Британ армиясының экспедициялық науқандары: Канди соғыстары

Кіріспе

Британдық армияның экспедициялық науқандары

Кандия соғыстары (немесе Кандия соғыстары) — 1796 және 1818 жылдар аралығында қазіргі Шри-Ланка аралында британдық отаршыл әскерлері мен Канди патшалығы арасындағы соғыс кезеңін жалпылама білдіреді. Көбінесе бұл термин 1803 және 1815 жылдары Канди патшалығында британдық армия жүргізген экспедициялық науқандарды сипаттау үшін қолданылады.

Өмірбаян

1638–58 жылдары Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Сингал-Португал соғысына араласып, Цейлон (қазіргі Шри-Ланка) аралындағы португалдықтардың барлық иеліктерін басып алды. Олар Голландиялық Цейлон колониясын құрып, жағалау және жазық аймақтарды бақылады, ал Канди Корольдігі таулы шығыс ішкі аймақта тәуелсіздігін сақтап қалды. 1795 жылы Францияның көмегімен Нидерланд Республикасы құлатылып, қуыршақ мемлекет ретінде Батавия Республикасы құрылды. Франциямен соғысқан Ұлыбритания, бұл ықпалдың нәтижесінде француздар Тринкoмали және аралдағы басқа да стратегиялық маңызды порттарды бақылауға алып немесе пайдалануы мүмкін деген қауіпті сезінді. 1795 жылғы Кью хаттарынан кейін британдықтар Шри-Ланкадағы голландтық иеліктерді басып алды. Бұл Тринкoмали ғана емес, Баттикалоа, Галле және Джаффна қалаларын, сондай-ақ Шри-Ланканың барлық жағалау аймақтарын қамтыды. Британдық Цейлонның жаңа колониясы аралдың барлық бөлігін басып алып, кеңейтуге мүдделі болды және касталық жүйе мен раджакария (яғни, «патшалық жұмыс», Канди патшасына төленетін еңбек ақысы немесе мүлік салығы) сияқты дәстүрлі әлеуметтік құрылымдарды реформалады. Бұл олар мен әлі де тәуелсіз Канди Корольдігі арасындағы шиеленісті күшейтті. Таулы орталық Шри-Ланка 250 жыл бойы Еуропалықтардың Цейлонды бақылауға жасаған әрекеттеріне қарсы тұрып, тәуелсіздігін сақтап қалды. Кендиде Сенкадагаланың Наяка әулетінен шыққан патшалар билік етіп отырды. Британдықтардың таулы Корольдікпен келісімге келуге жасаған алғашқы тыраздары қабылданбады. Кандидің ішкі тұрақтылығы шайқады, өйткені патша Шри Викрама Раджасинха үнемі күшті сингалдық ақсүйектер тарапынан әлсіретіліп, интригалардың нысаны болды. Ол сондай-ақ бұрынғы патша Раджадхиражасинганың інісі Муттусамидан да қауіп көрді. Муттусами 19 ғасырдың басында британдықтар бақылауындағы жерлерге қашып кетіп, сол кезде бері қоршауға алынған патшаға қарсы үгіт жүргізіп келді. Британдық гарнизонның алғашқы саны шамамен 6000 адамды құрады, ол жергілікті сепойларды жалдау арқылы арттырылды, ал Империяның әскерлері теңізге толық қолжетімділікке ие болды. Керісінше, Канди қиын, таулы жерде орналасқандығының және Еуропалық отаршылдық күштерімен күресуде төрт жүз жылдық тәжірибесінің артықшылығына ие болды.

