Кіріспе

Америка Құрама Штаттары мен Канаданың Цимшиан халқының мифологиясы

Цимшиан мифологиясы – Канададағы абориген халқының және Америка Құрама Штаттарының түпкілікті американдық тайпасының мифологиясы. Цимшиан халқының көп бөлігі Британдық Колумбияда, ал қалғаны Аляскада тұрады. Цимшиан мифтері ауызша беріліп келген әңгімелер арқылы белгілі. Адаавкс (немесе нағыз әңгіме) – адам кейпіндегі жануарлар рухтары туралы айтылатын әңгіме, көбінесе Жер мен оның халқының пайда болуымен байланысты. Малеск, керісінше, көңіл көтеру үшін, түсіндірмейтін оқиғалар немесе тарих туралы әңгіме. Қарақарақтың рухы Вей гьет немесе Тхэмсем деп аталады. Тхэмсемнің Логобола есімді бір бауыры бар, ол тұщы судың жетіспеуіне және Тхэмсемнің жоғалып кеткен тұманның пайда болуына жауапты.

Қарақ

Тхассем немесе алып деп аталатын қарға – Тсимшиан мифологиясының орталық тұлғасы, Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы жергілікті халықтарды байланыстыратын қарға әңгімелері мифологиясының бір бөлігі. Қарға – ғаламның жаратушысы және оның физикалық және рухани жаратылыстары арасындағы делдал. Тсимшиан жаратылыс мифінде әртүрлі жануарлар рухтарымен толы, қараңғы және тыныш ғалам бейнеленеді. Бір жануар басшысы ұлын еркелетеді, осыдан ол ауырып, қайтыс болады, ал оның ішектері өртеледі. Ертесі күні төсекке жаңа жігіт келеді, ол сау және қараңғыда жарқырайды, "оттай сұлу". Бала басшының асырауына ие болады. Бастапқыда бұл бала тамақтанбайды, бірақ құл рухтары оны тері безгеқын жеуге алдайды. Бұл балада зор аштық тудырады, ол соншалықты көп жей бастайды, сондықтан басшы мен ауыл тұрғындары оны қарға қанатымен жабады. Бала кетіп, қарғаға айналады. Қарға материкке келгенде, оны тоқ ете алмайтын аштық қамжайды, ол кездескендерге үлкен қиындықтар туғызады. Мифтің әртүрлі кезеңдерінде ол алаяқ ретінде танылады. Мысалы, шіріген ағаштан құл жасағаннан кейін, ол өзін патша ретінде таныстырып, ауылға келеді. Ауыл тұрғындары құлға қарғаны кешкі асқа шақыруды бұйырады, бірақ құл қарға аш емес дейді және тамақты өзі үшін алады. Қарға капустадан көпір салады, ал құл одан өте жатқанда құлап қалады. Қарға өлген құлдың қарнындағы тағамды жеу үшін аңғарға түседі. Қарға жомарттық сезімін дамыта бастағанда, ол көптеген қонақтармен тамақ бөлісетін потлач ұйымдастырады. Ол сөйлеген кезде, олардың барлығы тасқа айналуын тілейді, және олар бұрын материалдық емес әлемге форма береді.