Кіріспе

Витербо (viˈtɛrbo; Viterbese: Veterbe;) – Италияның Лацио аймағындағы қала және коммуна (муниципалитет), Витербо провинциясының орталығы. Өзінің ерте тарихында көршілес Ференто қаласын (Ференциумды қараңыз) жаулап алып, оны өз құрамына қосты. Қала Кассия тас жолы бойында, Римнің GRA-сынан (сақиналық автожолы) солтүстікке қарай орналасқан және Монти Чимини мен Монти Вольсини тауларымен қоршалған. Қаланың тарихи орталығы 11-12 ғасырларда салынған, бүгінге дейін сақталған ортағасырлық қабырғалармен қоршалған. Қаланың қабырғалы орталығына көне қақпалар арқылы кіруге болады. Ауыл шаруашылығынан өзге, Витербо аймағының негізгі байлықтары – керамика, мәрмәр және ағаш. Қалада Италияның алтын қоры, Көркем өнер академиясы, Тушиа университеті, сондай-ақ Италия армиясының Әуе күштерінің бас штабы мен оқу орталығы орналасқан. Бұл кең термольдық аймақта орналасқандықтан, бүкіл Орталық Италиядан көптеген туристерді тартады.

Тарих

Жаңа қала туралы алғашқы хабарламалар біздің заманымыздың сегізінші ғасырына дейін барып жетеді, ол кезде ол Castrum Viterbii деп аталған. 773 жылы Ломбардия патшасы Дезидерий оны Римді бағындыру әрекетінің бір бөлігі ретінде бекітті. Папалар франктердің қолдауына көшкеннен кейін Витербо Папалық мемлекеттердің құрамына кірді, бірақ келесі ғасырларда императорлар осы мәртебеге күдікпен қарады. 1095 жылы ол еркін коммуна (қалалық муниципалитет) ретінде танылды. Рим папаларының Римдегі билігін орнату қиын болған кезде Витербо олардың сүйікті резиденциясына айналды, бұл Евгений III папа (1145–1146 жж.) басталып, қала қабырғаларында сәтсіз қоршауға ұшырады. 1164 жылы Фридрих Барбаросса Витербоны өзінің антипапасы Паскаль III-нің тұрағы етіп белгіледі. Үш жылдан кейін ол қалаға «қала» мәртебесін берді және оның жасақтарын Римге қарсы пайдаланды. 1172 жылы Витербо кеңеюді бастады, Ферентоның ескі қаласын қиратты және басқа жерлерді бағындырды. Ол кезде Витербо өркендеген, бай коммуна болып, Орталық Италиядағы ең маңызды қалалардың біріне айналды, онда шамамен 60 000 адам тұрды. 1207 жылы Папа Иннокентий III соборда кеңес өткізді, бірақ кейін қала еретик Патариандардың сүйікті ордасы ретінде айыпталып, римдіктермен жеңіліске ұшырады. Дегенмен, 1210 жылы Витербо император Отто IV-ті жеңіп, Римге қарсы жаңа соғысқа кірісті. Он үшінші ғасырда қала Гати және Ди Вико отбасыларының тирандарының билігінде кезекпен болды. 1240 жылы Фридрих II Витербоны гибеллиндер жағына тартты, бірақ 1243 жылы азаматтар оның неміс әскерлерін қуғаннан кейін ол қалаға оралып, қоршауға алды, бірақ сәтсіз аяқтады. Осыдан бастап Витербо гюльфтердің адал қаласы болды. 1257–1261 жылдары қала Папа Александр IV-тің резиденциясы болды, ол осы жерде қайтыс болды. Оның ізбасары Урбан IV Витербода сайланды. 1266–1268 жылдары Климент IV Витербоны Гогенштауфендерге қарсы аяусыз күрестің базасы ретінде таңдады. Ол Папа сарайының лоджиясынан Виа Кассиямен өтіп бара жатқан Швабияның Конрадин әскерін «құрбандыққа бара жатқан қошқар» деп айыптап, қауымнан шығарды. Витербода тағы басқа папалар да сайланды: Грегорий X (1271) және Иоанн XXI (1276) (жақында салынған кітапхана төбесінің құлауынан папа сарайында қайтыс болды), Николай III және француз Мартин IV. Неаполь патшасы Карл I Анжудың ықпалымен шетелдік сайлануға келіспеген Витербо тұрғындары конклав өткен соборға басып кіріп, екі кардиналды тұтқындады. Олар кейін қауымнан шығарылды, ал папалар 86 жыл бойы Витербодан қашып жүрді. Папаларсыз қала Ди Виколардың қолына көшті. Он төртінші ғасырда Джованни ди Вико Чивитавеккия, Таркиния, Болсена, Орвието, Тоди, Нарни және Амелияға дейін созылған сеньория құрды. Оның билігі 1354 жылы Авиньон папаларының Рим папасының мемлекетін қайтару үшін жіберген кардинал Гил де Альборноз тарапынан жойылды, ол қамал салдырды. 1375 жылы қала кілттерін бұрынғы тиранның ұлы Франческо Ди Викоға тапсырды, бірақ он үш жылдан кейін халық оны өлтірді және қаланы алдымен Папа Урбан VI-ға, содан кейін Франческоның туысы Джованни ди Скиарра ди Викоға берді. Бірақ 1396 жылы Папа Бонифаций IX-тың әскері оны қуғынға алып, қалаға папалық билікті орнатты. Витербода билікті ұстаған соңғы Ди Вико 1431 жылы жеңілген Джакомо болды. Осыдан бастап Витербо Папалық мемлекеттердің тағдырымен екінші реттік маңызды қалаға айналды. 16 ғасырда ол Латино Латинидің туған жері болды. 1871 жылы ол Италияның құрамына кірді. 1927 жылы Витербо провинциялық астана болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Витербо Кассибильдегі келісімнен кейін неміс әскерлері басып алды және одақтастар тарапынан қатты бомбаланды, 1943 жылдың шілдесінен 1944 жылдың маусымына дейін 20-дан астам рейдке ұшырады; бұл қаланың үштен бір бөлігінің қирауына немесе зақымдануына, мәдени мұраның жойылғанына және 1017 бейбіт тұрғынның қаза болуына әкелді. 2024 жылдың 20 наурызында құрылыс алаңында жарылмаған МК IV бомбасы табылды, бомбаны залалсыздандырғанға дейін 1400 метрлік радиуста 30 000-нан астам адам эвакуацияланды.

