Кіріспе
Румын тілінің грамматикасы Стандартты румын тілі (яғни Шығыс роман тобындағы дак румын тілі) негізінен Шығыс роман тобының қалған үш тілімен – ароман, меглено-румын және истро-румын тілдерімен – бірдей грамматиканы, сөздік қорын және фонетикалық процестердің көп бөлігін бөліседі. Роман тілі ретінде румын тілі итальян, француз, испан, португал, каталон сияқты алыс туыстарымен көптеген ерекшеліктерін ортақ. Алайда, румын тілі латын грамматикасының басқа тілдерде жоғалған кейбір ерекшеліктерін сақтап қалған. Мұны Балқандағы салыстырмалы оқшаулану, тілінің субстратындағы ұқсас грамматикалық құрылымдардың болуы (басқа роман тілдері дамыған субстраттардан өзгеше) және көршілес тілдердегі ұқсас элементтер сияқты факторлармен түсіндіруге болады. Румын тілінде сақталған латын элементтерінің бірі – есімдердің морфологиялық жағдайлар бойынша жіктелуі. Дегенмен, жіктелулер бастапқы алты немесе жетіден тек үш түрге дейін – атау/айыптау, жалқы/дәрежелік және шақыру – қысқартылды. Тағы бір ерекшелік, итальян сияқты басқа роман тілдерінде сирек кездесетін нәрсе – есімдердегі орташа туыстың сақталуы. Румын тілі 16 ғасырдан бастап куәландырылған. Румын тілінің алғашқы грамматикасы Самуил Мичу мен Георге Шинкайдың 1780 жылы жариялаған «Elementa linguae daco romanae sive valachicae» еңбегі болды. Румын грамматикасы туралы көптеген қазіргі жазбалар, әсіресе Румын академиясы (Academia Română) жариялағандар, нормативтік сипатта болады; көпше түрлерін жасау, етістіктерді жіктеу, сөздерді жазу және мағыналары бойынша ережелер және т.б. тілдегі жаңа тенденцияларды ескере отырып, мерзімді түрде қайта қаралады.
Standard Romanian (i. e. the Daco Romanian language within Eastern Romance) shares largely the same grammar and most of the vocabulary and phonological processes with the other three surviving varieties of Eastern Romance, namely Aromanian, Megleno Romanian, and Istro Romanian. As a Romance language, Romanian shares many characteristics with its more distant relatives: Italian, French, Spanish, Portuguese, Catalan, etc. However, Romanian has preserved certain features of Latin grammar that have been lost elsewhere. This could be explained by a host of factors such as: relative isolation in the Balkans, possible pre existence of identical grammatical structures in its substratum (as opposed to the substrata over which the other Romance languages developed), and existence of similar elements in the neighboring languages. One Latin element that has survived in Romanian while having disappeared from other Romance languages is the morphological case differentiation in nouns. Nevertheless, declensions have been reduced to only three forms (nominative/accusative, genitive/dative, and vocative) from the original six or seven. Another, that is only seen marginally in other Romance languages such as Italian, is the retention of the neuter gender in nouns. Romanian is attested from the 16th century. The first Romanian grammar was Elementa linguae daco romanae sive valachicae by
Samuil Micu and Gheorghe Șincai, published in 1780. Many modern writings on Romanian grammar, in particular, most of those published by the Romanian Academy (Academia Română), are prescriptive; the rules regarding plural formation, verb conjugation, word spelling and meanings, etc. are revised periodically to include new tendencies in the language.
Көрсеткіш мақала
Көрсеткіш есімдік салыстырмалы бағалау дәрежесін (суперлятивін) ерекше атап көрсету үшін қолданылады. Оның формалары: cel және celui (ер. жекеше), cea және celei (әй. жекеше), cei және celor (ер. көпше) және cele және celor (әй. көпше).
Сифаттар
Румындық сын есімдер заттардың сапасын анықтайды. Олар тек қана анықтауыш және толықтауыш синтаксистік функцияларын орындай алады, румын тілінде бұл "nume predicativ" (атоолы предикатив) деп аталады.
Көрсеткіш сын есімдер
Румын тілінде көптеген демонстративті есімдіктер бар. Олар жақындық есімдігі, алыстық есімдігі, ерекшелендіру есімдігі және сәйкестік есімдігі болып жіктеледі, яғни жақындық, алыстық, ерекшелендіру және сәйкестік есімдіктері.
Даттивті сөз тіркестері
ДАТИВТЫ КЕШЕНДІ талап ететін жалғыз сөздер: grație (рахмет), datorită (арқылы, себебі), mulțumită (рахмет), conform (сәйкес), contrar (қарсы), potrivit (бойынша), aidoma — көне сөз — (сияқты, ұқсас), asemenea (мындай).
Ұрық есімдікпен жалғаулар
Басқа предлогтар зат есімнің жалғау септігін қажет етеді. Аталған предлогтардың кейбіреуі әйел есімдері бар тіркестерден пайда болғандықтан, егер толықтауыш есімдік болса, әйелдік иелену түрін талап етеді; мысалы, менің қарсымда (маған қарсы).
Жауаптар
Румын тілінде көптеген іспеттес сөздер бар және олар көбінесе қолданылады. Жануарлар немесе заттардың дыбыстарын көрсететін іспеттес сөздер ономатопея деп аталады, бұл ағылшын тіліндегі ономатопеяға ұқсас. Төменде кейбір іспеттес сөздер мен олардың ағылшын тіліндегі шамамен баламалары келтірілген.
Сөйлемде қолдану
Сөйлем ішінде, үстеулер сипаттауыш, етістік баламалары ретінде жұмыс істей алады немесе олар ешқандай синтаксистік функциясы жоқ, сөзді толтырушы ретінде қолданылуы мүмкін. Сипаттауыш: Мен анамнан көйлек алдым. Мен керемет көйлек сатып алдым. Етістік баламасы: Міне, Ион! Қараңыз, Ион келді. Сөзді толтырушы: Хммм. Мен не істеуімді ойлап тұрмын.
Filler: Hmmm Mă gândesc ce să fac. Hmmm I am thinking about what to do.