From 1638–58, the Dutch East India company had intervened in the Sinhalese–Portuguese War, capturing all the Portuguese possessions on the island of Ceylon (now called Sri Lanka). They established the colony of Dutch Ceylon, controlling the coasts and lowlands, whilst the Kingdom of Kandy maintained their independence in the mountainous eastern interior. In 1795 the Dutch Republic was overthrown with French assistance, forming the Batavian Republic as a puppet state. Britain, which was at war with France, feared that influence would result in French control or use of the strategically important port of Trincomalee and others on the island. Following the Kew Letters of 1795, the British occupied Dutch possessions in Sri Lanka. These included not only Trincomalee but Batticaloa, Galle, and Jaffna, as well as the entirety of Sri Lanka's lowlying coastal areas. The new colony of British Ceylon was determined to expand and control the entirety of the island, and had reformed traditional social structures like the caste system and the rajakariya (lit. "kingwork", labour and or tithes owed to the Kandyan king). This added to the tension between them and the still independent Kingdom of Kandy. Mountainous central Sri Lanka remained independent, having resisted 250 years of European attempts to control Ceylon. Kandy was now under the rule of the Nayaka kings of Senkadagala. Early British attempts at securing a treaty with mountainous kingdom were rejected. The internal stability of Kandy was shaky, as king Sri Vikrama Rajasinha found himself being constantly undermined and intrigued against by powerful Sinhalese nobles. He also faced a potential usurper in the form of Muttusami, brother in law of the previous king Rajadhirajasingha, who had fled to British controlled lands in the early 19th century and had been agitating against the beleaguered king ever since. The earliest British garrison numbered about 6,000 which was increased through the recruitment of local sepoys, and the forces of the Empire further enjoyed exclusive access to the sea. Kandy, in contrast, had the advantage of being situated in difficult, mountainous terrain, and could also draw on four hundred years of experience fighting European colonial powers.}

Бірінші соғыс (18031805)

Бірінші Кандия соғысы Шри Викрама Раджасиньяның министрі Пилиматалаведің интригаларымен туды, ол британдықтарға өткеннен кейін, Шри-Ланканың орталық таулы аймағы арқылы астанаға жол көрсетуді ұсынды. Ашуға буырқанған Канди патшасы министрдің отбасын жазалап өлімге кесті. Британдықтар Кандия аумағына екі жеке күш жіберді: біріншісі генерал-майор Хей Макдауэлл басшылығымен Коломбодан, екіншісі полковник Барбут басшылығымен Трикомалиден. Олардың құрамында 51-ші жаяу полкі, 19-шы жаяу полкі, малай (мұсылман) 1-ші Цейлон полкі, толығымен сингальдық 2-ші Цейлон және аралас сингальдық-малай 3-ші Цейлон полктері болды. Кандия армиясында кем дегенде бір бөлім "Сангунгло" деп аталған малай мұсылман князінің басшылығында болды, бұл таулы патшалықтың көпұлтты екенін көрсетеді. Күшті шайқастардан кейін британдықтар 1803 жылғы ақпанда Сенкадагаланың тастап кетілгенін анықтады. Олар жылдамдап гарнизон құрып, Муттусамиді Кандидің қуыршақ патшасы етіп тәж кигізіп, патшалықтың қалған бөлігін бағындыруға кірісті. Осы алғашқы жетістіктерге қарамастан, армия көп ұзамай бірқатар жеңіліске ұшырады. Британдықтарды Кандиге бастап келген бас министр патшаның беделін әлдеқайда жоғары бағалаған, ал қарсылық күшті болды. Кандиялықтар партизандық соғыс тактикасын қолданды (португалдар мен голландтарға қарсы қолданған тәсіл) және оларды ығыстыру қиын болды. Сенкадагаладағы гарнизон, астананы қорғау үшін қалғанда, аурудан зардап шекті. Олар үшін ең алаңдатарлығы – көптеген жергілікті сепойлар кандиялықтарға өткені, соның ішінде малай тегіндес "Уильям О'Дин" немесе "Один" деген сарбаз да болды, ол кейін Австралияға жер аударылған алғашқы шри-ланкалық азаматқа айналды. Кандиялықтар наурыз айында қарсы шабуыл жасап, Сенкадагаланы қайта басып алды. Барбут тұтқынға алынып, өлім жазасына кесілді, ал британдық гарнизон құрылыстан түгелдей жойылды; 19-шы жаяу әскердің капралы Джордж Барнсли ғана оқиғаны айту үшін аман қалды (басқа деректерде аман қалғандардың саны төрт деп көрсетілген). Сонымен қатар, шегініп келе жатқан британдық армия Махавели өзенінің тасыған суларының жағасында жеңіліске ұшырады, тек төрт адам аман қалды. Осы сәтсіздікке қарамастан, британдықтар өздері иеленген жерлердің сөзсіз иелері болып қала берді, өйткені сол жылдың соңындағы Кандияның апатты қарсы шабуылы оны дәлелдеді. Бірнеше фунттық пушкаларды қолға түсірген Кандия армиясы таулы жолдар арқылы Ханвелла қаласына дейін жетті. Бірақ бұл жерде британдықтардың басым оттық күшінен толық жеңіліске ұшырады, Шри Викрама Раджасингхеді тауларға қайта қашуға мәжбүр етті. Кандияның басып кіруі туралы естіген британдықтар бақылауындағы аумақта болған жалпы көтеріліс басып жаныштырылды. 1798–1805 жылдары Цейлон губернаторы болған Фредерик Норт Кандия шекарасына көптеген шабуылдар арқылы қысым көрсетуді жалғастырды және 1804 жылы капитан Артур Джонстон басшылығындағы күшті Сенкадагалаға жіберді. Соңғы екі жүз жыл ішінде анықталған үлгі бойынша, кандиялықтар өздерінің үйі деп атаған таулы аймақта британдықтарды тағы да жеңді. 1805 жылы олар өздерінің жетістіктеріне сүйене отырып, шекаралық Катувана қаласын басып алды. Бұл және 1803 жылғы Махавели шайқасындағы жеңіс Кандидің соңғы маңызды әскери жетістіктері болды. Бірінші Кандия соғысын ресми түрде аяқтау үшін келісімге қол қойылмаса да, 1805 жылы генерал Томас Мейтлендті Цейлон губернаторы етіп тағайындау осы ашық жаулықтардың бірінші кезеңінің аяқталуы ретінде қабылданады.

