Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркия провинциясы
Province of Turkey
Бұл провинция Батыс Арменияның бір бөлігі саналады және Армения Корольдігінің ежелгі Айрарат провинциясының құрамына кірген. Армян геноцидінен бұрын, қазіргі Ағри провинциясы алты армян вилайетінің ішіне кірді. Провинция түрік жерінің бөлігі болып есептеледі және күрдтер көпшілік тұрады.
The province is considered part of Western Armenia and was part of the ancient province of Ayrarat of Kingdom of Armenia. Before the Armenian genocide, modern Ağri Province was part of the six Armenian vilayets. The province is considered part of Turkish and has a Kurdish majority.
География
Агры облысы солтүстіктен Арас тауларымен қоршалған. Агры аты жақын орналасқан Арарат тауынан шыққан, ол Түркиядағы ең биік тау және армяндар үшін ұлттық символ (Батыс Арменияны қараңыз). Оған мұнда көтерілуге болады және Әзірбайжан, Иран, Грузия және Арменияның кейбір аймақтарынан көруге болады. Тауға ең жақын қала – Догубайазит. Облыстың 46 пайызы таулы, 29 пайызы жазық, 18 пайызы үстірт, ал 7 пайызы биік шалғындықтарды құрайды. Арараттан басқа, Кёседаг, Аладаглар және Тендерек таулары сияқты 3000 метрден жоғары көптеген шыңдар бар. Жазықтар құнарлы, вулканилік шөгінділермен жабылған және астық өсіруге және мал жаюға пайдаланылады. Мұрат өзенінің (кейіннен Евфрат өзеніне қосылатын) көптеген салалары осы аймақтан өтіп, осы жазықтарды суғарып тұрады. Биік шалғындықтар мал жаюға қолданылады. Мұндағы ауа райы өте суық (қыста орташа температура шамамен 10 °C (14 °F)), ал тау беткейлері көбінесе жалаңаш. Таулар арқылы маңызды өткелдер мен жолдар көп.
Ağrı province is surrounded by the Aras Mountains from the north. Ağrı is named after the nearby Mount Ararat, a high stratovolcano, the highest mountain in Turkey and a national symbol to Armenians (see Western Armenia). It can be climbed from here and can be seen from parts of Azerbaijan, Iran, Georgia, and Armenia. The nearest town to the mountain is Doğubayazıt. 46% of the province is mountainous, 29% is plain, 18% is plateau, and 7% high meadow. As well as Ararat there are many other peaks over 3,000m, including Mount Kösedağ, Aladağlar and Tendürek. The plains are fertile, being covered in volcanic deposits, and are used for growing grains and grazing. Various tributaries of the Murat River (which later feeds the Euphrates) flow through the area and water these plains. The high meadows are used for grazing. The weather here is very cold (average temperatures are around 10 °C (14 °F) in winter) and the mountainsides are mainly bare. There are a number of important passes and routes through the mountains.
Тарих
Агры жазығы Армения Корольдігіне көшкенге дейін Урарту Корольдігінің бақылауында болды. Бұл аймақ көптеген елдер үшін шығыс пен батыс арасындағы қақпа ретінде құнды болды. Оны ассириялықтар, гректер, римдіктер, византиялықтар, арабтар, грузиндер, моңғолдар, парсылар және соңында сельжуктар мен Осман түркілері көп рет жаулап алды. Аймақтағы алғашқы мұсылмандар 872 жылы Аббасидтер болды. 1071 жылы Малазгирт шайқасында Византия армиясының жеңілісінен кейін түрік тайпалары үлкен санымен аймақтан өте бастады, кейде моңғолдар оларды қуды. Сұлтан Селим I Халдиран шайқасынан кейін осы жерді Осман империясына қосты. Аймақ Осман империясы кезінде Ерзурум вилайетінің құрамына кірді.
The plateau of Ağrı was controlled by the Kingdom of Urartu until its transition to the Kingdom of Armenia. The area was coveted by many as a gateway between east and west. It was conquered numerous times by Assyrians, Greeks, Romans, Byzantines, Arabs, Georgians, Mongols, Persians, and finally by the Seljuq and Ottoman Turks. The first Muslims in the area were the Abbasids in 872. The Turkish tribes began to pass through in huge numbers following the defeat of the Byzantine armies at Malazgirt in 1071, sometimes pursued by Mongols. The land was brought into the Ottoman Empire by Sultan Selim I following the Battle of Chaldiran. The region was part of the Erzurum Vilayet during the Ottoman Empire.
Бас инспекциялар
1920-ші жылдардың аяғында Арарат көтерілісін басуға тырысып, провинция Мардин, Диярбакыр, Ван, Элазиг, Битлис, Хаккари, Шанлыурфа және Сирт провинцияларын қамтитын Бірінші Бас инспекцияға (Биринчи Умуми Мюфеттишлик) қосылды. 1935 жылдың қыркүйегінде провинция үшінші Бас инспекцияға (Umumi Müfettişlik, UM) берілді. Үшінші UM Ерзұрым, Артвин, Ризе, Трабзон, Карс, Гүмүшхане, Эрзинкан және Агры провинцияларын қамтыды. Ол Эрзұрым қаласында отырған Бас инспектормен басқарылды. Бас инспекция 1952 жылы Демократтар партиясының үкіметі тұсында таратылды.
In the late 1920s, in an attempt to curb the Ararat rebellion, the province was included into the First Inspectorate General (Birinci Umumi Müfettişlik) comprising the provinces of Mardin, Diyarbakır, Van, Elazıĝ, Bitlis, Hakkari, Şanlıurfa and Siirt. In September 1935 the province was transferred into the third Inspectorate General (Umumi Müfettişlik, UM). The third UM span over the provinces of Erzurum, Artvin, Rize, Trabzon, Kars Gümüşhane, Erzincan and Ağrı. It was governed by an Inspector General seated in the city of Erzurum. The Inspectorate General was dissolved in 1952 during the Government of the Democrat Party.
Соңғы оқиғалар
2006 жылғы 19 тамызда Табриз-Анкара газ құбыры облыста жарылды. Түркия билігі осы оқиғаның күрд көтерісшілерінің қолынан болғанын күдіктенді.
On August 19, 2006, the Tabriz–Ankara gas pipeline exploded in the province. Turkish authorities suspect Kurdish rebels were behind the incident.