.

Танымал тұлғалардың жарнамасы

Атақ-даңқ мәдениетінің танымалдылығының бірнеше кезеңдері болды. Кейбір мысалдарға адам баласы кең аудиторияға қол жеткізе алатын және жеке тұлғаларға атақ-даңқ сыйлайтын теледидар бағдарламаларын тарату жатады. Әртүрлі технологиялар пайда болған сайын, аудиторияны манипуляциялау өзгерді және атақты мәдениетінің ауқымы айтарлықтай кеңейді. Кәсіпкерлер белгілі бір адамдарды мақсатты түрде насихаттаудың қаржылық құндылығын мойындады, сондықтан атақтыларды бренд ретінде пайдалануға тұтынушылық көзқарас қалыптасты. Мәдениет қалыптаса бастады, өйткені тұтынушылар атақтыларды қоғамның бір бөлігі ретінде қабылдады. Осы қабылдау, сондай-ақ тиімді маркетинг атақты мәдениетін және оның үнемі өзгеріп отыратын салт-дәстүрлері мен сенімдерін жалғастыруда. Атақты мәдениетін атақтыларды сатуға арналған өнім ретінде қарастырылатын атақтылар индустриясының синонимі ретінде қарастыруға болады. Атақты мәдениеті тұтынушылық мәдениеттен ерекшеленеді, себебі атақты мәдениеті тұтынушылық мәдениеттің бір аспектісі ғана. Атақты мәдениеті тұтынушылық мәдениетсіз өмір сүре алмайды, өйткені адамдар үнемі журналдар, атақтыларға арналған қосымшалар және басқа да атақтыларға қатысты тауарлар сатып алады. Сондықтан тұтынушылардың таңдауларына атақтылардың таңдаулары әсер етеді. Атақтыларды бақылау арқылы тұтынушылар атақты мәдениеті құрған, бірақ олардың өздері білмейтін ұжымдық қоғамға қатысуға шақырылады. Атақты мәдениетінің қатысушыларына атақтылардың өздері де кіреді, олар атақтылық брендінің негізінен өзгеше, өздерінің атақ-даңқы мен мәртебесі арқылы өзін-өзі таныстыра алатынын және қаржылық пайдаға жете алатынын біледі. "Өзін-өзі басқарудан шаршаған адамдарға патшалар мен патшайымдарға және ертегілерге сену саясатты жүзеге асырудан гөрі жеңіл және ыңғайлы болып көрінеді", - деп жазды Льюис Лафэм өзінің "Патшалар үшін тілек" атты кітабында. Бұл ой "қалыпты" ерлер мен әйелдер және пьедесталдағылар арасындағы табиғи қатынастың негізі болып табылады. Әлемдік діндердің қасиетті кітаптарында көпшілікке танымал адамдардың көптеген мысалдары келтірілген. Ежелгі Мысырдың кейбір фараондары ғасырлар бойы өздерінің атағын қамтамасыз ету үшін арнайы құрылғылар жасады. Бір кездері патшалық және библиялық/мифтік тұлғаларға ғана шектелген атақты мәдениеті, бизнес, баспа және тіпті ғылымға (атақты ғалымдар) дейін қоғамның көптеген салаларына еніп кетті. Әр ғылыми жетістікке есімдер қосылып келеді. Әсіресе адамзатқа зор үлес қосқандар құрметпен қарастырылады. Бұқаралық ақпарат құралдары атақтылардың беделін арттырып, олардың билігін күшейтті. Атақтылықтың бұрынғыға қарағанда әлеуметтік капиталды көбірек алып жүруіне қатысты үрдіс қалыптасты. Әр ұлттың немесе мәдени қауымдастықтың (тілдік, этникалық, діни) өзіндік тәуелсіз атақтылар жүйесі бар, бірақ жаһандануға байланысты бұл жағдай өзгеруде (мысалы, J-pop немесе K-pop).

