Кіріспе
Бір омыртқаның екінші омыртқаға қатысты орын ауыстыруы.
Spondylolisthesis is the displacement of one spinal vertebra compared to another. While some medical dictionaries define spondylolisthesis specifically as the forward or anterior displacement of a vertebra over the vertebra inferior to it (or the sacrum), it is often defined in medical textbooks as displacement in any direction. Spondylolisthesis is graded based upon the degree of slippage of one vertebral body relative to the subsequent adjacent vertebral body. Spondylolisthesis is classified as one of the six major etiologies: degenerative, traumatic, dysplastic, isthmic, pathologic, or post surgical. Spondylolisthesis most commonly occurs in the lumbar spine, primarily at the L5 S1 level, with the L5 vertebral body anteriorly translating over the S1 vertebral body. Forward or anterior displacement can specifically be called anterolisthesis. Backward displacement is called retrolisthesis. Lateral displacement is called lateral listhesis
Traumatic anterolisthesis is rare and results from acute fractures in the neural arch, other than the pars. Dysplastic anterolisthesis (a. k. a. type 1) results from congenital abnormalities of the upper sacral facets or inferior facets of the fifth lumbar vertebra, and accounts for 14% to 21% of all anterolisthesis. Isthmic anterolisthesis (a. k. a. type 2) is caused by a defect in the pars interarticularis but it can also be seen with an elongated pars. Pathologic anterolisthesis (a. k. a. type 5) is caused by either infection or a malignancy. Post surgical/iatrogenic anterolisthesis (a. k. a. type 6) is caused by complications after surgery.
Спондилолистез – бір омыртқаның екінші омыртқаға қатысты орын ауыстыруы. Кейбір медициналық сөздіктер спондилолистезді нақты түрде омыртқаның төмендегі омыртқаға (немесе сакральға) қарай алға жылжуы ретінде анықтайды, ал медициналық оқулықтарда ол кез келген бағыттағы орын ауыстыру ретінде сипатталады. Спондилолистез омыртқа денесінің келесі омыртқа денесіне қатысты жылжу дәрежесіне сәйкес жіктеледі. Спондилолистездің алты негізгі себебі бар: дегенеративтік, травматикалық, диспластикалық, истмиялық, патологиялық немесе хирургиялық. Спондилолистез көбінесе бел омыртқасында, әсіресе L5-S1 деңгейінде кездеседі, онда L5 омыртқа денесі S1 омыртқа денесінің алдынан жылғады. Алға жылжуды антеролистез деп атайды. Артқа жылжуды ретролистез деп атайды. Бүйірлік жылжуды латеральді листез деп атайды.
Spondylolisthesis is the displacement of one spinal vertebra compared to another. While some medical dictionaries define spondylolisthesis specifically as the forward or anterior displacement of a vertebra over the vertebra inferior to it (or the sacrum), it is often defined in medical textbooks as displacement in any direction. Spondylolisthesis is graded based upon the degree of slippage of one vertebral body relative to the subsequent adjacent vertebral body. Spondylolisthesis is classified as one of the six major etiologies: degenerative, traumatic, dysplastic, isthmic, pathologic, or post surgical. Spondylolisthesis most commonly occurs in the lumbar spine, primarily at the L5 S1 level, with the L5 vertebral body anteriorly translating over the S1 vertebral body. Forward or anterior displacement can specifically be called anterolisthesis. Backward displacement is called retrolisthesis. Lateral displacement is called lateral listhesis
Traumatic anterolisthesis is rare and results from acute fractures in the neural arch, other than the pars. Dysplastic anterolisthesis (a. k. a. type 1) results from congenital abnormalities of the upper sacral facets or inferior facets of the fifth lumbar vertebra, and accounts for 14% to 21% of all anterolisthesis. Isthmic anterolisthesis (a. k. a. type 2) is caused by a defect in the pars interarticularis but it can also be seen with an elongated pars. Pathologic anterolisthesis (a. k. a. type 5) is caused by either infection or a malignancy. Post surgical/iatrogenic anterolisthesis (a. k. a. type 6) is caused by complications after surgery.
Травматикалық антеролистез сирек кездеседі және парсқа емес, жүйке аркасының жарақаттық сынықтарынан туындайды. Диспластикалық антеролистез (яғни 1-тип) жоғары сакральдық жақтарының немесе бесінші бел омыртқасының төменгі жақтарының туа біткен аномалияларынан пайда болады және барлық антеролистездердің 14-21% құрайды. Истмиялық антеролистез (яғни 2-тип) парс интерартикулярдың зақымдануынан туындайды, бірақ парс ұзарған жағдайда да кездесуі мүмкін. Патологиялық антеролистез (яғни 5-тип) инфекция немесе қатерлі ісік салдарынан пайда болады. Хирургиялық/иатрогендік антеролистез (яғни 6-тип) хирургиядан кейінгі асқынуларға байланысты туындайды.