The first Kandyan war was precipitated by the intrigues of a minister of Sri Vikrama Rajasinha, Pilimatalawe, who defected to the British and offered to show them the way through central Sri Lanka's winding mountain passes to the capital city. Enraged, the King of Kandy had the minister's family executed. The British dispatched two separate forces into Kandyan territory one, under Major General Hay MacDowall, from Colombo, and another, under a Colonel Barbut, from Trincomalee. These included 51st Regiment of Foot, the 19th Regiment of Foot, the Malay (Muslim) 1st Ceylon Regiment, the all Sinhalese 2nd Ceylon, and the mixed Sinhalese Malay 3rd Ceylon. In the Kandyan army, at least one contingent was under the command of a Malay Muslim prince called 'Sangunglo', an indicator of the multiethnic nature of the mountainous kingdom. After fierce fighting the British force found Senkadagala deserted in February 1803. They swiftly established a garrison, crowned Muttusami as the new, puppet, king of Kandy, and set about subduing the remainder of the kingdom. Despite these early successes the army soon suffered a number of setbacks. The Chief Minister responsible for guiding the British into Kandy had greatly inflated the extent of the king's unpopularity, and resistance proved fierce. The Kandyans resorted to fighting a guerilla war (much the same tactic as they had adopted against the Portuguese and the Dutch) and proved difficult to dislodge. Disease ravaged the garrison left behind in Senkadagala to secure the capital. Perhaps most worrying for them, a number of native sepoys defected to the Kandyans, including a soldier of Malay descent called 'William O'Deen' or 'Odeen', who years later became the first Sri Lankan exiled to Australia. The Kandyans counter attacked in March and seized Senkadagala. Barbut was taken prisoner and executed, and the British garrison wiped out; only one man, Corporal George Barnsley of the 19th Infantry, survived to tell the tale (though other sources put the number of survivors at four). In the meanwhile the retreating British army was defeated on the banks of the flooding Mahaveli river, leaving only four survivors. Despite this setback the British still remained unquestioned masters of the lands they possessed, as the disastrous Kandyan counter campaign later in the year proved. Equipped with a handful of captured six pound cannon, the Kandyan army advanced through the mountain passes as far as the city of Hanwella. Here the army was utterly routed by superior British firepower, forcing Sri Vikrama Rajasinghe to flee back into the mountains. A general rebellion that had erupted in British controlled territory on hearing of the Kandyan invasion was suppressed. Frederick North, governor of Ceylon from 1798–1805, maintained pressure on the Kandyan frontier with numerous attacks, in 1804 dispatched a force under Captain Arthur Johnston towards Senkadagala. In a pattern that had become clear over the past two hundred or so years, the Kandyans once again defeated the British in the mountainous territory they called home. In 1805, emboldened by their successes, they captured Katuwana, a frontier town. This and the 1803 victory at the Battle of the Mahaveli, were to be Kandy's last, meaningful military successes. Though no treaty was signed officially ending the First Kandyan War, the appointment of General Thomas Maitland as governor of Ceylon in 1805 is generally accepted as the end of this first phase of open hostilities.

