Карамазовтар: 1958 жылғы фильм

Кіріспе

1958 жылы Ричард Брукс түсірген фильм.

Фильм 1958 жылдың 20 ақпанында Metro Goldwyn Mayer компаниясы тарапынан шығарылды. Сыншылардың пікірлері әртүрлі болғанымен, актерлік шеберлік кеңінен мақтауға ие болды. Фильм Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» сыйлығына ұсынылып, Ли Дж. Кобб Федор Карамазов рөлінде Оскар сыйлығына ие болды. Ұлттық кинорецензиялар кеңесі «Көкектер» фильмін 1958 жылғы ең үздік 10 фильмнің қатарына қосты.

Сюжет

1870 жылы Ресейде Федор Карамазов, ығыстырып, адалдық танытпайтын бизнесмен, үш заңды ұлын, армия офицері Дмитрийді, жазушы Иванды және монах Алексейді, сондай-ақ Федордың үйінде қызметші ретінде тұратын жезөкше ұлын Смердяковты басқарады. Дмитрий ақшаға деген құмарлық танытады, ол ішімдікке, тойларға, әйелдерге әкелген мұрасынан әкеден алатын ақшасын жұмсайды. Димитрийге ақша берместен бұрын, Федор оны вексельге қол қоюға мәжбүрлейді. Алексей Дмитрииге Федордан сұраған соманың бір бөлігін береді, ал Дмитрий ішіп, тавернаны ұрыс-керіспен талқандайды. Қаржылық жауапкершіліктен басқа, Димитрийдің ерлік сезімі бар. Әскери командирдің қажырлы қызы Катя әкесінің қасынан ұрланған 5 мың рубльді жыныстық қатынасқа тартуға келісті. Қатия келісімді орындауға келгенде, Димитрий оған үйленуді ұсынды, бірақ ол одан да үлкен кемсітушілікті айтып, бас тартты. Дмитрий ақшаны еш шарт қойып, оны Катьяға береді де, кетіп қалады. Дмитрий тавернадағы ұрыс-керіс үшін тұтқындалғаннан кейін, Катя оған алғыс білдіру үшін әскери түрмеге барады. Димитрий оған ақшаны беруге ниетті екенін айтқан кезде, Катя оған өзінің құрметіне бөленіп, жауапкершілікті өз мойнына алады. Әжесі оған жомарт қалыңдық берді, енді Катя оның бұрынғы жартылай маңызды ұсынысын қабылдайды. Дмитрий қызғана мақтанбай, олардың некелесуіне келіседі. Кейін Катья Федордың қарызынан құтылуды қалайды, бірақ Дмитрий одан бас тартады. Ол Дмитридің кепілдікпен түрмеден шығуына көмектеседі. Катья Иваннан Дмитрийдің жастық шағы туралы сұрағанда, Иван оған қызығады. Федор Дмитрияны өз есептерін төлеуге мәжбүрлейді, Дмитрий бірнеше айға қаладан кетеді. Дмитрий жоқ болған кезде Иван күнделікті Катяға барады, Федор жас, әдемі, ақылды таверна иесі Грушенкаға бет бұрады. Федор мен Грушенка Дмитриді мұрасынан айыру үшін жоспар құрды. Грушенканың ықыласына ие болу үшін Федор оған Дмитрийдің жазбаларын өзі жинап алу үшін берді. Грушенка Федордың ұсынысынан бас