Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Витербо (viˈtɛrbo; Viterbese: Veterbe;) – Италияның Лацио аймағындағы қала және коммуна (муниципалитет), Витербо провинциясының орталығы. Өзінің ерте тарихында көршілес Ференто қаласын (Ференциумды қараңыз) жаулап алып, оны өз құрамына қосты. Қала Кассия тас жолы бойында, Римнің GRA-сынан (сақиналық автожолы) солтүстікке қарай орналасқан және Монти Чимини мен Монти Вольсини тауларымен қоршалған. Қаланың тарихи орталығы 11-12 ғасырларда салынған, бүгінге дейін сақталған ортағасырлық қабырғалармен қоршалған. Қаланың қабырғалы орталығына көне қақпалар арқылы кіруге болады. Ауыл шаруашылығынан өзге, Витербо аймағының негізгі байлықтары – керамика, мәрмәр және ағаш. Қалада Италияның алтын қоры, Көркем өнер академиясы, Тушиа университеті, сондай-ақ Италия армиясының Әуе күштерінің бас штабы мен оқу орталығы орналасқан. Бұл кең термольдық аймақта орналасқандықтан, бүкіл Орталық Италиядан көптеген туристерді тартады.
Viterbo (viˈtɛrbo; Viterbese: Veterbe; ) is a city and comune (municipality) in the Lazio region of Italy, the capital of the province of Viterbo. It conquered and absorbed the neighboring town of Ferento (see Ferentium) in its early history. It is approximately north of GRA (Rome) on the Via Cassia, and it is surrounded by the Monti Cimini and Monti Volsini. The historic center of the city is surrounded by medieval walls, still intact, built during the 11th and 12th centuries. Entrance to the walled center of the city is through ancient gates. Apart from agriculture, the main resources of Viterbo's area are pottery, marble, and wood. The town is home to the Italian gold reserves, an important Academy of Fine Arts, the University of Tuscia, and the Italian Army's Aviation Command headquarters and training centre. It is located in a wide thermal area, attracting many tourists from the whole of central Italy.
Тарих
Жаңа қала туралы алғашқы хабарламалар біздің заманымыздың сегізінші ғасырына дейін барып жетеді, ол кезде ол Castrum Viterbii деп аталған. 773 жылы Ломбардия патшасы Дезидерий оны Римді бағындыру әрекетінің бір бөлігі ретінде бекітті. Папалар франктердің қолдауына көшкеннен кейін Витербо Папалық мемлекеттердің құрамына кірді, бірақ келесі ғасырларда императорлар осы мәртебеге күдікпен қарады. 1095 жылы ол еркін коммуна (қалалық муниципалитет) ретінде танылды. Рим папаларының Римдегі билігін орнату қиын болған кезде Витербо олардың сүйікті резиденциясына айналды, бұл Евгений III папа (1145–1146 жж.) басталып, қала қабырғаларында сәтсіз қоршауға ұшырады. 1164 жылы Фридрих Барбаросса Витербоны өзінің антипапасы Паскаль III-нің тұрағы етіп белгіледі. Үш жылдан кейін ол қалаға «қала» мәртебесін берді және оның жасақтарын Римге қарсы пайдаланды. 1172 жылы Витербо кеңеюді бастады, Ферентоның ескі қаласын қиратты және басқа жерлерді бағындырды. Ол кезде Витербо өркендеген, бай коммуна болып, Орталық Италиядағы ең маңызды қалалардың біріне айналды, онда шамамен 60 000 адам тұрды. 