There have been multiple phases in the popularity of celebrity culture. Some examples include the broadcasting of television programs where human beings could reach wider audiences and individuals could be given rise to fame. As different technologies were released, the manipulation of audiences changed, and the reaches of celebrity culture has greatly expanded. Entrepreneurial individuals began to recognize the financial value in purposefully promoting certain individuals, and thus a consumer approach to celebrities as brands emerged. A culture began to take shape as consumers accepted celebrities as a part of society. This acceptance along with shrewd marketing perpetuates celebrity culture with its constantly shifting customs and beliefs. Celebrity culture can be viewed as synonymous with celebrity industry, where celebrities are treated as products to be sold. Celebrity culture differs from consumer culture in that celebrity culture is a single aspect of consumer culture. Celebrity culture could not exist without consumer culture, as people are consistently buying magazines, apps for celebrities, and other celebrity related merchandise. Consumers' choices are thus influenced by celebrities' choices. By following celebrities, consumers are invited to take part in the collective society created by the existence of celebrity culture, unknowingly perpetuated by the consumers themselves. Participants of the celebrity culture phenomenon also include the celebrities themselves, being aware they can brand themselves and achieve financial gains through their own fame and status, apart from the foundation of their celebrity pre branding. "To people who have grown tired of self government, the belief in kings and queens and fairy tales seems easier and more comfortable than the practice of politics," wrote Lewis Lapham in his book, The Wish For Kings. This notion is the basis for the naturally occurring relationship between "regular" men and women, and those on a pedestal. The famous religious books of the world's faiths are replete with examples of individuals who are well known by the general public. Some of the pharaohs of ancient Egypt set in motion devices to ensure their own fame for centuries to come. Celebrity culture, once restricted to royalty and biblical/mythical figures, has pervaded many sectors of society including business, publishing, and even academia (the scilebrities). With every scientific advance names have become attached to discoveries. Especially for large contributions to humanity, the contributor is usually regarded honourably. Mass media has increased the exposure and power of celebrity. A trend has developed that celebrity carries with it increasingly more social capital than in earlier times. Each nation or cultural community (linguistic, ethnic, religious) has its own independent celebrity system, but this is becoming less the case due to globalization (see J pop or K pop).

Атакпенділер мәдениетін ұдайы сақтау

Оливер Дрейссеннің пікірінше, мәшһүрлердің әлеуметтік және мәдени ықпалын бұқаралық ақпарат құралдарының жетістігіне байланысты табуға болады. Бұқаралық ақпарат құралдарының түрлі форматтары жаңа бейнелерді таратуға және мәшһүрлердің имиджін қалыптастыруға мүмкіндік берді. Әсіресе, үйлерге теледидардың енгізілуімен, адамдар мәшһүрлермен көбірек танысып, оларды «өз үйлеріне» жақын сезіне бастады. Мәшһүрлерді қоршаған БАҚ мәшһүрлер мәдениетіне ғана емес, жалпы өміріміздегі әлеуметтік ортаға да зор әсер етті. Мәшһүрлер біздің не сатып алатынымызға ғана емес, сонымен қатар дене бітімімізге, кәсіби амбицияларымызға және саяси көзқарастарымызға да ықпал етеді. Ричард Дайер мәшһүрлер мәдениетінің жаһандық капитализммен тығыз байланысты екенін айтты, онда «жеке тұлғалар қоғамды анықтайды». Жаңа технологиялар, мысалы, кабельдік теледидар және тәулік бойы хабар тарату, бүгінгі мәшһүрлерді жаппай тұтыну үшін жасалған өнімге айналдырды, ал 1930-шы және 1950-ші жылдардағы мәшһүрлер өздерінің күштерімен жетістікке жеткен. Тәулік бойы хабар тарату көбірек бағдарламалар мен оларды жүргізуге адамдардың қажеттілігін тудырды. Осының нәтижесінде экранда уақыт өткізетін жаңа шоулар мен мәшһүрлер пайда болды. Реалити-телевизия жаңа мәшһүрлер мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, ол оңай алмастырылатын және танымал. Кабельдік теледидар және YouTube сияқты әлеуметтік желілер «бір түндік» сенсациялар жасады, бұл бүгінгі күні мәшһүрлер мәдениетіне қатысты қалыптасқан көзқарасты нығайтты. Сонымен қатар, көптеген танымал БАҚ (мысалы, британдық таблоид газеттері) құрған жұртшылық пен мәшһүрлер арасындағы махаббат-нашарлық қарым-қатынасы, оларға деген құрмет, қызғану және жек көру сезімдері мәшһүрлер туралы жаңалықтарға қызығушылықты күшейтіп, мәшһүрлерге табынушылықты насихаттауға көмектеседі.

