Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлардағы Англия тарихшылары қазіргі тарихи тарихнаманың негізін қалауға көмектесті, Англия, Уэльс және Нормандияның ерте тарихы, оның мәдениеттері және тарихшылардың өзі туралы маңызды мәліметтер ұсынып берді. Осы мақаладағы "ағылшын" термині Англияға қатысты тарихты жазған Уэльс және Норман авторларын да қамтиды. Тарихи жазудың ең көрнекті кезеңі, ортағасырлық ағылшын тарихнамасының "Алтын ғасыры" деп аталатын, XII-XIII ғасырлардағы жоғары орта ғасырлар дәуірінде болды. Осы кезеңде ағылшын жылнамалары әртүрлі тақырыптарды қамтитын, мол ақпаратты және кең ауқымды туындылар жасады. Әлдеқандай еңбектің сенімділігіне немесе мәніне қалай қарасаңыз да, орта ғасырлар туралы біліміміздің көп бөлігі осы еңбектерден бастау алады.
Historians in England during the Middle Ages helped to lay the groundwork for modern historical historiography, providing vital accounts of the early history of England, Wales and Normandy, its cultures, and revelations about the historians themselves. The term English in the context of this article also includes Welsh and Norman authors who wrote about history relevant to England. The most remarkable period of historical writing, dubbed as the 'Golden Age' of medieval English historiography, was during the High Middle Ages in the twelfth and thirteenth centuries, when English chronicles produced works with a variety of interest, wealth of information and amplitude of range. However one might choose to view the reliability or nature of particular works, it is from these that much of our knowledge of the Middle Ages originates.
Орта ғасырдың аяғы
Орта ғасырлар Англияда тарихи жазудың алтын ғасыры болды. Тарихты жазу – мектепте логика, теология, құқық және табиғаттану сияқты кәсіби пәндер ретінде оқытылмаған, бірақ академиялық жүйелер мен процедураларға бағынбаған, білімді адамдардың тәжірибесі болды. Бұл монастырьларда және корольдер, епископтар мен барондардың сарайларындағы білімді адамдарға арналған сала еді, олардың уақыты, лауазымы және онымен айналысуға қабілеттері болды. Сондықтан, осы кезеңдегі тарихтардың сапасы мен әртүрлілігі әртүрлі, олардың кейбіреулері қызықты және тартымды. Көптеген жылнамашылар жақындағы оқиғалар туралы егжей-тегжейлі мәліметтер берді. 893 жылы Ұлы Альфред патша ағылшын-саксон жылнамасын жасауға бұйрық берді, және орта ғасырлар бойы осыған ұқсас жылнамалар дайындалды. Ең танымал еңбек – француз Жан Фруассардың (1333–1410) еңбегі. Оның француз тілінде жазылған «Фруассардың жылнамасы» Жүз жылдық соғыстың бірінші жартысы үшін маңызды дереккөз болып табылады. 1066 жылғы нормандық жаулап алудан кейін ағылшын тарихына қызығушылық арта түсті. Бұл 1066 жылғы оқиғадан кейін ағылшын халқының өзінің мәдени ерекшеліктерін қайта жаңартуға деген ниетімен байланысты деп есептеледі. Сонымен қатар, жаңа нормандық билеушілер өздері кімдердің үстінен билік еткенін білуге қызығушылық танытты, бұл Джеффридің король Артур сияқты Англияның ертедегі корольдерінің аңыздарына деген сұранысты арттырды.
The High Middle Ages were a golden period for historical writing in England. The craft of history was not a professional subject taught in school, such as the scholastic subjects of logic, theology, law and natural science, but rather something practised by well educated men of learning, not subjected to the process of systems and procedures of Academia. It was a realm for educated men in monasteries and the courts of kings, bishops and barons, who had the time and position and particular talents to pursue it. As a result, the quality and variety of the histories from this period are highly variable, with some entertaining and appealing examples. Numerous chroniclers prepared detailed accounts of recent history. King Alfred the Great commissioned the Anglo Saxon Chronicle in 893, and similar chronicles were prepared throughout the Middle Ages. The most famous production is by a transplanted Frenchman, Jean Froissart (1333–1410). His Froissart's Chronicles, written in French, remains an important source for the first half of the Hundred Years' War. After the Norman Conquest of 1066 there was an explosion of interest in English history. It has been theorized this was due in part to the native English desire to reclaim their cultural identity from the debacle of 1066. As well the new Norman rulers were interested in discovering who it was they had reigned over, which fueled demand for legends of England's early Kings, such as Geoffrey's King Arthur.