Соғыс аралығы (1805-1815)

Бірінші Кандия соғысы мен Екінші Кандия соғысы арасындағы он жыл ішіндегі оқиғалар екінші қақтығыстың сипатын біріншісінен едәуір өзгеше етті. 1805 жылы британдықтар негізінен қарсы тұратын жергілікті ақсүйектермен күресуге мәжбүр болды, ал 1815 жылы осы ақсүйектердің өзі британдықтарды Кандиге шақырып, Шри Викрама Раджасингханы құлатуға қолдау көрсетті. Британдық Цейлонның губернаторы Томас Мейтленд британдық билікті одан әрі бекіту және нығайту үшін кең ауқымды құқықтық және әлеуметтік реформалар жүргізді. Бұған жемқорлықты жою мақсатында мемлекеттік қызметті реформалау, сондай-ақ касталық құқыққа негізделген Цейлонның жоғары сотын құру кірді. Католиктерге сайлау құқығы берілді, ал Голланд реформаторлық шіркеуінің ерекше құқықтары жойылды. Мейтленд буддалық билікті әлсіретуге жұмыстанды және аралға еуропалықтарды тарту үшін аралда 4000 акрға (16 км²) дейін жер беруге рұқсат берді. Олар осы саясатты жалғастырды. Керісінше, үнемі күдікпен қараған Шри Викрама Раджасингхе Кандидің ықпалды ақсүйектерін және жабырқауға бейім қарапайым халықты толығымен наразылыққа толтырды. Канди көлінің құрылысы 1807 жылы аяқталды. Оның әдемілігіне қарамастан, бұл жоба халыққа ұнамады, себебі ол ешқандай нақты мақсатқа қызмет етпеді – орталық Сенкадагалада суаруды қажет ететін күріш егістіктері болған жоқ, ал мұндай гидротехникалық құрылыстарды салудың дәстүрлі себебі осы еді. 1810 жылы ол қуатты Пиллима Талаувені бас министр (1-ші Адигар) лауазымынан шеттетуге мәжбүр болды. Талау келесі жылы бүлік көтеріп, Канди ақсүйектерін қорқытып, жазаланды. Осы кезеңде британдық мемлекеттік қызметкер Джон Д’Ойли түрлі сингал ақсүйектерімен тығыз байланыста болды, олар наяка монархиясының тұрақсыз үкіметіне қарағанда британдық билікті ұнатуға бейім болған сияқты.