Танымал адамдар және саяси мәдениет

Танымал адамдар мен саясат көбінесе екі бағытта өзара байланыс жасайды. Біріншісі – танымал саясаткерлер, яғни сайланған мемлекеттік лауазымды атқарумен танымал болудың үйлесуі. Екіншісі – саяси белсенділік, бұл жақында кең таралған, үкіметке тікелей қатыспауға бағытталған әдіс.

Белгілі саясаткерлер

Танымал саясаткерлерді екі топқа бөлуге болады: үкіметке барып, сайланған лауазымды атқаратын танымал адамдар және танымал болған саясаткерлер. Рональд Рейган тағы бір мысал. Ол екі онжылдық бойы 53 фильмде ойнаған актер. 1966 жылы ол Калифорния губернаторы, ал 1980 жылы АҚШ президенті болды. Саясаткерлер де танымал адамдар сияқты танымал бола бастады немесе танымал адамдардың мінез-құлқысын көшіру арқылы танымал болды. Демократтардың "The Squad" тобы соның мысалы. Александрия Окасио Кортес, Ильхан Омар, Айана Пресли және Рашида Талиб – 2018 жылғы аралық сайлаулардан кейін құрылған төрт демократ өкілі. Окасио Кортес Instagram-да төртіншінің бірге отырған суретін жариялағанда, "командалық мақсаттар" деген сөз тіркесін пайдаланды. Олар әлеуметтік желілердегі ашық пікірлерімен және Дональд Трамп пен Нэнси Пелоси сияқты басқа саясаткерлермен қақтығыстарымен танымал. Соңғы кезде танымал және саяси мәдениеттердің өзара байланысы күшейді. Бұл танымал адамдарға берілген үлкен мүмкіндіктердің нәтижесі. Британдық танымал басылым Closer-дың тілшісі Джейн Джонсонның айтуынша, танымал адамдар туралы қауесеттер барлық әлеуметтік топтарды біріктіретін ұлттық фактор болып табылады. Әлеуметтік желілердің дамуымен танымал адамдар өз пікірлерін әртүрлі мәселелер бойынша білдіріп, жанкүйерлерінен дереу пікір ала алады. Кейбір танымал адамдар саяси кандидаттарды қолдады, мысалы, Дейв Чаппел 2020 жылғы президенттікке кандидат Эндрю Янгты қолдады. Ал кейбір танымал адамдар өздерінің беделін осылай пайдаланбауды жөн көрді. Майкл Джордан саясаткердің қолдауын сұрағанда, "Республикашылар да кроссовка сатып алады" деген сөзді айтқан деген қаңтар бар.