Сипаттамалары
Бұл кезеңдегі шығармалар көбінесе жылнамалар мен әдеби тарихтар арқылы жіктеледі. Жылнама жазушылар оқиғаларды және оқиғалардың күнін аз ғылымдық стильде немесе кеңейте бермей жазды. Мысалы, XII ғасыр монахының "Уинчкомб жылнамалары" әр жылға бір абзац арнады, маңыздылығына қарамастан, сол жылғы әр оқиға үшін бір ғана сөйлем жазды. Осылайша, жылнамалар көбінесе маңызды емес нәрселерге де, маңызды нәрселерге де бірдей көңіл бөлді. Жылнамалардан өзгеше, әдеби тарихтарды ортағасырлық әдебиеттің басқа түрлерімен бірге жіктеуге болады. Шын мәнінде, ойын-сауық тарихи жазудың заңды функциясы саналды. Шайқастар туралы тарихи әңгімелерде көбінесе басшылардың ұзақ және толығымен ойдан шығарылған сөздері келтірілді. Тарихтар ортағасырлық әдебиеттің басқа түрлерімен, мысалы, романс сияқты бірдей деңгейде болды. Көпшілігі оқылымды болуға тырысты, Роджер Вендовер сияқты, "күллі тыңдаушы мен талғампаз оқырманға" қарсы "әрқайсысына ұнайтын нәрсені ұсыну" арқылы және осылайша "барлығының пайдасы мен көңіл көтеруін" қамтамасыз ету арқылы қаруланды. Бұл кезеңдегі тарихтардың тағы бір ерекшелігі – олар басқа жазушылардан көптеген мәліметтер алды, көбінесе бүкіл еңбектерді өздеріне тиесілі деп көшіріп алды. Мысалы, Генрих Гантингдонның "Ағылшын тарихының" тек төрттен бір бөлігі түпнұсқа, ал көптеген жерлерде Беденің "Historia Ecclesiastica" еңбегіне сүйенеді. Бұл процеске кейінгі жазушылар осы еңбектерді толық немесе ішінара көшіру арқылы одан әрі күш қосты. Беда осы кезеңнің тарихшылары тарапынан жоғары бағаланды, ал кейінгі тарихшылар Беденің 735 жылы қайтыс болуы мен Эдмердің "Жақындағы оқиғалар тарихының" (960 жылдан бастап) арасындағы 223 жылдық кезең жеткіліксіз жарық көргеніне өкінді. Малмсберилік Уильям Беда туралы: «Одан кейін өз халқының латын тілінде тарихын жазуға бет бұрған адамдарды табу оңай болмас» деді. Гантингдондық Генрих Беданы «осы қасиетті және құрметті адам, ұлы зиялылыққа ие адам» деп атады. Заманауи тарихты жазу үшін тарихшылар өздерінің куәгерліктеріне, кездескен адамдардың баяндамаларына және хаттар сияқты бастапқы дереккөздерге жүгіне алды. Жақсы байланыс желісі маңызды болды және көп сапарлар жасау жиі кездесетін жағдай еді. Патшалардың сарайларына тағайындалған дін қызметкерлері көбінесе ақпаратқа ең жақсы қол жеткізе алатын, мысалы, Генрих I тұсындағы Роджер Хауден. Кейбір монахтар, мысалы, Ньюбургтік Уильям, ешқашан монастырьларын тастап кетпегенімен, ол монахтар өмірінің теориялық оқшаулануы мен үндеуінде болған әңгімелер мен қаңқу арқылы көптеген мәліметтер ала алды.