тартады, бірақ бұрынғы әскер капитаны Снегиров, Дмитрийдің барлық қарызын үлестік бағаға сатып алып, қайтаруды талап етеді. Дмитрий қарызын төлей алмай, борышкерлер түрмесіне түседі, ал Федор Дмитрийдің мұрасын заңды түрде алады. Дмитрий Снегириевке көшеде қарсы шығып, кіші ұлы Илюшаның алдында кішіпейіл адамды қорлайды. Катя Дмитрийдің қарызын қайтадан төлейтін болады, бірақ Дмитрий одан бас тартады. Содан кейін ол Димитрийдің ақшаны өзіне алатынын білгендіктен, әкесіне үш мың рубльді қамтитын хатты жіберуін сұрайды. Дмитрий Грушенкамен бетпе-бет келеді, бірақ екеуі қатты тартылады және Катяның ақшасын шатасуға жұмсайды. Грушенка Дмитрийдің Қатияға үйленбейді деп шешкенде, оның борышын кешіреді. Дмитрий Алексейден Катьямен сөйлесіп, олардың келісімін бұзуды сұрайды. Дмитрий мен Грушенканың араларында қызу махаббат басталады, бірақ Дмитрийдің мазасыздығы тозушы, иелікшіл қызғанышқа айналады. Смердяков Иванға, интеллигентке, қатты құлшылық етеді және екеуі де Құдай жоқ болса, барлық мінез-құлық рұқсат етіледі деп келіседі. Дмитрий үйге кіріп, оның әкесімен кездесіп жүргені туралы күдік білдірген Грушенканы іздеп келеді. Федор оны мазақтағанда, Дмитрий әкесіне шабуыл жасап, Грушенканы көрсе өлтіремін деп қорқытады. Алексей Дмитрийдің тапсырмасымен Катяға барады. Ол Грушенканы Катямен кездестіреді, ол Алексейге Грушенка Дмитрийдің қызғанышынан шаршағанын және поляк офицеріне қайта оралуды қалайтынын айтады. Қатиянның қыңырлығына ашуланған Грушенка Дмитрияны тастап кетуге уәде бермегенін айтып, кетеді. Иван Катяға Мәскеуге бара жатқанын хабарлауға келеді. Катя оны қалуға шақырғанда, Иван оны Дмитрийге қызығып, оны пайдаланғаны үшін мазақтайды. Дмитрий пісталеттерін кепілге қойып, Алексейден ақшаны Снегириевке өзінің қорлағаны үшін кешірім ретінде беруін сұрайды. Дмитрий өз іс-әрекеті үшін жауапкершілікті өз мойнына алу керектігін түсінеді. Дмитрий әскердегі әріптестерінің қарызынан ақша жинаса, Алексей ақшаны Снегириевке береді. Абыройлы сөзінен ұялған Ілуша әкесіне кешірімді де, ақшаны да қабылдамауға көндіреді. Смердяков Иванға Федор мен Дмитрийдің арасындағы қақтығысты ұйымдастыратынын және Дмитрийдің әкесі өлтіріледі деп сенетінін айтады. Иван Мәскеуге кеткеннен кейін Смердяков өзінің жоспарын іске асырып, Грушенка мен поляк офицерінің кездесуін ұйымдастырады. Дмитрий Грушенканың кеткенін көріп, Федорға барады, бірақ Федор өзіне шабуыл жасаса да, Дмитрий әкесіне шабуыл �...