Атакпеншіліктің көңілі қалады

Көптеген адамдар атақты болуды қалайтын болса да, атақтылар өздерінің мәртебесіне жиі көңілі толмайды. Жалпы алғанда, табыс пен бақытсыздық арасында байланыс бар. 2008 жылы жүргізілген зерттеуде бас директорлардың (CEO) жалпы халыққа қарағанда екі есе көп депрессияға шалдыққаны анықталды, бұл құбылыстың атақтыларға ғана тән емес екенін көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, адамдар объективті табысқа (яғни мәртебе, байлық, бедел) жетістіктің өлшемі ретінде, ал субъективті табысқа (яғни өзін-өзі бағалау, қарым-қатынастар, моральдық тұрғыдан ойлау) қарағанда көбірек назар аударады, нәтижесінде қол жеткізген табыстарына наразы болады. Дегенмен, атақтыларға тән ерекше жағдайлар олардың табысынан көңілі толмауына себеп болады. Папарацци атақтылар үшін үнемі туындайтын мәселе, олардың бейнесі жанкүйерлер тарапынан объективтендіріліп, табынысқа ие болады (қараңыз: Атақтыларға табыну синдромы), әсіресе цифрлық дәуірде әлеуметтік желілер мен бұқаралық ақпарат құралдары арқылы. Бұл осы тұлғалардың үнемі көрсетілуі мен жариялануы нәтижесінде, адамдар атақтыларды өте жақын достары санайды, оларды құрметтеуге, шақырғысы келеді немесе олардың әдеттерін қайталауға тырысады. 2009 жылы анонимді түрде сұхбат алған бірнеше атақтылар, папараццидің көптігі жеке өмірден айырылуға, анонимділіктің жоғалуына және үнемі бақыланатын сезімге әкелетінін айтты. Бұл оларды екі түрлі бейне жасауға итермелейді: біреуі – жұртшылыққа көрсетілетін имидж, екіншісі – жеке және жақын сәттерге арналған. Тағы бір мәселе – атақтылардың некелері. Зерттеулерге сәйкес, бала кезінде атақты болған адамдар ересекте эмоционалды денсаулықтарына байланысты қиындықтарға тап болады және көбінесе есірткіге тәуелді болады. Голливудтағы сыртқы әлемге бағытталған мәдениет, онда атақтылардың мәртебесі "А" тізімі немесе "Б" тізімі иерархиясы бойынша бағаланады, атақтылардың табысқа деген көңілі толмауына да ықпал етеді. Кейде танымалдыққа қол жеткізген адамдар оған өкінеді, мысалы, Барт Спринг 'т Вельд, ол әлемдегі алғашқы жеңімпазы болған Big Brother реалити-шоуының тудырған атақты мәдениетінен жиіркенді.

Although celebrity status is widely sought by many people, celebrities are often displeased by their status. Overall, there is a general correlation between success and unhappiness. A study done in 2008 notes that CEOs are depressed at more than double the rate of the public at large, suggesting that this is not a phenomenon exclusive to celebrities. Research suggests that people tend to focus more on objective success (ie: status, wealth, reputation) as benchmarks for success, rather than subjective success (ie: self worth, relationships, moral introspection), and as a result become disillusioned with the success they do have. However, celebrities in particular face specific circumstances that cause them to be displeased by their success. Paparazzi is often a problem for celebrities, where celebrities have become increasingly objectified and worshipped by fans (see: Celebrity Worship Syndrome), especially in the digital age through social and mass media. This happens because constant exposure to and coverage of these figures leads people to believe that celebrities are their social intimates, who they want to admire, gossip about, or copy habits from. A 2009 study which anonymously interviewed a number of celebrities revealed it was a common sentiment that excess paparazzi causes a loss of personal life, lack of anonymity, and feeling of constantly being watched. This causes them to compensate by forming separate identities, one an image offered to the public, and one reserved for moments of privacy and intimacy. Another problem is celebrity marriage. There is research that suggests child celebrities have poor emotional health in adulthood, and often turn to drug abuse. A culture of superficiality in Hollywood, where celebrity status is ranked by an "A list" or "B list" hierarchy also contributes to celebrity disillusionment with success. Sometimes people who achieved celebrity status come to regret it, for example Bart Spring in 't Veld, who came to loathe the reality TV celebrity culture which Big Brother, of which he was the first winner in the world, instigated.

Танымалдар туралы уәде

Мәшһүр адамдар туралы қыбыр-жырлар американдық мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды, бұл тек ойын-сауық ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік қатысу мен әлеуметтік реттеудің бір түрі болып табылады.

Микрокөсемдік

Медиа зерттеулер саласында микрокөрнектілік – белгілі бір топқа жақсы танымал болу жағдайы. Бұл сонымен қатар адамдардың өзін қоғамдық тұлға ретінде көрсетуі, көрермендермен стратегиялық эмоционалды байланыстар құруы және ізбасарларын жанкүйерлер ретінде қарастыруына қатысты өзін-өзі таныстыру тәсілі. Бұл термин алғаш рет Тереза Сенфт 2008 жылы жариялаған "Camgirls" еңбегінде қолданылған.

