Кіріспе

Кесірткелер түрі

Шөл мүйізді кесірткесі (Phrynosoma platyrhinos) – Солтүстік Американың батысында табиғи ортасы бар фринозоматидтер отрядына жататын кесіртке түрі. Олар көбінесе "мүйізді бақалар" деп аталады, бірақ олар бақа емес, кесіртке.

Сипаттама

Шөлдегі мүйізді кекірттерді басқа мүйізді кекірттерден ажырату үшін бірнеше маңызды ерекшеліктерді пайдалануға болады. Мүйізді кекірттерді басқа кесірткелерден бастарының артқы жағынан тіктеп тұрған ірі қабыршақтарымен – мүйіздей көрінетінімен, сондай-ақ денелерінің жалпақ және кең пішінімен ажыратуға болады. Бұл түрдің денесі ерекше түрде жалпақ, бүйірінде бір қатар шеттік қабыршақтары болады. Олар орташа мөлшердегі кесірткелер, шамамен 3,75 дюйм немесе 95 мм-ге дейін өсе алады. Олар жұмсақ құмға тапқанда, әдетте, күшпен дірілдеп, құмды арқасына шашыратып, тек басын ғана сыртқа шығарады. Бұл оларға жыртқыштардан жасырынуға және күмәнсіз жемтіктерін күтуге мүмкіндік береді.

Тіршілік ету ортасы

Өте әртүрлі орталарда кездеседі. Жазық құйрықты мүйізді кесіртке ұсақ құмды жерлерде таралған, ал қысқа мүйізді кесіртке (P. douglasii) қысқа шөптік далалардан бастап қарағай-шырша ормандарына дейін кездеседі. Аризонаның жоғарғы бөлігінде ең көп кездесетін түрі – патшалық мүйізді кесіртке (P. solare), ол құрғақ немесе жартылай құрғақ жазықтардың, төбелердің және төменгі тау беткейлерінің тасты немесе қиыршық тасты жерлерінде мекендейді. Шөл мүйізді кесірткесі (P. platyrhinos) көбінесе Сонора және Мохаве шөлдерінде кездеседі. Ол Оңтүстік-Шығыс Орегон, Калифорния, Батыс Аризона, Юта, Айдахо және Невадада таралған. АҚШ-тан тыс жерлерде Мексикада, Солтүстік-Батыс Сонорада және Солтүстік-Шығыс Баха Калифорнияда кездеседі. Олар бұталы өсімдіктердің арасындағы жағымды орталарды ұнатады. Phrynosoma platyrhinos мүмкіндігі болса, құмды топыраққа көміледі немесе басқа жануарлар жасаған қуыстарда өмір сүреді. Екі түршесі бар, олар әртүрлі географиялық аймақтарда кездеседі: Солтүстік шөл мүйізді кесірткесі (Phrynosoma platyrhinos platyrhinos) Айдахо, Вайоминг, Юта, Невада, Колорадоның алдыңғы беткейі және Орегонның Оңтүстік-Шығыс бөлігінде; ал Оңтүстік шөл мүйізді кесірткесі (Phrynosoma platyrhinos calidiarum) Оңтүстік Юта мен Невададан Оңтүстік-Шығыс Калифорнияға, Батыс Аризонаға және Солтүстік Баха Калифорнияға дейін таралған.

Мінез-құлық

Олар көбінесе жайлы түр, бірақ ұсталғанда бас сүйегінің тікендерін қолға итеруге тырысатындары белгілі. Қозған кезде, олар кесірткедей ауаны жұтып, денелерін көтеріп, үлкендей көрінеді. Егер бұтаның жанынан табылса, кез келген қауіптен жасырыну үшін оған қарай шапқылайды. Басқа мүйізді кесіртке түрлерінен айырмашылығы, Phrynosoma platyrhinos қорқытқанда қашуға бейім, бірақ көбінесе тоқтамас бұрын қысқа ғана уақытқа жүгіреді. Шөл мүйізді кесірткесінде жаңбыр жинау әрекеті де байқалды, бұл әрекет бұрын тек бірнеше түрге ғана тән еді. Жаңбыр жинағанда, кесіртке аузын жерге жақындату үшін белгілі бір позаны қабылдайды. Басқа игуанидтер сияқты P. platyrhinos да түрлі мінез-құлықтар көрсетеді. Игуанидтердің мінез-құлықтары әдетте әлеуметтік құрылымды көрсету немесе агрессия мен жұптасу үшін қолданылады және түрткілеу, бас қимылдары, құйрық қозғалыстары, дене күйінің өзгеруі сияқты әртүрлі түрде көрінеді. P. platyrhinos-та бұл мінез-құлықтар аз агрессивті және көбінесе жыныс пен түрді тануға байланысты. Бұл мінез-құлықтарға құйрықтың иілген, аяқтардың арасында немесе қисайған күйде болуы, денесін көтеру, үш аяқты поза қатысты, онда артқы аяқтарының бірі жерден көтеріліп, арқасы жыртқыштарға көрсетіледі.