Климат

Витербода ыстық жазғы Жерорта теңізі климаты (Кеппен климаттық жіктелімі: Csa). Жылдық орташа температурасы , ең ыстық ай – тамыз , ал ең суық ай – қаңтар . Жылдық жауын-шашын мөлшері , оның ішінде қараша айында – , ал шілде айында бар болғаны .

Әскери

Витербо Римге жақын орналасқандықтан, әсіресе 1930 жылдары Әуе күштері базасы ашылғаннан кейін (қазіргі Рим-Витербо әуежайы, бірақ ол әлі де әскери мақсаттар үшін қолданылады) әскери авиацияның маңызды орталығына айналды. Әскери авиация бас командасының штаб-пәтері мен оқу мектебі (итальянша: Scuola marescialli dell'Aeronautica Militare) сол жерде орналасқан. Сонымен қатар, қалада Әскердің сержанттарды даярлайтын оқу орталығы (итальянша: Scuola sottufficiali dell'Esercito Italiano) да бар.

Қамқоршы қасиеттілер

Роза Витербо қаласының қасиетті қамқоршысы. Санта-Роза туралы аңыз бойынша, шамамен 1250 жылы папалар емес, императорларды қолдаған аз ғана топты құртуға көмектескен. Әйелдердің қасиетті қамқоршысы – Роза, ал ерлердің – Сент-Лоуренс.

Маччина ди Санта Роза

Macchina di Santa Rosa-ны тасымалдау жыл сайын 3 қыркүйекте кешкі сағат 9-да жүзеге асырылады. Макина – 30 метр биіктігі бар, көркем жарықтандырылған қоңырау мұнарасы. Оның салмағы 3,5 тоннадан 5 тоннаға дейін жетеді және темір, ағаш және папье-машеден жасалған. Мұнараның үстіндегі қасиетті әулиенің мүсіні қала орталығындағы көшелердегі адамдармен ынта-қуантқан қарсы алады, осы оқиғаға арналған шара ретінде жарықтар сөндіріледі. Жүздей витербези еркегі (фачини деп аталады) Макинаны Порта-Романа қақпасынан Витербоның басты көшелері арқылы жеті шіркеуге жеткізіп, бата алады, соңынан Пьяцца-ди-Санта-Розаға қиын жолмен көтеріледі, ол Макинаның соңғы тоқтау орны. Әр Макинаның қызмет ету мерзімі әртүрлі, бірақ жаңа дизайнды анықтау үшін бірнеше жылда бір рет байқаулар өткізіледі.

Көлік

Рим-Витербо әуежайы 1936 жылы қаладан тыс орналасқан Витербо әуе күштері базасының бір бөлігі ретінде ашылды. 2007 жылғы 26 қарашада Италияның көлік министрі Алессандро Бьянки Витербоның Римге қызмет ететін Лацио облысының келесі әуежайының орны ретінде таңдалғанын хабарлады. Бірақ 2013 жылы бұл жоспарлардан бас тартылды. Витербоға Остиенсе, Трастевере, Сан-Пьетро станцияларынан және кейде Римдегі Термини станциясынан облыстық пойыздар қатынайды. Порта-Романа станциясы ескі қала орталығына қызмет көрсетеді.

Білім

Қалада 1979 жылы құрылған Туссия университеті орналасқан. Бұл қала сонымен қатар «Шетелдегі оқу жылы» бағдарламасының Италиядағы студенттерінің оқу орны, олардың мектебі Виа Кавур көшесіндегі 16 ғасырлық сарайда жайғасқан.