Әлеуметтік желілер

Атақты адамдар мәдениеті – технологиямен бірге үнемі өзгеріп отыратын тақырып. Instagram, Snapchat, Facebook және TikTok сияқты әртүрлі платформалар қолданылады, олардың бәрі атақты адамдарға өз ойларын білдіруге жаңа мүмкіндіктер береді. Twitter атақты адамдардың пікірлерін үнемі өзгертіп отырады және пікір алмасу үшін бақылаусыз, сүзгіленбеген кеңістік ұсынады. Ол атақты адамдарға идеяларын тарата білуге және өз ойларын қауіпсіз түрде бөлісуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жанкүйерлер мен ізбасарларды қызықтыратын пікірлер қалдыруға да болады. Instagram да дамиды және атақты адамдар үшін танымал платформа болып қала береді, себебі ол тек суреттерді жариялауға арналған. Көптеген суреттерде басқа да танымал адамдар болады, осылайша олардың беделін арттырып, түрлі жанкүйерлерге жетеді. Соңғысы ретінде, Facebook әлі де көптеген атақты адамдар, әсіресе ересек жастағылар қолданатын платформа болып табылады. Көптеген ересек ұрпақ Facebook-ты пайдалануға ыңғайлы және маңызды деп санайтын жазбалармен бөлісе алады.

Твиттер

Twitter адамдармен байланыс жиілігін арттырып, осы арқылы жақындық пен мәдениетті түсінуді күшейтті. Twitter қолданушылары енді танымал адамдармен тікелей өзара әрекеттесе алады және олардан жария жауап күте алады.

Инстаграм

Instagram-ның ерекше форматы арқылы танымал мәдениетке бір қабат қосылды, бұл арқылы танымал адамдар таңдалған фотосуреттері мен бейнелерін жариялап, ізбасарларымен жеке қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік алды. Әрбір қосымша платформаны танымал тұлға өзін таныстыру үшін пайдаланған сайын, мәдениетті қабылдау кеңейе түседі. Instagram жақында макетін өзгертіп, танымал адамдарға көбірек назар аударуға тырысты. Олар адамдардың лентасындағы суреттердің қайсысы жоғарыда, қайсысы төменде және табу қиын екенін анықтайтын алгоритмді қолданады. Instagram-дағы танымал адамдардың бағыттары үлкен мәдени әсерге ие, себебі платформа адамдарға киім, сөйлеу немесе юмор арқылы танымал адамдарды көріп, оларға еліктеуге мүмкіндік береді, осылайша олар танымал мәдениетке тікелей қатысу мүмкіндігін алады.

YouTube-та

Соңғы уақытта YouTube әлеуметтік желілердің өсуіне үлкен үлес қосты. Осы платформада YouTube инфлюенсерлері (немесе YouTubers деп те аталады) пайда болды, олар жаңа буынға жататын жұлдыздар тобын құрайды. Бұл инфлюенсерлер өздерінің күнделікті өмірінен видеожазбалар (влогтар), сұлулық, бейне ойындар және тағы да басқа жанрларда контент жариялайды. Олардың соңғы жылдары осы деңгейде танымал болуына себебі, көрермендер оларды киножұлдыздар мен басқа да атақты адамдарға қарағанда жақынырақ, өзіне жақын сезінеді. Өйткені олар өте жеке өмірлерімен бөліседі, сондықтан жанкүйерлер осы инфлюенсерлермен берік байланыс орната алады.

Ұрыну

Кейбір атақты адамдар өз қалауларын орындау үшін "қылық жасауға" (немесе "ашуланып ұрысуға") дайын. Олар өздерінің есімін жиірек естірту үшін, басқа атақты достарымен дауласып, жағдайды ширықтырады. Адамның көпшілік назарында болуы оның мінез-құлқына әсер етеді. Көбінесе бұл адамдарды ең жақсы немесе ең жаман жаққа итермелейді. Көпшілік назар көбінесе қоғамдық нормадан тыс әрекет ететін, ерекшелік танытқан атақты адамдарға ауады. Адамдар атақты адамның қызық оқиғасын оқуға, олардың сыпайы түрде түскі ас ішуінен гөрі көбірек қызығады.