In 1870 Russia, Fyodor Karamazov, a dissipated and unscrupulous businessman, manipulates three legitimate sons, Dmitri, an army officer; Ivan, a writer; and Alexey, a monk; as well as a bastard son, Smerdyakov, who lives like a servant in Fyodor’s home. Impractical with money, Dmitri spends on drinking, partying, and women whatever money he can wrest from his father from an inheritance his mother left him. Before giving Dimitri any money, Fyodor forces him to sign a promissory note. Alexey delivers to Dimitri a portion of the amount he has requested from Fyodor, and Dimitri proceeds to drink and wreck a tavern in a brawl. Besides financial irresponsibility, Dimitri has an idiosyncratic sense of gallantry. The desperate daughter of a military commander, Katya, has agreed to exchange sexual favors for five thousand rubles to replace the amount stolen from her father’s charge. When Katya presents herself to fulfill the bargain, Dimitri sardonically proposes marriage, but Katya declines, saying that would be a greater degradation. Dmitri gives Katya the money without holding her to any bargain and sends her away. After Dmitri is arrested for the tavern brawl, Katya visits him in gratitude in a military prison. When Dimitri asserts he always intended to give her the money, Katya declares her admiration to him and takes charge. Her grandmother has given her a generous dowry, and Katya now accepts his earlier half serious proposal. Unenthusiastically, Dmitry agrees to their betrothal. Katya then intends to settle his debts with Fyodor, but Dmitri refuses. She bails Dmitri out of prison. When Katya asks Ivan for details of Dmitri's youth, Ivan becomes attracted to her. Fyodor presses Dmitri to pay off his notes, and Dmitri leaves town for several months. During Dmitri’s absence, Ivan visits Katya daily, while Fyodor targets young, beautiful, shrewd tavern owner Grushenka. Fyodor and Grushenka plot to cheat Dmitri of his inheritance. To gain Grushenka’s regard, Fyodor has given her Dmitri's notes to collect for herself. Grushenka refuses Fyodor’s advances, but has former army captain Snegiryov, an employee, buy all Dmitri's debts at fraction value and demand repayment. Unable to pay, Dmitry will go to debtor's prison, and Fyodor can keep Dmitri's inheritance legally. Dmitri confronts Snegiryov in the street, humiliating the meek man in front of his young son Illusha. Katya again offers to pay Dmitri’s debts, but Dmitri refuses. She then asks him to mail a letter containing three thousand rubles to her father, knowing that Dimitri will keep the money. Dmitri confronts Grushenka, but the two are strongly attracted and spend Katya's money on a binge. Grushenka forgives Dmitri his debts when he determines not to marry Katya. Dmitri asks Alexey to speak to Katya to break their engagement. Dmitri and Grushenka start a passionate affair, but Dmitri’s obsession increasingly turns into corrosive, possessive jealousy. Smerdyakov greatly admires Ivan, the intellectual, and in conversation both agree that if God does not exist, all behavior is permissible. Dmitri bursts in, looking for Grushenka, who he suspects is seeing his father. When Fyodor taunts him, Dmitri attacks his father, threatening to kill him if he sees Grushenka. Alexey goes to Katya on his errand from Dmitri. He finds Grushenka with Katya, who assures Alexey that Grushenka is tired of Dmitri's jealousy and wants to return to a Polish officer. Angered by Katya's presumptuousness, Grushenka insists she has not promised to leave Dmitri and departs. Ivan arrives to inform Katya he is going to Moscow. When Katya urges him to stay, Ivan derides her for using him while besotted with an indifferent Dmitri. Pawning his pistols, Dmitry asks Alexey to give the money to Snegiryov as an apology for his insult. Dmitri realizes he must take responsibility for his actions. While Dmitri collects debts owed him by army colleagues, Alexey takes the money to Snegiryov. Shamed by the insult, Illusha convinces his father not to accept the apology or the money. Smerdyakov brags to Ivan that he is planning to arrange a confrontation between Fyodor and Dmitri and believes Dmitri will kill his father. After Ivan goes to Moscow, Smerdyakov puts his plot into action, arranging a rendezvous between Grushenka and the Polish officer. When Dmitri finds Grushenka gone, he goes to Fyodor's, but Dmitri is unable to assault his father, even when Fyodor attacks him. Confronting Grushenka and the Polish officer, Dmitri finds that the officer has been gambling all evening, and a neglected Grushenka realizes that he only wants her for her money. Grushenka apologizes to Dmitri and reconciles with him. The police arrive and Dmitri is stunned to learn that Fyodor has been murdered. At his trial, Dmitri pleads guilty to a life of debauchery and debt but innocent of murdering Fyodor. The prosecutor discloses that three thousand rubles were stolen from Fyodor the night of his murder. Katya testifies that Dmitri had taken the same amount from her but insists she did not want reimbursement. Afterward, Ivan tells Katya that he expects Dmitri will be found guilty, but he has a plan to smuggle Dmitri out of Russia. At home, Ivan confronts Smerdyakov, wearing Fyodor's clothes and drinking his liquor. Smerdyakov confesses to killing Fyodor and stealing three thousand rubles to implicate Dmitri but insists that Ivan was complicit when he took off knowing Smerdyakov’s plot. Ivan departs for the police. Later that evening, Alexey and Grushenka find Smerdyakov has hanged himself. At trial, Ivan testifies to Smerdyakov's confession and his own implication. A vindictive Katya produces a letter from Dmitri claiming he will repay her money even if he has to kill Fyodor to get it. Dmitri is found guilty. The next day, Katya watches the train transporting prisoners to prison camp, disappointed that Dmitri is not among them. Ivan and Alexey have arranged to get Dmitri and Grushenka out of Russia.