Spondylolisthesis is the displacement of one spinal vertebra compared to another. While some medical dictionaries define spondylolisthesis specifically as the forward or anterior displacement of a vertebra over the vertebra inferior to it (or the sacrum), it is often defined in medical textbooks as displacement in any direction. Spondylolisthesis is graded based upon the degree of slippage of one vertebral body relative to the subsequent adjacent vertebral body. Spondylolisthesis is classified as one of the six major etiologies: degenerative, traumatic, dysplastic, isthmic, pathologic, or post surgical. Spondylolisthesis most commonly occurs in the lumbar spine, primarily at the L5 S1 level, with the L5 vertebral body anteriorly translating over the S1 vertebral body. Forward or anterior displacement can specifically be called anterolisthesis. Backward displacement is called retrolisthesis. Lateral displacement is called lateral listhesis
Traumatic anterolisthesis is rare and results from acute fractures in the neural arch, other than the pars. Dysplastic anterolisthesis (a. k. a. type 1) results from congenital abnormalities of the upper sacral facets or inferior facets of the fifth lumbar vertebra, and accounts for 14% to 21% of all anterolisthesis. Isthmic anterolisthesis (a. k. a. type 2) is caused by a defect in the pars interarticularis but it can also be seen with an elongated pars. Pathologic anterolisthesis (a. k. a. type 5) is caused by either infection or a malignancy. Post surgical/iatrogenic anterolisthesis (a. k. a. type 6) is caused by complications after surgery.
Қателігі
Омыртқа денесі енінің проценттік қатынасымен өлшенетін сырғу деңгейі бойынша жіктеу: I дәрежелі спондилолистездің барлық жағдайлардың шамамен 75% құрайды.
Дене шынықтыруды тексеру
Спондилолистезді тексерудің негізгі элементтері – қарап тексеру, қолмен анықтау және арнайы қимылдар. Көбінесе белдік бөліктің созылуымен байланысты ауырсыну байқалады. Физикалық тексеру спондилолистезді анықтауға бағытталған арнайы зерттеулерді қамтиды. Дегенмен, белгілер мен симптомдардың басқа себептерін жоққа шығару үшін, ең маңыздысы неврологиялық тексеруді қоса, жалпы тексеру жүргізілуі тиіс. Неврологиялық тексеру спондилолистезбен ауырған пациенттерде көбінесе қалыпты болады, бірақ дегенеративті спондилолистезді ұстаған науқастарда көкешік-қабырғалық радикулопатия жиі кездеседі.
Байқау
Пациент жүру және тұру кезінде бақылауда болуы керек. Көптеген пациенттерде қалыпты жүріс байқалады. Жүрістің бұзылуы көбінесе жоғары дәрежелі жағдайдың белгісі болып табылады. Жоғары дәрежелі спондилолистезі бар пациентте артқы жамбас еңкейісі болуы мүмкін, бұл бүйрек аймағының қалыпты контурын жоғалтуға әкеледі. Тұрған кезде пациент алдыңғы, артқы және бүйірлі жақтардан бақылануы керек. Омыртқаның төменгі бөлігінің қисығының артуы немесе азаюы байқалуы мүмкін.
Пальпация
Спондилолистезді пальпация арқылы анықтау көбінесе тікенекті процесті пальпациялау арқылы жасалады. Бел омыртқасының әр деңгейі пальпациялануы керек. Тікенекті процесті пальпациялау ғана спондилолистезді анықтаудың нақты әдісі емес. Құрсақ бұлшық еттерінің күші құрсақ бұлшық еттерінің төзімділік тестімен бағалануы мүмкін. Тест кезінде пациент 45 градусқа иілген денесімен және 90 градусқа иілген тізелерімен 30 секунд бойы тік жатып алады. Көкқақ бұлшық еттерінің күші бір аяқпен жасалған тізе бүгіп отыру арқылы бағалануы мүмкін. Соңында, белдің кеңеюі бір аяқты көпірмен бағалануы мүмкін.
Диагностикалық бейнелеу
Ересектерде белдің төменгі бөлігіндегі нақты емес ауырсындарда, күшті дәлелдер алғашқы алты апта ішінде медициналық бейнелеу жасалмауы керектігін көрсетеді. Сондай-ақ, науқастың анамнезінде неврологиялық симптомдар немесе "қызыл тулар" жоқ ересектерге КТ немесе МРТ сияқты кеңейтілген бейнелеуден аулақ болу ұсынылады. Бел ауруын емдеудің жалпы ұсыныстары: белсенді болу, бұралудан және иілуден аулақ болу, ауырсынуды күшейтетін іс-әрекеттерден қашу, төсекке жатпау және дәрігермен кеңескеннен кейін қабынуға қарсы стероидтік емес препараттарды қолдану мүмкіндігі. Бел ауруы ұзаққа созылған балалар мен жасөспірімдерге ертерек бейнелеу қажет болуы мүмкін және олар дәрігерге қаралуы керек. Бейнелеу қажет деп табылған жағдайда, қарапайым рентгенография, компьютерлік томография және магниттік-резонанстық бейнелеудің үйлесімі қолданылуы мүмкін. Суреттер көбінесе спондилолистездің ең көп кездесетін аймағы – бел омыртқасының суретін түсіру үшін жасалады. Спондилолистезді бағалау кезінде қарапайым рентгенография омыртқаның орналасуы және құрылымдық тұтастығы туралы ақпарат береді. Сондықтан, егер қосымша мәліметтер қажет болса, дәрігер кеңейтілген бейнелеу сұрауы мүмкін.