The works of this period are often categorized by chronicles, and by literary histories. Chroniclers recorded events and dates of events with little prose or expansion. For example, the Winchcombe Annals, by a twelfth century monk, wrote one paragraph for each year, no matter how much or little happened, with one sentence for each event in that year. In this way chronicles would often give as much, or more, attention to things of little importance as those things of greater importance. Unlike chronicles, the literary histories could be classified along with other forms of medieval literature. Indeed, entertainment was considered a legitimate function of historical writing. Historical accounts of battles often included long, and entirely invented, speeches from leaders. Histories were as much a part of medieval literature as other forms, such as the romance. Most of them endeavoured to be readable, arming themselves, as Roger of Wendover does, against both "the listless hearer and the fastidious reader" by "presenting something which each may relish", and so providing for the joint "profit and entertainment of all." Another characteristic of the histories of the period is that they borrowed heavily from other writers, often directly copying entire works as their own. For example, Henry of Huntingdon's History of the English is only one quarter original, relying in many places on Bede's Historia Ecclesiastica. This process would often be compounded as later writers would copy these works in full or part. Bede was highly regarded by historians of this period, and later historians lamented the fact that the 223 year period between Bede's death in 735 and Eadmers History of Recent Events (starting in 960) was sparsely represented. William of Malmesbury said of Bede "after him you will not easily find men who turned their minds to the composition of Latin histories of their own people". Henry of Huntingdon referred to Bede as "that holy and venerable man, a man of brilliant mind". For writing contemporary history, historians could draw on their own eye witness accounts, reports from those they met and primary source documents such as letters. A good network of contacts was essential, and taking many journeys was common. Clerics assigned to the courts of Kings would often have the best access to information, such as Roger of Howden in Henry I's reign. Although some monks, such as William of Newburgh, never left their monastery, yet he was able to obtain considerable information through the network of story telling and gossip which existed in the theoretical seclusion and silence of monastic life.
Монмут қаласының Жеффри
Монмуттан шыққан Джеффри тізімнен ерекшеленеді, себебі ол бір жағынан осы кезеңде Англиядағы ең танымал тарихшылардың бірі болды. Екінші жағынан, оның "Historia Regum Britanniae" (Британия патшаларының тарихы) шынайы тарих емес, көбінесе ойдан шығарылған туынды деп есептелді және кейбір замандас тарихшылар оны нағыз тарих деп санамады. "Британия патшалары" кітабы король Артур туралы аңызды, сондай-ақ Англияның ерте дәуіріндегі Уэльс аңыздарын қамтиды және ол шынайы ағылшын тарихы ретінде ұсынылып, көбінесе солай қабылданатын. Бұл кітап өте танымал болғанымен, әділдік пен шындыққа ұмтылған басқа замандас тарихшылар Джеффриді қатаң сынады. Уильям Ньюбургтік "Historia" кітабының кеңейтілген кіріспе бөлімін Джеффридің сенімсіздігін көрсетуге арнады, тіпті "ешқандай ежелгі тарихты білмейтін адам ғана оның дерлік барлық нәрсені қаншалықты ұятсыз және қайсагерлікпен өтірік айтқанына күмәндік тудырар еді" дейді. Король Артурдың тарихи негізі туралы пікірталас бүгінге дейін жалғасуда.
Geoffrey of Monmouth is singled out from the list because, on the one hand, he was one of the most popular historians in England of this period. On the other hand, his Historia Regum Britanniae (History of the Kings of Britain) was considered almost entirely fiction and was not considered authentic history by some other contemporary historians. Kings of Britain covers the legend of King Arthur as well as other Welsh legends of the early period of England, and was presented, and often accepted, as actual English history. It was extremely popular, but other contemporary historians, interested in impartiality and truth, were highly critical of Geoffrey. William of Newburgh devotes an extended section of the preface of Historia to discredit Geoffrey, saying at one point "only a person ignorant of ancient history would have any doubt about how shamelessly and impudently he lies in almost everything". The discussion over the historical basis for King Arthur continues to this day.