Кіріспе

"Егер Мен Падиша болсам" – 1938 жылы Фрэнк Ллойдтың түсірген американдық тарихи-биографиялық фильмі. Басты рөлде – ортағасырлық ақын Франсуа Виллон рөліндегі Рональд Колман. Сондай-ақ, фильмде Базил Рэтбоун мен Фрэнсис Ди ойнаған. Фильм Джастин Хантли Маккартидің 1901 жылғы бір аттас пьесасы мен романының негізінде түсірілді, режиссері – Фрэнк Ллойд, ал сценарийін Престон Стерджес жазды.

Сюжет

Париж, бургундиялықтар ұзақ уақыт қоршап тұрған қала, Франсуа Вильон үшін – алты жасынан бастап оны қабылдап, тәрбиелеген пастор, отец Виллонның үмітсіздігіне толы. Әкесі Виллон Франсуаны соңғы жасаған қимылынан кейін (патшалық қойманы тонау) шіркеуге алып барады. Онда Франсуа Кэтрин Девосельс деген сұлу әйелге көңілі толады. Ол онымен танысуға тырысып, өзінің өлеңдерінің бірін (фильмнің атауын алған) оқып, оны оған арнап жазғандай етіп көрсетіп, әсер етуге ұмтылады. Сырттай қарағанда ол әсерленбегендей көрінеді, бірақ оны тұтқындауға келген сарбаздарға оның кінәсіз екенін айтады. Францияның сарбаздық шеберлігімен танымал патшасы Людовик XI қиын жағдайға түсіп, сарайында сатқын бар деген күдікке ие болады. Жаудан ұсталған шифрланған хабарды кім қабылдайтынын білу үшін, жасырын күйде тавернаға барады. Онда ол Виллонның әзіл-қалжыңдарына қызығады. Виллон патшаны сынап, егер өзі Людовик орнында болса, жақсырақ басқарар еді деп мақтанады. Қүзет Виллонды тұтқындауға келгенде, төңкеріс орын алады және Виллон төбелес кезінде бас констебль Д'Оссиньиді өлтіреді. Бірақ Д'Оссиньидің сатқын екені белгілі болғанда, король Виллонмен не істеу керектігін ойлап, екіге бөлінеді. Әзіл ретінде Людовик ақынды жаңа констебль етіп тағайындайды, өйткені бұл лауазымда ақсүйектер сәтсіздікке ұшыраған, сондықтан Виллон қорғайтын қарапайым халықтың бірі жақсырақ атқарар. Виллон патшайымның күтімшісі Кэтринге ғашық болады, ал ол оны Виллон деп танымай, оған өзі де ғашық болады. Содан кейін Людовик Виллонға оны бір аптадан кейін өлімге кесетінін хабарлайды. Франсуа көп ұзамай әскерді қоршаудағы күштерге шабуыл жасауға мәжбүр етудің қаншалықты қиын екенін түсінеді, сондықтан ол Кэтриннің идеясымен әрекет ете отырып, патшаның қоймаларынан әскердің соңғы алты айлық азығын Париждің аштықтан зардап шеккен халқына бөліп береді, бұл әскерге де халық сияқты шабуылға дайындалуға уақыт береді. Виллон үнемі бақыланады және сарайдан қашып құтыла алмайды, бірақ бургундиялықтар қала қақпаларын бұзғанда, ол қарапайым халықты жинап, оларды жеңіске жеткізеді, ал жеңілген жау қоршаудан шығады. Өзінің рөлін білмейтін Людовик Виллонды тағы да тұтқындатады. Тек Кэтрин мен отец Виллон оның атынан куәлік бергенде ғана король Франсуаға не борышты екенін түсінеді және оны босату үшін жеке өзі барады. Олар енді бір-біріне құрметпен қарастырады, ал Виллон патшаға Людовик жұмысының бұрынғыдай оңай еместігін мойындайды. Патша енді Виллонды тағы да сыйлықпен марапаттауға міндетті сезінеді. Бірақ өмірінде ашуланып жүргенді қаламайтындықтан, Людовик Виллонды Парижден қуу арқылы ғана кешіруге шешім қабылдайды. Франсуа Францияның оңтүстігіне қарай жаяу кетеді, бірақ Кэтрин бұл ақпаратты отец Виллоннан біліп алып, Франсуа шаршағанда оны арбасында жолдан кешіп, оны күтіп алады.

Басқа нұсқалар

Тарихтың атынан және Адольф Адамның 1852 жылы шыққан «Si j'étais roi» (ағылшынша: «Егер мен патша болсам») атты комедиялық операсынан басқа ешқандай байланысы жоқ. Маккартидің пьесасының премьерасы 1901 жылы Бродвейде өтті және 1916 жылға дейін бес рет қайта қойылды. Ол алғаш рет 1920 жылы үнсіз фильм ретінде бейімделді. 1925 жылы композитор Рудольф Фримл және либретто авторлары Брайан Хукер мен В. Х. Пост оны «Жалғыз раушан», «Бір күні» және «Жалпақтар әні» әндерін қамтыған, табысты «Вагабон королі» атты Бродвей опереттасына айналдырды. Оперетта 1930 жылы екі рет түсірілді – Жаннет Макдональд пен Дэннис Кингтің қатысуымен, ал 1956 жылы Майкл Куртиз режиссерлік етті. Екі фильмде де Фримлдің түпнұсқа музыкасы аз қолданылды. Франсуа Виллонның оқиғасы 1927 жылы Джон Бэрримордың басты рөлде ойнаған «Сүйкімді қарақшы» деген атпен де түсірілді. Фильм 1939 жылғы 16 қазанда «Lux Radio Theater» радио театрында Дуглас Фэрбенкс-младшийдің қатысуымен радио пьесасы ретінде бейімделді. «Academy Award Theater» оны 1946 жылғы 11 мамырда Колманның бұрынғы рөлін қайталап ойнауымен бейімдеді.