Магниттік резонанстық томография (МРТ)
Магниттік-резонанстық томография спондилолистезді бағалау үшін артықшылықты берілетін кеңейтілген бейнелеу техникасы болып табылады. Бұл артықшылық тиімділігіне, сәулеленуден қорғалуына және жұмсақ тіндердің патологияларын және омыртқа арнасының зардап шегуін бағалау мүмкіндігіне байланысты. МРТ басқа кеңейтілген бейнелеу әдістерімен салыстырғанда, сынуларды егжей-тегжейлі бағалау мүмкіндігімен шектеулі.
Компьютерлік томография (КТ)
Компьютерлік томография сүйек омыртқаларының аномалияларын, мысалы, сынықтарды бағалауға көмектеседі. Бұл сынықтың жаңа, ескі және/немесе прогрессирлейтін сынық екенін анықтауға пайдалы.
Емдеу
Симптомдары жоқ спондилолистезбен ауыратын науқастарға ем қажет емес.
Консервативті
Операциясыз емдеу, сондай-ақ консервативті емдеу деп аталады, неврологиялық белгілері бар немесе жоқ көптеген жағдайларда спондилолистез үшін ұсынылатын емдеу болып табылады. Спондилолистезбен ауыратын көптеген науқастар консервативті емге жақсы жауап береді. Физиотерапия дене күйін бағалап, өтемалдық қозғалыстардың бұрыс емеуін анықтап, түзетуге көмектеседі. Физиотерапияның негізгі құрамы – омыртқаны иілу және созу жаттығулары, олар негізгі тұрақтандыруға және бұлшықеттерді күшейтуге бағытталған. Атап айтқанда, белдік спондилолистез кезінде төменгі қарын, бел бұлшықеттері, тізе буындары мен жамбас иілгіштеріне бағытталған негізгі тұрақтандыру жаттығулары пайдалы болуы мүмкін, бұл симптомдарды уақытша немесе толық жақсартуға және жалпы дененің қызметін арттыруға көмектеседі. Кейбір науқастарға физиотерапиямен қатар корсет тағу да пайдалы болуы мүмкін. Симптомдар пайда болған кезде дереу корсет тағу, әсіресе белдік жасушааралық ақаулары бар науқастарға тиімді екені анықталды. Бастапқыда парацетамолмен бірге қабынуға қарсы препараттарды (НСҚҚ) қолдануға болады. Егер күшті тамырлық белгілер байқалса, қысқа мерзімге пероральді стероидтар, мысалы, преднизон немесе метилпреднизолон қабылдау қарастырылуы мүмкін.
Хирургиялық
Дегенеративті спондилолистез жағдайында радиологиялық немесе медициналық ережелер мен хирургиялық араласуға қатысты нақты көрсетімдер жоқ. Хирургиялық араласуды қарастыру алдында кем дегенде үш айлық консервативті емдеу аяқталуы тиіс. Аз инвазивті және ашық хирургиялық техникалардың екеуі де алдыңғы спондилолистезді емдеу үшін қолданылады.
Ретролистез
Ретролистез – бір омыртқа денесінің төмендегі омыртқаға қатысты артқа қарай жылғаюы, бірақ ол жылғаю толыққанды шығу (дислокация) деңгейінен төмен болады. Ретролистезді омыртқаның бүйірлік рентген суретінде анықтау оңай. Суреттерді түсіргенде, ешқандай бұрылыссыз нағыз бүйірлік көрініс үшін дұрыс экспозиция жасалса, диагностикалық сапасы жақсы болады. Ретролистез көбінесе мойын және бел аймақтарында кездеседі, бірақ көкірек қуысында да байқалуы мүмкін.
Тарих
Спондилолистезді алғаш рет 1782 жылы бельгиялық акушер Гербино сипаттады. Ол шамалы сандағы науқастардың кіндігін кедергілейтін, сакральдың алдына қарай іспеттес сүйек шығыңқылығын байқады. Спондилолистез термині 1854 жылы грек тіліндегі σπονδυλος және ὀλίσθησης сөздерінен туындаған.