1207 жылы Папа Иннокентий III соборда кеңес өткізді, бірақ кейін қала еретик Патариандардың сүйікті ордасы ретінде айыпталып, римдіктермен жеңіліске ұшырады. Дегенмен, 1210 жылы Витербо император Отто IV-ті жеңіп, Римге қарсы жаңа соғысқа кірісті. Он үшінші ғасырда қала Гати және Ди Вико отбасыларының тирандарының билігінде кезекпен болды. 1240 жылы Фридрих II Витербоны гибеллиндер жағына тартты, бірақ 1243 жылы азаматтар оның неміс әскерлерін қуғаннан кейін ол қалаға оралып, қоршауға алды, бірақ сәтсіз аяқтады. Осыдан бастап Витербо гюльфтердің адал қаласы болды. 1257–1261 жылдары қала Папа Александр IV-тің резиденциясы болды, ол осы жерде қайтыс болды. Оның ізбасары Урбан IV Витербода сайланды. 1266–1268 жылдары Климент IV Витербоны Гогенштауфендерге қарсы аяусыз күрестің базасы ретінде таңдады. Ол Папа сарайының лоджиясынан Виа Кассиямен өтіп бара жатқан Швабияның Конрадин әскерін «құрбандыққа бара жатқан қошқар» деп айыптап, қауымнан шығарды. Витербода тағы басқа папалар да сайланды: Грегорий X (1271) және Иоанн XXI (1276) (жақында салынған кітапхана төбесінің құлауынан папа сарайында қайтыс болды), Николай III және француз Мартин IV. Неаполь патшасы Карл I Анжудың ықпалымен шетелдік сайлануға келіспеген Витербо тұрғындары конклав өткен соборға басып кіріп, екі кардиналды тұтқындады. Олар кейін қауымнан шығарылды, ал папалар 86 жыл бойы Витербодан қашып жүрді. Папаларсыз қала Ди Виколардың қолына көшті. Он төртінші ғасырда Джованни ди Вико Чивитавеккия, Таркиния, Болсена, Орвието, Тоди, Нарни және Амелияға дейін созылған сеньория құрды. Оның билігі 1354 жылы Авиньон папаларының Рим папасының мемлекетін қайтару үшін жіберген кардинал Гил де Альборноз тарапынан жойылды, ол қамал салдырды. 1375 жылы қала кілттерін бұрынғы тиранның ұлы Франческо Ди Викоға тапсырды, бірақ он үш жылдан кейін халық оны өлтірді және қаланы алдымен Папа Урбан VI-ға, содан кейін Франческоның туысы Джованни ди Скиарра ди Викоға берді. Бірақ 1396 жылы Папа Бонифаций IX-тың әскері оны қуғынға алып, қалаға папалық билікті орнатты. Витербода билікті ұстаған соңғы Ди Вико 1431 жылы жеңілген Джакомо болды. Осыдан бастап Витербо Папалық мемлекеттердің тағдырымен екінші реттік маңызды қалаға айналды. 16 ғасырда ол Латино Латинидің туған жері болды. 1871 жылы ол Италияның құрамына кірді. 1927 жылы Витербо провинциялық астана болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Витербо Кассибильдегі келісімнен кейін неміс әскерлері басып алды және одақтастар тарапынан қатты бомбаланды, 1943 жылдың шілдесінен 1944 жылдың маусымына дейін 20-дан астам рейдке ұшырады; бұл қаланың үштен бір бөлігінің қирауына немесе зақымдануына, мәдени мұраның жойылғанына және 1017 бейбіт тұрғынның қаза болуына әкелді. 2024 жылдың 20 наурызында құрылыс алаңында жарылмаған МК IV бомбасы табылды, бомбаны залалсыздандырғанға дейін 1400 метрлік радиуста 30 000-нан астам адам эвакуацияланды.
