Византиялық обрядтағы христиан шіркеулері: Мелкиттер тарихы
Melkite
Мелкит шіркеулері – Византия обрядының шығыс христиан дін өкілдері. «Патшалық» мағынасы бар атау, императорға адалдық пен Халкедон шешімдерін қабылдауды білдіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Византиялық ғұрыптағы христиан шіркеулері
Christian churches of the Byzantine Rite
Мелкиттік (Melkite) термині (Melchite деп те жазылады) Батыс Азияда пайда болған византиялық ғұрыптағы әртүрлі шығыс христиан шіркеулері мен олардың мүшелерін білдіреді. Бұл термин орталық семит тілдеріндегі m l k түбірінен шыққан, ол "патшалық" деген мағынаны білдіреді және византия императорына адалдықты көрсетеді. Бұл термин Халкидон кеңесінің (451 жыл) христологиялық шешімдеріне негізделген империялық діни саясатты қабылдаған христиандарды белгілеу үшін діни мағынаға ие болды. Бастапқыда, ерте орта ғасырларда мелкиттер діни өмірінде грек және арамей тілдерін (классикалық сирия және сиро-палестиналық арамей) қолданды, ал литургиясында бастапқыда Антиохиялық ғұрыпты пайдаланды, бірақ кейін (10-11 ғасырларда) Константинопольдік ғұрыпты қабылдап, араб тілін литургиялық тәжірибелерінің бір бөлігіне енгізді. Діни терминологияда қолданылғанда, мелкиттік атаулардың екі ерекше мағынасы болуы мүмкін. Осылайша, православиелік мелкиттер Таяу Шығыстағы грек православиелік христиандарды, ал католик мелкиттер Мелкиттік католик шіркеуінің жақтастарын білдіреді. Мелкиттік атаулардың тікелей этникалық мағынасы жоқ, бірақ олар күрделі терминдердің конфессиялық құрауы ретінде, көбінесе этномәдени терминологияда қолданылады.
The term Melkite ('/m//ɛ//l//k//aɪ//t/), also written Melchite, refers to various Eastern Christian churches of the Byzantine Rite and their members originating in West Asia. The term comes from the common Central Semitic root m l k, meaning "royal", referring to the loyalty to the Byzantine emperor. The term acquired religious connotations as denominational designation for those Christians who accepted imperial religious policies, based on Christological resolutions of the Council of Chalcedon (451). Originally, during the Early Middle Ages, Melkites used both Koine Greek and Aramaic (Classical Syriac & Syro Palestinian) language in their religious life, and initially employed the Antiochian rite in their liturgy, but later (10th–11th century) accepted Constantinopolitan rite, and incorporated Arabic in parts of their liturgical practices. When used in denominational terminology, Melkite designations can have two distinctive meanings. The term Orthodox Melkites thus refers to the Greek Orthodox Christians of the Near East, while the term Catholic Melkites refers to adherents of the Melkite Catholic Church. Melkite designations do not have implicit ethnic connotations, but they are used as denominational components of complex terms, mainly in scholarly ethnoreligious terminology.
