Кіріспе

Омыртқаның төмендегі омыртқаға қатысты артқа қарай жылғаюы (бірақ шығу емес). Ретролистез – бір омыртқа денесінің астындағы омыртқаға қатысты артқа қарай жылғаюы, бірақ бұл шығу (дислокация) деңгейінен төмен. Ретролистезді омыртқаның бүйірлік рентген суретінде анықтау оңай. Нақты бүйірлік сурет алу үшін көңіл жеткізілген суреттер ең жақсы диагностикалық сапаны береді. Ретролистездер көбінесе мойын және бел омыртқаларында кездеседі, бірақ көкірек қуысында да көрінуі мүмкін.

Жіктеу

Ретролистезді спондилолистездің бір түрі ретінде жіктеуге болады, себебі спондилолистез әдебиетте кез келген бағыттағы орын ауыстыру ретінде жиі анықталады. Дегенмен, медициналық сөздіктерде спондилолистез көбінесе төмендегі омыртқаның (немесе сакраль) үстіне омыртқаның алға қарай немесе алдыңғы жаққа қарай жылғалануы деп нақты анықталады. Ретролистез ретроспондилолистез деп те аталады.

Белгілері мен симптомдары

Ретролистез симптомдарының қарқындылығы мен таралуы әртүрлі болуы мүмкін. Бұл жүйке тіндеріне әсер етудің және омыртқа буындарына механикалық әсердің өзгеруіне байланысты. Құрылымдық тұрақсыздық жергілікті мазасыздықтан бастап, бүкіл омыртқаны қамтитын кең ауқымды құрылымдық компенсациялық бұрмалануға дейін сезілуі мүмкін. Егер буындар ретролистез конфигурациясында қалса, қозғалыс шегі де өзгеруі мүмкін. Ауырсыну, орын ауыстыру дәрежесіне және жеке омыртқа сегменттерінің айналу орналасуына байланысты, сүйекпен тітіркенген сезімтал жүйке тамырларынан туындауы мүмкін. Ретролистез кезінде дискінің жұмсақ тіндері көбінесе бүгіліп қалады. Бұл өзгерістерді қарапайым рентген суретімен анықтау мүмкін емес, себебі рентген сәулесі жұмсақ тіндерден өтеді. Giles және авторлардың зерттеуінде 30 науқастың 16-сының (53%) S1-де L5 ретролистезі 2–9 мм аралығында болған; бұл науқастарда омыртқааралық дискіде ісіну немесе КТ зерттеуінде омыртқа каналына 3–7 мм шығыңқылық байқалған. Ретролистезі жоқ 14 науқаста (47%) (бақылау тобы) ретролистез анықталмаған, ал КТ-де ісіну/шығыңқылық та байқалмаған. Рентген және КТ патологиясын анықтағанда, дұрыс орналасқан, яғни нағыз бүйірлік қарапайым рентген суреті бұл алдын ала зерттеуде ісіну/шығыңқылық үшін 100% сезімталдық және ерекшелік көрсетті ([95% сенімділік интервалы = [89%–100%]). (7) Ретролистез орналасқан жерден алысқа дейін жүйке бойымен таралатын ауырсыну, қатаю және неврологиялық белгілері бар науқастарда омыртқа миының қысылуы да мүмкін.

Диагностика

Толық ретролистез Бір омыртқа денесі жоғарыдағы және төмендегі омыртқа сегменттерінің омыртқа денелерінен артқа қарай орналасқан. Сатылы ретролистез Бір омыртқа денесі жоғарыдағы омыртқа сегментінің денесінен артқа қарай, бірақ төмендегісінен алға қарай орналасқан. Бөлікті ретролистез Бір омыртқа денесі омыртқа сегментінің денесінен жоғары немесе төмен қарай артқа қарай орналасқан. (3)

Степендеу

Ретролистезде омыртқа денесі артқа қарай жылғалатындықтан, спондилолистездерге қолданылатын жіктеу жүйесі тиімсіз болады. Дегенмен, омыртқааралық тесіктің (IVF) (4) алдыңғы-артқы өлшемін төрт тең бөлікке бөлу пайдалы. IVF-тің ¼-індей артқа жылғалуы 1-дәрежелі, ¼-ден ½-ге дейін 2-дәрежелі, ½-ден ¾-ке дейін 3-дәрежелі, ¾-тен толық жабылуға дейін 4-дәрежелі деп бағаланады. Балама ретінде, жылғалу мөлшерін миллиметрмен өлшенетін сүйек жылғалуын өлшеу арқылы да анықтауға болады. Ретролистез жарақаттанудан және оның салдарынан жұмсақ тіндердің – әсіресе буындардың, дискілердің, бұлшық еттердің, сіңірлердің және фасциялардың тұрақсыздығынан туындауы мүмкін. Бұлшық еттердің спазмы да болуы мүмкін, бұл омыртқаның артқа жылғалуынан туындаған қысым салдарынан жүйке функциясының бұзылуынан пайда болады, бұл омыртқааралық тесіктің құрамына әсер етеді. Омыртқааралық тесіктің құрамына омыртқаның қоректік және қалдықтарды шығару қажеттіліктерін қамтамасыз ететін сенсорлық және моторлық жүйкелер, артериялар, веналар және лимфа тамырлары кіреді. Ретролистез анықталған деңгейлерде омыртқаның дегенеративті өзгерістері жиі кездеседі. Бұл өзгерістер жарақаттан кейін уақыт өте келе күшейеді және остеофитоз, дискіде зақымдану, дискінің тарылуы, кебуі және дискінің ісінуі арқылы көрінеді. «Ретролистез кем дегенде бір дискіге артық жүктеме береді және алдыңғы бойлық байланыстырушы лигаментке, сақиналық сақиналарға, ядролық пульпозға, хрящтық пластиналарға және капсулалық лигаменттерге серпімді күш түсіреді. Пластиналарға бекітілген тіндердің бүгілуі, бұрылуы және керілуі оларды тартады, итеріп, созады. Бұл уақыт өте келе нашарлап, қайтымсыз болады.» (5) Осының нәтижесінде дегенеративті буын ауруы дамиды.

Қатысты радиологиялық белгілерге вакуумдық құбылыс (жақын орналасқан омыртқааралық дискінің ядролық пульпозында), дискінің биіктігінің төмендеуіне сәйкес дискілік кеңістіктің жоғалуы, жақын орналасқан омыртқа денелерінің шеттік склерозы, остеофиттердің пайда болуы және апофизельді буындардың тұрақсыздығы жатады. Ретролистез кезінде омыртқа сегменттерінің орналасуы әрқашан оптималды болмайды. Сондай-ақ, омыртқалық каналдың алдыңғы-артқы өлшемі қалыптыдан төмен болады. Артқы жылғалудың мөлшері қаншалықты үлкен болса, омыртқа миының дисфункциясына немесе тіпті қауда эквина синдромына әкелу ықтималдығы соғұрлым жоғары болады.

Бөлшектің тұрақтылығы

Омыртқаның иілу және созылу бүйірлік рентген суреттері арқылы буын тұрақтылығын бағалау оңай. DRE кестелерінің (6) бір бөлімінің қорытындысы буын тұрақсыздығының салдары туралы ақпарат береді. Егер төмендегі кестеде көрсетілгендей, иілуден созылуға дейін көшу немесе бұрыштық өзгеріс кестеде көрсетілген деңгейге жетсе, онда IV категориядағы тұрақсыздық анықталады. Буын тұрақтылығын да қараңыз. Көшу – бұл буынның бір сүйегінің екінші сүйек үстінен сығу қозғалысы.