The first report of the new city dates to the eighth century AD, when it is identified as Castrum Viterbii. It was fortified in 773 by the Lombard King Desiderius in his vain attempt to conquer Rome. When the popes switched to the Frankish support, Viterbo became part of the Papal States, but this status was to be highly contested by the emperors in the following centuries, until in 1095 when it was known as a free comune (municipality). In a period in which the popes had difficulties asserting their authority over Rome, Viterbo became their favourite residence, beginning with Pope Eugene III (1145–1146) who was besieged in vain in the city walls. In 1164, Frederick Barbarossa made Viterbo the seat of his antipope Paschal III. Three years later he gave it the title of "city" and used its militias against Rome. In 1172, Viterbo started its expansion, destroying the old city of Ferento and conquering other lands. In this age it was a rich and prosperous comune, one of the most important of Central Italy, with a population of almost 60,000. In 1207, Pope Innocent III held a council in the cathedral, but the city was later excommunicated as the favourite seat of the heretical Patarines and even defeated by the Romans. In 1210, however, Viterbo managed to defeat Emperor Otto IV and was again at war against Rome. In the thirteenth century it was ruled alternately by the tyrants of the Gatti and Di Vico families. Frederick II drew Viterbo to the Ghibelline side in 1240, but when the citizens expelled his turbulent German troops in 1243 he returned and besieged the city, but in vain. From that point Viterbo was always a loyal Guelph city. Between 1257 and 1261 it was the seat of Pope Alexander IV, who also died there. His successor Urban IV was elected in Viterbo. In 1266–1268, Clement IV chose Viterbo as the base of his ruthless fight against the Hohenstaufen. Here, from the loggia of the Papal Palace, he excommunicated the army of Conradin of Swabia which was passing on the Via Cassia, with the prophetical motto of the "lamb who is going to the sacrifice". Other popes elected in Viterbo were Gregory X (1271) and John XXI (1276) (who died in the papal palace when the ceiling of the recently built library collapsed on him while he slept), Nicholas III and the French Martin IV. The Viterbese, who did not agree with the election of a foreigner directed by the King of Naples, Charles I of Anjou, invaded the cathedral where the conclave was held, arresting two of the cardinals. They were subsequently excommunicated, and the popes avoided Viterbo for 86 years. Without the popes, the city fell into the hands of the Di Vicos. In the fourteenth century, Giovanni di Vico had created a seignory extending to Civitavecchia, Tarquinia, Bolsena, Orvieto, Todi, Narni and Amelia. His dominion was crushed by Cardinal Gil de Albornoz in 1354, sent by the Avignonese popes to recover the Papal States, who built the castle. In 1375, the city gave its keys to Francesco Di Vico, son of the previous tyrant, but thirteen years later the people killed him and assigned the city first to Pope Urban VI, and then to Giovanni di Sciarra di Vico, Francesco's cousin. But Pope Boniface IX's troops drove him away in 1396 and established a firm papal suzerainty over the city. The last Di Vico to hold power in Viterbo was Giacomo, who was defeated in 1431. Thenceforth Viterbo became a city of secondary importance, following the vicissitudes of the Papal States. In the 16th century it was the birthplace of Latino Latini. It became part of Italy in 1871. In 1927 Viterbo was made a provincial capital. During World War II Viterbo was occupied by the Wehrmacht after the Armistice of Cassibile and heavily bombed by the Allies, suffering over twenty raids between July 1943 and June 1944; this left a third of the city destroyed or badly damaged, and caused heavy damage to cultural heritage and 1,017 civilian deaths. On 20 March 2024, an unexploded MK IV Bomb was found in a construction site causing an evacuation of more than 30,000 people in a range of 1400m until the bomb could be disposed of.
Климат
Витербода ыстық жазғы Жерорта теңізі климаты (Кеппен климаттық жіктелімі: Csa). Жылдық орташа температурасы , ең ыстық ай – тамыз , ал ең суық ай – қаңтар . Жылдық жауын-шашын мөлшері , оның ішінде қараша айында – , ал шілде айында бар болғаны .
Viterbo experiences a hot summer mediterranean climate (Köppen climate classification: Csa). The annual average temperature is , the hottest month in August is , and the coldest month is in January. The annual precipitation is , of which November is the wettest with , while July is the driest with only .
Әскери
Витербо Римге жақын орналасқандықтан, әсіресе 1930 жылдары Әуе күштері базасы ашылғаннан кейін (қазіргі Рим-Витербо әуежайы, бірақ ол әлі де әскери мақсаттар үшін қолданылады) әскери авиацияның маңызды орталығына айналды. Әскери авиация бас командасының штаб-пәтері мен оқу мектебі (итальянша: Scuola marescialli dell'Aeronautica Militare) сол жерде орналасқан. Сонымен қатар, қалада Әскердің сержанттарды даярлайтын оқу орталығы (итальянша: Scuola sottufficiali dell'Esercito Italiano) да бар.
Viterbo became a centre of military aviation due to its proximity to Rome, especially after the opening of the Air Force base (now the Rome Viterbo Airport but still used for military purposes) during the 1930s. The Army Aviation Command headquarters and training school (Italian: Scuola marescialli dell'Aeronautica Militare) are both located there. The Army's NCO training establishment (Italian: Scuola sottufficiali dell'Esercito Italiano) is also located in the city.