Өмірбаян
Мелкиттер өздерін алғашқы христиан қауымы деп санайды және Мелкиттік шіркеуді елшілердің заманынан бастау алады деп есептейді. Осыған сәйкес, әсіресе Ватикан тарихшылары мен Константинопольдің Экуменикалық Патриархаты үшін, бұл алғашқы қауым гректер, копттар, римдіктер, арамейлер (сириялықтар), арабтар және яһудилерден құралған аралас қауым болған. Эдвард Гиббон мен Эрнест Ренан сияқты дінсіз тарихшылар да Мелкиттік қауымның пайда болуы туралы ұқсас пікірде болды. V ғасырдың бірінші жартысында пайда болған Христологиялық даулар Таяу Шығыстың әртүрлі аймақтарындағы шығыс христиандары арасында бөлінуге әкелді. Византия императорлық үкіметінің 451 жылы Халкидондық христиандыққа көрсеткен ресми мемлекеттік қолдауы, империяға адалдарды белгілейтін арамей тіліндегі терминдерді пайдалануға негіз болды, бұл тек саяси адалдыққа ғана емес, сонымен қатар императорлық діни саясатты қабылдауға да байланысты болды. Таяу Шығыста мемлекеттік қолдау алған барлық христиандар Халкидондық христиандықты қабылдады және «Мелкиттер» деп аталды. Бұл термин еврейше «melekh» сөзінен (арамейше «malkā» немесе «malkō» – «әмірші», «патша» немесе «император») алынған, осылайша империяға және оның ресми түрде қабылдаған діни саясатына адалдарды көрсетті. «Мелкиттер» термині ұлттылығына қарамастан (гректер, копттар, эллинистік яһудилер, арамейлер (сириялықтар), арабтар) барлық адалдарды білдірді, сондықтан ол тек грек тілінде сөйлейтін Халкидондықтарды ғана емес, сонымен қатар арамей және араб тілінде сөйлейтін христиандарды, сондай-ақ Халкидондық христиандықты ұстанған яһуди христиандарын да қамтыды. Осылайша, Византияның Сириясы, Финикиясы, Палестинасы және Египетінің барлық Халкидондық христиандары «Мелкиттер» деп белгілі болды. Мелкиттік қауымдарға грек епископаты басымдық білдіргендіктен, арамей және араб тілінде сөйлейтін Мелкиттердің кеңінен таралған Мелкиттік қауымдағы орны грек Мелкиттеріне қарағанда екінші деңгейде болды. Бұл арамей тіліндегі сириялық дәстүрлердің бірте-бірте төмендеуіне әкелді. Классикалық сирия тілі бастапқыда Антиохиядағы және Сирияның бір бөлігіндегі Сириялық Мелкиттердің литургиялық тілі болды, ал еврей тегінен шыққан арамей тілінде сөйлейтін Мелкиттер Палестина мен Трансиорданияда Сиро-Палестиналық диалектіні қолданды. Сириялық Мелкиттер 9-11 ғасырларда шіркеуінің Батыс Сириялық рәсімдерін Константинополь рәсімдеріне ауыстырды, бұл олардың барлық Классикалық Сириялық литургиялық кітаптарын жаңадан аударуын қажет етті. Мелкиттер арасындағы Сириялық арамей дәстүрлерінің төмендеуі (7 ғасырдан бастап) арабтанудың бірте-бірте күшеюімен күшейді, бұл грек тілінде сөйлейтін Мелкиттік қауымдарға да әсер етті, себебі Ислам билігі кезінде араб тілі қоғамдық өмір мен басқарудың басты тіліне айналды.
Melkites view themselves as the first Christian community, dating the Melkite Church back to the time of the Apostles. Accordingly, notably to Vatican historiographers and the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, this first community is said to have been a mixed one made up of individuals who were Greek, Copts, Roman, Aramean (Syriac), Arabs and Jewish. Secular historians like Edward Gibbon and Ernest Renan held similar views regarding the emergence of the Melkite community. The emergence of Christological controversies in the first half of the 5th century gave rise to divisions among Eastern Christians in various regions of the Near East. Official state support, provided by the Byzantine imperial government to adherents of Chalcedonian Christianity (451), provided the base for a specific use of Aramaic terms that designated those who were loyal to the empire, not just in regard to their political loyalty, but also in relation to their acceptance of imperial religious policies. Throughout the Near East, all Christians who accepted state backed Chalcedonian Christianity, became known as Melkites, a term derived from the Hebrew word melekh (similar to Aramaic malkā or malkō, meaning "ruler", "king" or "emperor"), thus designating those who are loyal to the empire and its officially imposed religious policies. The very term (Melkites) designated all loyalists, regardless of their ethnicity (Greeks, Copts, Hellenized Jews, Arameans (Syriacs), Arabs, ), thus including not only Greek speaking Chalcedonians, but also those among Aramaic speaking and Arabic speaking Christians and Judeo Christians who were followers of Chalcedonian Christianity. All pro Chalcedonian Christians throughout Byzantine Syria, Byzantine Phoenicia, Byzantine Palestine and Byzantine Egypt thus became commonly known as Melkites. Since Melkite communities were dominated by Greek episcopate, position of Aramaic speaking and Arabic speaking Melkites within the wider Melkite community was somewhat secondary to that of Greek Melkites. That led to the gradual decline of Syriac Aramaic traditions. Classical Syriac was originally the liturgical language of the Syriac Melkites in Antioch and parts of Syria, while some other Aramaic speaking Melkites, predominantly of Jewish descent, used the Syro Palestinian dialect in Palestine and Transjordan instead. The Syriac Melkites changed their church's West Syriac Rite to that of Constantinople in the 9th 11th centuries, requiring new translations of all their Classical Syriac liturgical books. The decline of Syriac Aramaic traditions among Melkites was enhanced (since the 7th century) by gradual Arabization, that also affected Greek speaking Melkite communities, since under the Islamic rule Arabic became the main language of public life and administration.