Екінші соғыс (1815)

1815 жылғы соғысқа тікелей әкелген оқиғалар тізбегі Пиллима Талаувтың немересі және Бірінші Адигардың мұрагері Ехелеполаның жазалануымен басталды. Ехелепола 1810 жылы тағайындалғаннан бері, қазірдің өзінде беделсіз Шри Викрама Раджасингхеге қарсы бірнеше құлқындықтарға қатысқан. 1814 жылы оның әрекеттері ашылып, ақсүйек британдық территорияға қашып кетті. Ашулы патша Ехелеполаның барлық отбасын түрлі қорқынышты тәсілдермен өлтірді. Ехелепола отарлауға көмектескен Шри-Ланка ақсүйектерінің әлсіздігін бейнеледі және қазіргі сингаль халық ойында үлкен сатқын ретінде қарастырылады. Сондай-ақ, еуропалық державалармен осындай одақтасу субконтинентте отарлаудың өзіне мүмкіндік берген негізгі әлсіздік ретінде қарастырылады. Бұл оқиғалар Кандия аристократиясын қатты дүр сілкіндірді, олар патшаға ашық қарсы шығып, оның сарайын өртеп, Хангуранкетадағы бекініске қашты. Джон д'Ойли осы уақытта губернатор Браунригге Канди ақсүйектері Шри Викрама Раджасингхені құлатуға бағытталған кез келген британдық әрекетке ынтымақтасуға дайын екенін біраз уақыттан бері айтып келді. Кандия әскерлері көп ұзамай британдық Кандия шекарасын өтіп, Ехелеполаны іздеді және Ситавакадағы британдық гарнизонға шабуыл жасады – Браунриггті Кандиге күш жіберуге жеткілікті себеп болды. Біраз уақыттан кейін Шри Викрама Раджасингхенің жасырынған жері табылды; құлатылған патша өзінің харемімен бірге Үндістанның Велор бекінісіне жер аударылды, онда ол 17 жылдан кейін қайтыс болды. Оның ұлы және мұрагері 1842 жылы баласыз қайтыс болды. Британдық әскерлердің Кандиге келгеннен кейін болған ең маңызды оқиға – Канди конвенциясына қол қою болды. Негізінен аннексия шарты, ол 1815 жылдың наурыз айында Джон д'Ойли мен Канди ақсүйектері арасындағы келіссөздерден кейін келісілді. Келісімнің негізгі тармақтары: "Телугу" патшасы Шри Викрама Раджасингхе Канди тағына деген барлық құқықтарынан бас тартады. Патша құлатылып, биліктен шеттетілді және оның әулетінің мұрагерлік құқығы жойылды. Оның барлық еркек туыстары аралдан қуылды. Билік Британ империясының егемендігіне тиесілі, оны отарлық губернаторлар арқылы жүзеге асырады, бірақ Адикарамдар, Дисавалар, Мохотталалар, Коралелер, Видандар және басқа да төменгі шенеуніктер өздерінің тиісті дәрежелеріндегі құқықтар, артықшылықтар мен өкілеттіктерді сақтайды. Буддизм дініне қол сұғылмауы керек және оның құқықтары сақталуы және қорғалуы керек деп жарияланды. Барлық дене жазалау және мүше кесу түрлері жойылды. Губернатор ғана адамды өлім жазасына кесуге және барлық жазаларды үкіметтің аккредиттелген өкілдерінің қатысуымен орындауға құқылы. Кандиліктерге қатысты барлық азаматтық және қылмыстық сот ісі елдің орнатылған нормалары мен әдет-ғұрыптарына сәйкес жүргізіледі, үкімет қажет болған кезде және қажет болған жағдайда араласу құқығын өзіне сақтайды. Басқа Канди еместердің мәртебесі британдық заңға сәйкес [бұрынғыдай артықшылықты] қалды. Үш және Төрт Коралл және Сабарагамува анексиялау туралы жарлық күшін жойды. Англия короліне жиналатын алымдар мен кірістер, сондай-ақ аралдағы ішкі мекемелерді ұстауға арналған қаражат. Губернатор ғана сауда-саттыққа және коммерцияға жағдай жасай алады. Конвенцияға губернатор Браунригг, Ехелепола және лордтар (сингаль тілінде "Диссавес" деп аталады) Моллигода, Пилиматалаве Үлкен, Пилиматалава Кіші, Монеравила, Моллигода Кіші, Дуллеве, Ратватте, Миллава, Галгама және Галлегода қол қойды. Қол қоюға британдық резидент және аймақтың тиімді губернаторы болған д'Ойли және оның жеке хатшысы Джеймс Сазерленд куә болды. Конвенцияның көптеген қызықты жақтары бар. Бұл Кандидегі биліктің теориялық түрде британдықтарға ерікті түрде берілуін білдіреді, және кейінірек болған оқиғалар Канди ақсүйектері тек бір тәуелді иесін (Наякар монархиясы) екіншісімен (британдықтармен) алмастыруды үміттенгенін көрсетті. Шындығында, Ехелепола жаңа қожайын британдықтар емес, өзі болады деп үміттенген көрінеді. Бұл прозелитизмге және миссионерлік мектептерге тыйым салуды қамтыды.