Қамқоршы қасиеттілер
Роза Витербо қаласының қасиетті қамқоршысы. Санта-Роза туралы аңыз бойынша, шамамен 1250 жылы папалар емес, императорларды қолдаған аз ғана топты құртуға көмектескен. Әйелдердің қасиетті қамқоршысы – Роза, ал ерлердің – Сент-Лоуренс.
St. Rose is the patron saint of Viterbo. The legend of Santa Rosa is that she helped to eradicate those few who supported the emperors instead of the popes, around 1250. Saint Lawrence is the male patron saint.
Маччина ди Санта Роза
Macchina di Santa Rosa-ны тасымалдау жыл сайын 3 қыркүйекте кешкі сағат 9-да жүзеге асырылады. Макина – 30 метр биіктігі бар, көркем жарықтандырылған қоңырау мұнарасы. Оның салмағы 3,5 тоннадан 5 тоннаға дейін жетеді және темір, ағаш және папье-машеден жасалған. Мұнараның үстіндегі қасиетті әулиенің мүсіні қала орталығындағы көшелердегі адамдармен ынта-қуантқан қарсы алады, осы оқиғаға арналған шара ретінде жарықтар сөндіріледі. Жүздей витербези еркегі (фачини деп аталады) Макинаны Порта-Романа қақпасынан Витербоның басты көшелері арқылы жеті шіркеуге жеткізіп, бата алады, соңынан Пьяцца-ди-Санта-Розаға қиын жолмен көтеріледі, ол Макинаның соңғы тоқтау орны. Әр Макинаның қызмет ету мерзімі әртүрлі, бірақ жаңа дизайнды анықтау үшін бірнеше жылда бір рет байқаулар өткізіледі.
The transport of the Macchina di Santa Rosa takes place every year, on 3 September, at 9 o'clock in the evening. The Macchina is an artistic illuminated bell tower with an imposing height of 30 m. It weighs between 3.5 and 5 tonnes and is made of iron, wood and papier mâché. At the top of the tower, the statue of the patron saint is enthusiastically acclaimed by the people in the streets of the town centre, where lights are turned off for the occasion. One hundred Viterbesi men (known as the Facchini) carry the Macchina from Porta Romana through each of the major streets of Viterbo to seven churches to be blessed, concluding with a strenuous ascension up to the Piazza di Santa Rosa, its final resting place. Each Macchina's lifespan differs, but contests for a new design are held every few years.
Көлік
Рим-Витербо әуежайы 1936 жылы қаладан тыс орналасқан Витербо әуе күштері базасының бір бөлігі ретінде ашылды. 2007 жылғы 26 қарашада Италияның көлік министрі Алессандро Бьянки Витербоның Римге қызмет ететін Лацио облысының келесі әуежайының орны ретінде таңдалғанын хабарлады. Бірақ 2013 жылы бұл жоспарлардан бас тартылды. Витербоға Остиенсе, Трастевере, Сан-Пьетро станцияларынан және кейде Римдегі Термини станциясынан облыстық пойыздар қатынайды. Порта-Романа станциясы ескі қала орталығына қызмет көрсетеді.
The Rome Viterbo Airport was opened in 1936 as part of Viterbo Air Force Base, located from the town. On 26 November 2007, Italian transport minister Alessandro Bianchi announced that Viterbo had been chosen as the site of the next airport in Lazio to serve Rome. However, in 2013 those plans were abandoned. Viterbo is served by regional trains departing from Station Ostiense, Trastevere, S. Pietro and sometimes at Termini in Rome. Porta Romana is the station serving the old city center.
Білім
Қалада 1979 жылы құрылған Туссия университеті орналасқан. Бұл қала сонымен қатар «Шетелдегі оқу жылы» бағдарламасының Италиядағы студенттерінің оқу орны, олардың мектебі Виа Кавур көшесіндегі 16 ғасырлық сарайда жайғасқан.
The city is home to the Tuscia University, established in 1979. It is also the city where students of School Year Abroad's Italy program study, their school housed in a 16th century palazzo on Via Cavour.