Кассалық жинақ

Радио Сити Музыка залындағы алғашқы аптасында 157 000 доллар табыс тапты. Фильмнің шығуының үшінші аптасында АҚШ кассасы бойынша бірінші орынға шықты. MGM деректеріне сәйкес, фильм АҚШ және Канадада 2 390 000 доллар, ал басқа елдерде 3 050 000 доллар жинап, 441 000 доллар пайда әкелді.

Сыни жауап

Қазіргі сын-пикирлер аралас болды. «The New York Times» газетінің редакторы Босли Кроутер: «Драманың ирониясын әлсіздеткен жартылай қуаншақты аяқтаудан басқа, [Брукс] кітаптың мазмұнын жақсы қысқартқан. Бірақ ең бастысы, мырза Брукс пен мырза Берман экранға қызықты, күшті мінездерді қамтитын, құмарлық пен күшті драманың үлкен бөлігін сыйлады» деп жазды. «Variety» журналы: «Пандро С. Берманның MGM-нің сәнді және сезімтал өндірісі өнерді ойын-сауыққа құрбан етпейді және өнердің не екені туралы бұрыс түсінікпен ойын-сауықты жоғалтпайды. «Карамазов ағайындылары» жылдың коммерциялық табыстарының бірі болуы керек» деді. «Харрисонның есептері»: «Бұл Федор Достоевскийдің эпикалық романының тартымды және күшті экрандық бейімделуі – тамаша. Актерлік шеберлігі жоғары, Ли Дж. Коббтың ізгілікке құмар және ашкөз әке рөліндегі және Юл Бриннердің ызалы, тез ашуланатын үлкен ұлы рөліндегі өнері керемет». «Los Angeles Times» газеті үшін Филип К. Шойер Бриннердің өнерін «көрнекті» деп атады және Ли Дж. Коббтың Федор рөлінде «көрермендерге таныс және жауап беретін сезімді тудыруға сәттілік танытты», бірақ Мария Шеллдің Грушенкасы «материалистік, жеңіл жүрісті әйел рөліне сай емес, сонымен қатар оның көңіл күйінің өзгеруіне түсініксіз қайшы келетін, Мона Лизаның тұрақты күлімсірімен ойналған» деп тапты. «The New Yorker» журналының редакторы Джон Маккартен фильмнің «шамамен екі жарым сағатқа созылатынын, оның көп бөлігін сіз одан да пайдалырақ нәрселермен өткізуге болатын едіңіз» деп мәлімдеді. «Менің ойымша, мырза Брукс, олар өздеріне жүктелген міндеттерге шыдамаған актерлермен жүктелуден басқа, Достоевский жеткізуге тырысқан идеялармен толыққанды күреспеді». «Monthly Film Bulletin» журналы: «Достоевскийдің тереңдігі немесе мотивтерді қызықты зерттеуі жоқ. Барлық ағайындылар түсініксіз адамдар болып көрінеді. Дмитрийге көңіл жарыққысы келмейді, Алёшадан ұялуға, Иванды жек көруге болады. Ойнаған актерлердің өнері олардың бұл оқиғаның мәнін ешқашан түсінбегенін көрсетеді».

Contemporary reviews were mixed to positive. Bosley Crowther of The New York Times wrote "Except for a halfway happy ending that blunts the drama's irony, [Brooks] has done a good job of compressing the substance of the book But most of all, Mr. Brooks and Mr. Berman have put upon the screen a large splash of vigorous drama and passion involving interesting, robust characters." Variety declared "Sumptuous and sensitive MGM production by Pandro S. Berman doesn't sacrifice art to entertainment nor lose entertainment in a false conception of what constitutes art. 'The Brothers Karamazov' should be one of the year's commercial successes." Harrison's Reports wrote: "Excellent is the word for this absorbing and vigorous screen version of Fyodor Dostoyevsky's epic novel The acting is superb, with brilliant performances turned in by Lee J. Cobb, as the lecherous and crafty father, and by Yul Brynner, as his fiery, quick tempered eldest son." For the Los Angeles Times, Philip K. Scheuer called Brynner's performance "impressive" and wrote that Lee J. Cobb as Fyodor "succeeds in striking a recognizable and responsive chord with an audience," but found that Maria Schell's Grushenka was played "with a persisting Mona Lisa smile that I felt was not only foreign to the role of the materialistic, venal harlot but was also incomprehensibly at variance with her changing moods." In more critical reviews, John McCarten of The New Yorker declared that the film "goes on for about two and a half hours, most of which you'd be better off spending at some more rewarding pursuit I think that Mr. Brooks, in addition to being saddled with actors who just can't stand up to the obligations they've assumed, never quite grapples with the ideas that Dostoevski was trying to propound." The Monthly Film Bulletin wrote "There is none of Dostoievsky's profundity or exciting exploration of motive. All the brothers emerge as quite inexplicable people. It is hard to be sympathetic to Dmitri, and not to be embarrassed by Alyosha or scornful of Ivan. The performances throughout suggest that the cast never really knew what it was all about."

Марапаттар мен ұсыныстар

Наградалар санаты Тұрақты үміткер(лер) Нәтижесі Академия сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Ли Дж. Кобб Канн кинофестивалі Алтын пальма жеңімпазы Ричард Брукс Америка режиссерлер гильдиясы сыйлығы Кинодағы ең үздік режиссерлік жетістік Лорел сыйлығы Ең үздік еркек драмалық рөлі Ли Дж. Кобб Ең үздік түсті кинематография Джон Альтон Ең үздік музыкалық композитор Бронислау Капер Ұлттық киносын кеңесі сыйлығы Ең үздік он фильм 8-орын Ең үздік қосалқы актер Альберт Салми ("Бравадос" үшін де) Нью-Йорк киносыншылары шеңбері сыйлығы Ең үздік режиссер Ричард Брукс