The train of events leading directly up to the 1815 war commenced with the humiliation of Ehelepola, Pilima Talauve's nephew and successor as First Adigar. Ehelepola had been involved in several intrigues against the by now deeply unpopular Sri Vikrama Rajasinghe since his appointment in 1810. In 1814 his actions were revealed and the noble fled to British territory. The furious king had Ehelepola's entire family put to death in various gruesome ways. Ehelepola came to symbolize weaknesses of part of the Sri Lankan nobility which assisted in colonisation, and thought of as a great traitor in modern Sinhalese popular thought Also such siding with European powers is seen of as the key weakness in the subcontinent which enabled colonisation itself. The deaths shocked the Kandyan aristocracy who now openly revolted against the king, who torched his palace and fled to a fortress at Hanguranketha. John d'Oyly, in the meanwhile, had been advising Governor Brownrigg for some time that Kandy's nobles were ready to cooperate with any British attempt at dislodging Sri Vikrama Rajasinghe. Kandyan troops soon crossed the British Kandyan border seeking Ehelepola, and attacked the British garrison at Sitawaka of itself enough provocation for Brownrigg to dispatch a force to Kandy. Sometime later Sri Vikrama Rajasinghe's hiding place was discovered; the deposed king was exiled with his harem, to Vellore Fort in India, where he died 17 years later. His son, and potential heir, died childless in 1842. The single most important event following the arrival of British forces in Kandy was the signing of the Kandyan Convention. Essentially a treaty of annexation, it was agreed to in March 1815 after negotiations between John d'Oyly and the nobles of Kandy. The central points of the agreement were:

'Sri Wickrema Rajasinha', the 'Telugu' king, is to forfeit all claims to the throne of Kandy. The king is declared fallen and deposed and the hereditary claim of his dynasty, abolished and extinguished. All his male relatives are banished from the island. The dominion is vested in the sovereign of the British Empire, to be exercised through colonial governors, except in the case of the Adikarams, Disavas, Mohottalas, Korales, Vidanes and other subordinate officers reserving the rights, privileges and powers within their respective ranks. The religion of Buddhism is declared inviolable and its rights to be maintained and protected. All forms of physical torture and mutilations are abolished. The governor alone can sentence a person to death and all capital publishments to take place in the presence of accredited agents of the government. All civil and criminal justice over Kandyan to be administered according to the established norms and customs of the country, the government reserving to itself the rights of interposition when and where necessary. Other non Kandyan's position [is] to remain [as privileged as previously] according to British law. The proclamation annexing the Three and Four Korales and Sabaragamuwa is repealed. The dues and revenues to be collected for the King of England as well as for the maintenance of internal establishments in the island. The Governor alone can facilitate trade and commerce. The signatories of the convention were Governor Brownrigg, Ehelepola and the lords (called 'Dissawes' in Sinhalese) Molligoda, Pilimatalawe the Elder, Pilimatalawa the Younger, Monerawila, Molligoda the Younger, Dullewe, Ratwatte, Millawa, Galgama and Galegoda. The signatures were witnessed by d'Oyly, who became British Resident and effective governor in the area, and his private secretary James Sutherland. The convention is interesting in many ways. It represents the theoretically voluntary transferral of authority in Kandy to the British, and indeed later events showed that the Kandyan nobility did hope that they were simply replacing one malleable master (the Nayakkar monarchy) with another (the British). Indeed, Ehelepola appears to have hoped that the new master would not be the British at all, but himself. This included a ban on proselytising and mission schools.