Шағымдар

Қазіргі заманғы атақты мәдениетінің жиі айтылатын бір кемшілігі – жұртшылықтың атақты адамдарда ізгілік немесе дарын іздеудің орнына, этикалық шекараларды бұзуға ең көбірек дайын тұрғандарды немесе өзін-өзі насихаттауда ең шабуылдағандарды іздеуі. Яғни, жаман атқа ие болу, жақсы атқа ие болудың орнына келді. Қаладағы маскүнемнің, сарайдағы әзілкештің немесе ұятсыз мінез-құлық танытқан адамның әлеуметтік рөлі жаңа емес, бірақ осындай адамдарды мақтап-дамыту соңғы кезде пайда болған құбылыс. Қоғам ең көп ойын-сауық сыйлайтын және жаңалықтарға арқау болатын атақтыларды ең танымал деп санайды.

Түсіндірмелері

Бұл үрдістің бір мүмкін түсіндірмесі – өнім немесе қызметті насихаттау үшін, таза биографиялық оқиғаны тіркеуге емес, жасанды маңыздылық тудырылды. Әлемдік нарық үнемі кеңейіп келе жатқанда, жаңа өнімдердің көбейісімен бірге, көбірек атақты адамдарға деген қажеттілік өзіндік индустрияға айналды. Чак Палахниук ұсынған тағы бір түсіндірме – қазіргі атақты мәдениетінің осы шамадан тыс үрдісі драма мен көрерменге әсер етуге деген қажеттіліктен туындайды. "Haunted" кітабында ол атақты адамды құдай сияқты бейнелеу үрдісін сипаттайды, және осындай бейне жасалғаннан кейін, оны жоюға және сол адамды барынша ұятқа салуға ұмтылыс туады. Таблоид журналдары осы теорияның нағыз мысалы болып табылады.

Өлімнен кейінгі атақ

Кейбір шығармашыл адамдар, мысалы, ақындар, суретшілер, музыканттар және өнертапқыштар өмір бойы танылмаған және бағаланбаған, бірақ қайтыс болғаннан кейін ұлы инноваторлар ретінде аталады. Алан Абель, Адам Рич және Поли Шор өлімдерін сахналауға өлімнен кейін атаққа жету ниеті себеп болған болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, тарихшылар шығармашының белгілі бір мәдени немесе техникалық процесті дамытудағы рөлін анықтағаннан кейін, осы аз танымал тұлғалардың еңбегі кеңінен танылады. Кейде жалған өлім туралы хабар адамды өзінің мұрасын қайта қарастыруға итермелейді. Альфред Нобель динамитты ойлап табуы мен сатуына байланысты оны "өлім саудагері" деп қате некрологта жазғаннан кейін Нобель сыйлығын құрды. Өмір бойындағысынан гөрі қайтыс болғаннан кейін әлдеқайда танымал болған (көбінесе толығымен немесе салыстырмалы түрде белгісіз болған) адамдарға суретші Боб Росс; грек философы Сократ; ғалым Галилео Галилей; романтик ақын Джон Китс; суретші Винсент ван Гог; ақын және романист Эдгар Аллан По; әншілер Ева Кэссиди және Ник Дрейк; комедияшы Билл Хикс; жазушы Эмили Дикинсон; суретші Эдит Холден, оның 1906 жылғы күнделігі 1977 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген кезде бестселлер болды; жазушы Франц Кафка; әнші Джефф Бакли; күнделікші Анна Франк; философ Сёрен Киркегор; жазушы Джон Кеннеди Туул (өлгеннен кейін 12 жыл өткен соң көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығын жеңіп алды); автор Стиг Ларссон (өзінің жарияланбаған «Мыңжылдық» романдарымен қайтыс болды); музыкант, суретші және ақын Розз Уильямс және регби ойынын ойлап тапқан деген Уильям Уэбб Эллис жатады. Ерострат, жас грек, өзінің есімін мәңгілікке сақтау үшін б.з.д. 356 жылы Артемида храмын (Ежелгі әлемнің жеті кереметтерінің бірі) өртеп жіберді. Ол кездегі билік оны тарихтан жоюға тырысып, тіпті оның есімін атағандарды өлім жазасына кесті, бірақ ол өзінің атын мәңгілікке сақтауға жетті, өйткені бүгінде оның есімі жақсы танымал.