Католик мелкиттері
1342 жылдан бастап Дамаск және басқа да аймақтарда Рим-католик дін қызметкерлері Рим мен православие арасында бірігуді ілгерілетуге тырысты. Сол кезде, әдетте 1054 жылға дейін соққан Шығыс-Батыс алауының мәні нақтыланбаған еді, және Мелкит шіркеуінде құлшылық етуді және жұмыс істеуді жалғастырған көптеген адамдар Батысқа жақын тұрған топ ретінде танылды. 1724 жылы Синод Дамаскіде Кирилл VI (Серафим Танас) Антиохия патриархы болып сайланды. Бұл Римнің билікті басып алу әрекеті деп есептеген Константинопольдің Еремия III патриархы Кириллдің орнына грек монахы Сильвестрді диякон ретінде тағайындап, патриархатты басқаруға мәжбүр етті. Ол дін қызметкері, содан кейін епископ болып бекітілді және Кириллді құлату үшін түріктерден қорғау алды. Сильвестрдің шіркеуді қатаң басқаруы көптеген адамдарды Кириллдің патриархтық таққа талап етуінің дұрыстығын қайта қарастыруға итерді. Жаңа сайланған Папа Бенедикт XIII (1724–1730) Кириллдің талабының заңдылығын мойындады және онымен бірге оның ізбасарларын Риммен рухани байланыста деп жариялады. Осыдан бастап Мелкит шіркеуі екіге бөлінді: 19-шы ғасырдың соңына дейін Константинополь патриархының билігімен тағайындалатын Грек православиелік шіркеуі (Антиохияның Грек православиелік шіркеуі) және Рим папасының билігін мойындайтын Грек католиктері (Мелкит Грек католик шіркеуі). Алайда, қазір тек католиктер тобы ғана «Мелкит» атауын қолданады; сондықтан бұл термин қазіргі қолданыста негізінен Орта Шығыстан шыққан араб тілінде сөйлейтін Грек католиктеріне қатысты.
From 1342, there were Roman Catholic clergy who were based in Damascus and other areas who had worked toward a union between Rome and the Orthodox. At that time, the nature of the East–West Schism, normally dated to 1054, was undefined, and many of those who continued to worship and work within the Melkite Church became identified as a pro Western party. In 1724, Cyril VI (Seraphim Tanas) was elected in Damascus by the Synod as Patriarch of Antioch. Considering this to be a Catholic takeover attempt, Jeremias III of Constantinople imposed a deacon, the Greek monk Sylvester to rule the patriarchate instead of Cyril. After being ordained a priest, then bishop, he was given Turkish protection to overthrow Cyril. Sylvester's heavy handed leadership of the church encouraged many to re examine the validity of Cyril's claim to the patriarchal throne. The newly elected Pope Benedict XIII (1724–1730) also recognised the legitimacy of Cyril's claim and recognized him and his followers as being in communion with Rome. From that point onwards, the Melkite Church was divided between the Greek Orthodox (Greek Orthodox Church of Antioch), who continued to be appointed by the authority of the patriarch of Constantinople until the late 19th century, and the Greek Catholics (Melkite Greek Catholic Church), who recognize the authority of the pope of Rome. However, it is now only the Catholic group who continue to use the title Melkite; thus, in modern usage, the term applies almost exclusively to the Arabic speaking Greek Catholics from the Middle East.