Кіріспе

Құранның 66-тарауы Тахрим (التحريم, "Тыйым салу, Қорғау") – Құранның 66-шы сүресі немесе тарауы, 12 аяттан тұрады. Бұл сүре Мұхаммедтің әйелдеріне қатысты мәселелерді қамтиды. Сүренің атауы бірінші аяттағы lima tuharrimu сөзінен шығарылған. Бұл сүренің мазмұнына тікелей қатысты атау емес, алайда бұл сүреде тахрим (тыйым салу, рұхсатсыз ету) оқиғасы айтылғандығын көрсетеді.

Ашылудың ықтимал күні

Бұл сүреде айтылған Таһрим оқиғасына байланысты, хадистерде сол кезде Мұхаммедтің әйелдері болған үш әйел туралы айтылады: Сафийя бинт Хуаййи, Зәйнәп бинт Джахш және Мария әл-Қибтия. Мұхаммед (с.ғ.с.) Хайберді жаулап алғаннан кейін біріншісін (яғни Сафийяны) әйелдікке алған, ал Хайбердің жаулануы туралы бірауыздан хабар берілгендей, ол 7 хижри жылы болған. Екінші әйел, Мария, Мысыр билеушісі Аль-Муқавкис тарапынан Мұхаммедке (с.ғ.с.) сыйға тартылған. Ибн Катир айтуынша, Мұхаммед (с.ғ.с.) оны азат етіп, үйленген және одан Ибрахим ибн Мұхаммедті дүниеге келтірген, бұл оқиға зұл-хижжа айында 8 хижри жылы болған. Тағы бір хадис А.Х. 8 жылы болған бал оқиғасын айтады. Осы тарихи оқиғалар осы сүренің 7 немесе 8 хижри жылы түсірілгенін дәл анықтайды.

Асбаб әл-Нузул

Асбаб әл-нузұл – арабша термин, «аян түсу себептері» деген мағынаны білдіреді, және ол – Құранның белгілі бір аяттары түскен жағдайды анықтауға бағытталған, Құранды түсіндірудің (тафсир) екінші дәрежелі түрі. Құранның тарихилығын қайта құруға белгілі бір көмегі болғанымен, асбаб өзінің мәнісінде тарихи емес, экзегетикалық жанр болып табылады, сондықтан ол түсіндіретін аяттарды нақты оқиғалармен емес, жалпы жағдайлармен байланыстырады. Сале айтуынша, осы тараудың себебі мынадай: «Кейбір адамдар бұл үзінді Мұхаммедтің енді ешқашан бал жемеймін деген уәдесінен туды деп санайды, себебі ол бірде Хафса бинт Омардың немесе Зейнеб бинт Жахштің үйінде бал жеген, ал оның тағы үш әйелі – Айша, Сауда бинт Зама және Сафия бинт Хуаййя – оған сол аймақтағы белгілі бір бұталардан алынған, балға ұқсас дәм мен консистенциясы бар, бірақ өте күшті иісі бар шырын жегенін айтқан, ал Пайғамбар оны ұнатпаған». Мұхаммед әл-Бухари Айшадан жеткізген риуаятта: Пайғамбар (ﷺ) Зейнеб бинт Жахш (Пайғамбардың әйелдерінің бірі) үйінде бір кезеңге тұрып, оның үйінде бал ішкен. Хафса бинт Омар мен мен Пайғамбар (ﷺ) біздің бірімізге келгенде, ол: «Мен сенде Мағафирдің (жаман иісті жүзімнің) иісін сеземін. Мағафир жедің бе?» дейтінбіз. Ол біздің бірімізге келгенде, оған да осы сөзді айтты. Ол: «Жоқ, мен Зейнебтің үйінде бал ішіп едім, енді оны ішпеймін», – деді. Содан кейін мына аяттар түсті: «Уа, Пайғамбар! Алла рұқсат еткен нәрсені өздеріңе неліктен тыйым саласыңдар? Егер екеуің де (күнәларыңа) қайта оралып, Аллаға мойынсұнсаңдар, (Ол сізге) рақым етеді. (66:1-4) Ол екі әйел – Айша мен Хафса. Сондай-ақ Алланың: «(Еске алыңдар) Пайғамбар (ﷺ) әйелдерінің біріне құпия бір мәлімдеме жасағандағы (жағдайды)» (66:3) деген сөзі де бар, яғни, «Мен бал іштім» деген сөзі».

