Кіріспе

Құранның 89-шы тарауы – Әл-Фаджр (الفجر, "Таң", "Шығыс") – Құранның сексен тоғызыншы сүресі, 30 аяттан тұрады. Бұл сүреде сенімсіз халықтардың қырылуы суреттеледі: ежелгі мысырлықтар, іргелі қалалары бар Ірам халқы және Мадаин Салех. Сүре байлықты жақсы көріп, кедейлер мен жетімдерді жек көретіндерді айыптайды. Ықыласшыл адамдарға жұмақ уәде етілген – соңғы аятта: «Және Менің жұмағыма кіріңдер!» делінген. Сүре, оны ашатын «Уәл-Фаджр» сөзімен аталған.

Ашылу кезеңі

Құран тараулары уахи (аян) деп саналатын ашылу хронологиясымен реттелмеген. Мұхаммед пайғамбар өзінің сахабаларына, әрбір уахи ашылған кездегі түпнұсқа мәтінімен бірге, Құрандағы орналасуын хабарлаған. Шығыс Азия зерттеулері сарапшысы В. Теодор де Бари былай дейді: «Құран мәтінін жинау және түгендеудің соңғы процесі бір ғана басты қағидамен басшылыққа алынды: Құдайдың сөздері ешқандай жағдайда адамның араласуымен бұрмаланбауы немесе бүліндірілмеуі керек. Осы себепті, көптеген аяндарды өңдеуге, тақырыптық топтарға бөлуге немесе хронологиялық тәртіппен ұйымдастыруға көрінетін ешқандай тырысқандық болған жоқ». Әл-Фаджр сүресі – Мекке сүресі, ал Мекке сүрелері – 622 жылы хижраға дейін Меккеде Мұхаммедке ашылған, хронологиялық жағынан ертерек сүрелер. Олар әдетте қысқа болады, аяттары салыстырмалы түрде қысқа және көбінесе Құранның 114 сүресінің соңына жақын орналасады. Мұқатааттарды қамтитын сүрелердің көпшілігі Меккелік болып табылады. Осылайша, дәстүрден басқа, бұл сүре де әдетте Меккелік деп есептеледі. Юсуф Алидің пікірінше, Әл-Фаджр сүресі Әл-Лайл және Әд-Дхуха сүрелеріне жақын кезеңде ашылған.

Асбаб әл-Нұзұл

Асбаб әл-нузүл (аян түсу себептері немесе жағдайлары) – Құранның нақты аяттары түскен жағдайды анықтауға бағытталған Құран тәпсірінің (тафсирдің) екінші деңгейлі жанры. Құранның тарихилығын қайта құруға белгілі бір көмегі болғанымен, асбаб өзінің мәнісінде тарихи емес, тәпсірлік жанр болып табылады және әдетте түсіндіретін аяттарды нақты оқиғалар емес, жалпы жағдайлармен байланыстырады. Мұфассирлердің пікірінше, бұл сүре Меккеде Мұхаммедке қарсылықтың жаңа мұсылманды қудалау деңгейіне жеткен кезде түскен. Саид Әбулала Маудудидің (1979 жылы қайтыс болған) "Тафхим әл-Құран" атты тафсирында (түсіндірмесінде) келтірілген түсіндірме бойынша, "Оның мазмұны исламға жаңа кіргендерді Меккеде қудалау басталған кезде түскенін көрсетеді. Осыған байланысты Меккеліктерге ʿАд, Самуд және Перғауын тайпаларының жаман соңы туралы ескертілді" – дейді Абұл А'ла Маудуди.

Сүренің тақырыбы

Құранда тақырыптар бойынша шамамен жеті бөлім бар. Осы жеті бөлімнің соңғысы "Аль-Мульк" сүресінен [67-ші сүре] "Ан-Нас" сүресіне [114-ші сүре] дейін созылады. Бұл соңғы бөлім [Құранның соңғы жетіден бірі] терең ойларға жетелейтін нәрселерге, адамдарға, Қиямет күні оларға көрсетілетін соңғы сахналарға, жалпы алғанда, тозақ пен жұмаққа және Мұхаммедті мойындамаған жағдайда Құрайыштардың осы дүниедегі және ахиреттегі тағдыры туралы насихаттарға бағытталған. "Аль-Фаджр" сүресі келесі "Аль-Балад" сүресімен мазмұны жағынан үйлеседі. Екі сүренің де орталық тақырыбы – Алладан және өздерінің қауымдастарынан нығмет алғаннан кейін Құрайыш басшыларының көрсеткен қарсылығы мен мақтаншылдығын айыптау.