Үшінші соғыс (1817-1818)

Кандидің билік басындағы отбасыларына британ үкіметінің билігі (құлатылған) Наякар монархиясынан түбегейлі өзгеше екенін түсіну үшін екі жылдан да аз уақыт кетті. Британдықтардың іс-әрекеттеріне наразылық 1817 жылы Ува герцогтігінде ашық көтеріліс ретінде көтерілді. Көбінесе "Ува көтерілісі" деп аталатын бұл оқиға үшінші Кандян соғысы деп те белгілі. Көп жағдайда үшінші атау дұрыс, себебі көтеріліс (кейіннен кандиялықтар еуропалық державаларға қарсы біраз уақыт бойы жүргізген партизан соғысына ұласқан) Кандян аристократиясының және 1815 жылдан бері британдық билік аясында болған өзгерістерге наразылығына негізделген. Дегенмен, бұл осы сипаттағы соңғы көтеріліс болды, ал Ұлыбританияның жауабы ескі аристократияны жойып, болашақ көтерілістердің анағұрлым шамалы қарқынмен өтуін қамтамасыз етті. Цейлон медалі 1819 жылы Цейлон үкіметімен тағайындалды, ол Кандян соғыстары үшін соғылған жалғыз батырлық медаль.

Мұра

Британдықтардың Канди патшалығын басып алуы 400 жылдық Канди патшалығының ғана емес, сонымен қатар барлық туған жерлік саяси тәуелсіздіктің аяқталуын білдірді. Канди, географиялық және саяси оқшаулануының нәтижесінде, ерекше мәдени және әлеуметтік құрылымдарды дамытты, енді олар сыртқы биліктің күшті қысымына түсіп, зор ауытқулар мен өзгерістерге ұшырады. 1815 жылға дейін Кандидің көптеген аумақтары нашар дамыған, оған кіру үшін бірнеше "патшалық жолдардан" басқа, сенімсіз топырақ жолдары ғана болды. Британдықтар бұрын қол жеткізуге болмаған жерлерде жолдар салу арқылы (мысалы, Кадуганнава өткелі) және 1867 жылы алғашқы темір жолды салып, төбелі аймақты өзгертуге кірісті. 1867 жылы Шри-Ланканың орталық бөлігіне шайдың енгізілуі және аймаққа тамилдердің көптеп қоныс аударуы да маңызды өзгерістерге әкелді. Бүгінде Шри-Ланканың орталық бөлігін Шри-Ланканы бір кезде әлемдегі ең ірі шай экспорттаушысы еткен, ал 1971 жылы әлі де британдық компанияларға тиесілі болған алып шай плантациялары басып алады. Ирландиядағы сол соғыстың мәңгілік мұрасы – "Джонни, мен сені жақсы білмедім" атты дәстүрлі соғысқа қарсы және әскерге шақыруға қарсы ән, ол "Суллон" (Сейлон) соғысынан қорқынышты түрде мүгедек болып оралған Ати, Кильдар қауатынан келген сарбазды бейнелейді.