Хадис

Саид ибн Жубайр Ибн Аббас (р.а.) былай деп баяндады: "Бір кісі оған келіп: «Мен әйелімді өзіме харам еттім», - деді. Ол: «Сен жалған айтасың, ол саған харам емес», - деді. Содан кейін ол осы аятты оқыды: «Уа, Пайғамбар! Алла саған рұхсат еткен нәрсені неліктен өзіңе тыйым саласың?» (Тахрим сүресі). (Ол былай деді): «Сендер құлды босату арқылы ең ауыр тәуба төлеуге тиіссіздер». Убаид ибн Умаир Әйша анамыздан (р.а.) риуаят етеді: «Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) Зәйнәп бинт Жахшпен бірге болып, оның үйінде бал ішетін. Хафса мен мен келісіп алдық, егер Пайғамбарымыз бірімізге келсе, оған: «Сенде Мағафирдің (жаман иісті шайыр) иісі сезіледі, Мағафир жедің бе?» - деп сұрайтынбыз. Ол бірімізге келді де, ол оған осы сөзді айтты. Содан кейін былай аят түсті: «Уа, Пайғамбар! Алла саған рұхсат еткен нәрсені неліктен өзіңе тыйым саласың?» «Егер екеуің де Аллаға тәубе етсеңдер, бұл сілері үшін жақсы болар еді». «Ол, Пайғамбар әйелдерінің біріне сырлы бір мәселенің айтылуы» деген сөздері – оның «Жоқ, мен бал іштім» деген сөзіне қатысты. Тағы бір сахих хадис Сунан ан-Насаиде келтірілген. Сунан ан-Насаи 3421 — Амрайн. Әйша (р.а.) риуаят етеді: «Алла Елшісі (с.ғ.с.) тәтті тағамдарды және балды жақсы көретін». Сахих әл-Бухаридің «Тағамдар» кітабының 5431-хадисі.

Басқа сүрәләрмен орналасуы және сәйкестігі

Бір тараудың аяттары арасындағы мәтіндік байланыс идеясы ағылшын тілінен тыс әдебиетте назм және мунасаба, ал ағылшын тіліндегі әдебиетте – біртұтастық, мәтіндік қатынастар, мәтіндік өзара әрекет және бірлік сияқты түрлі атаулармен талқыланған. Үндістан субконтинентінің ислам ғалымы Хамидуддин Фарахи Құрандағы назм, яғни біртұтастық тұжырымдамасы бойынша жасаған еңбегімен белгілі. Фахруддин әл-Рази (1209 ж. қайтыс болды), Заркаши (1392 ж. қайтыс болды) және тағы да бірнеше классикалық және заманауи Құран ғалымдары осы зерттеулерге үлес қосты. Бұл сүре – Қаф сүресінен (50) басталып, Ат-Тахримге (66) дейін созылатын сүрелердің алтыншы тобының соңғы сүресі. Құранның осы бөлімінің басты тақырыбы – ахират туралы дәлелдер мен оған иман келтірудің талаптары. Мазмұны жағынан бұл сүре алдыңғы "Талақ" сүресімен жұптасқан. Амин Ахсан Ислахидің "Тадаббур и Құран" шығармасы – Құранға жасаған тәпсір (аңтартау), ол тематикалық және құрылымдық біртұтастық тұжырымдамасына негізделген. Бұл тұжырымдама бастапқыда Аллама Хамидуддин Фарахидің ықпалымен туған. Тәпсір тоғыз томдық, ал көлемі алты мың беттен астам. Онда "Ат-Тахрим" сүресі негізгі тақырып бойынша алдыңғы сүреге толықтыру ретінде сипатталған. Жавед Ахмад Гамидидің сөзіне сүйенсек, "Талақ" (65) және "Тахрим" (66) сүрелері мазмұны жағынан бір-бірімен үйлесімді. Бірінші сүреде әйелдерінен ажырасып жатқанда мұсылманның сақтауы тиіс шектеулер түсіндірілсе, екінші сүреде оларға махаббат сезімін білдірген кезде сақтауы тиіс шектеулер сипатталған. Екі сүре де мұсылмандарға арналған және мазмұнынан олардың Мұхаммедтің (с.ғ.с.) уағыз жолындағы тазкия және татир кезеңінде Мәдинада түскені анық көрінеді.