Кіріспе

Католик шіркеуі Болгариядағы Шығыс православиесі, ислам және протестантизмнен кейінгі төртінші ірі діни қауым. Оның елдегі тамыры орта ғасырларға дейін жетеді және ол Римдегі Папаның рухани жетекшілігімен әлемдік католик шіркеуінің бір бөлігі болып табылады.

Демография

2021 жылғы халық санағында халықтың 0,7%-ы (шамамен 49 000 адам) католик екенін білдірді. Бұл көрсеткіш 2011 жылы 48 945 адамды, 2001 жылы 43 811 адамды және 1992 жылы 53 074 адамды құрады. Болгариядағы католиктердің көп бөлігі 2001 жылы этникалық болгарлар болды, ал қалғаны хорваттар, итальяндықтар, арабтар және немістер сияқты басқа этностық топтарға жатты. Болгария католиктері көбінесе Свиштов және Пловдив аймақтарында тұрады және олар негізінен 16 және 17 ғасырларда католицизмге өткен Паулициан еретикалық христиан сектасының ұрпақтары болып табылады. Католик болгарларының ең ірі қаласы – Пловдив облысындағы Раковский қаласы. Банат болгарлары деп аталатын этникалық болгар католиктері Орталық Еуропадағы Банат аймағында да қоныстанған. Олардың саны ресми емес деректер бойынша шамамен 12 000-ға жетеді, бірақ Румыния халық санағында аймақтың румын бөлігінде тек 6 500 Банат болгары тіркелген. Болгария католиктері үш топтың ұрпақтары болып табылады. Біріншісі – Осам өзені бойында (Стара Планина мен Дунай арасында) және Пловдив маңындағы Паулициандар, екіншісі (және ең ірісі) – Пловдив аймағындағы топ, ал үшіншісі (және ең аз саны бар) – соңғы кезде Шығыс православиесінен өткендер.

Болгария империясы

Болгарияда католицизм Рим империясы тұсында болғанымен, католик миссионерлері болгарларды 9 ғасырдың ортасында патша Борис I билігі кезінде христиан дініне өткізуге алғаш рет тырысты. Олар сәттілікке жете алмады, ал Борис I болгарларды Шығыс христиандығына көшірді. 1204 жылы болгар патшасы Калоян (1197–1207) Византия империясының діни күшін теңестіру мақсатында саяси тактика ретінде католик шіркеуі мен болгар православие шіркеуі арасында қысқа мерзімді одақ құрды. Бұл одақ 1235 жылы Лампсак соборында Болгария патриархаты қайта жаратылғанда тоқтатылды.

Осман билігі

Дегенмен, 16 ғасырда Трент соборынан кейін католик миссионерлері Болгарияға деген қызығушылықтарын жаңартты, олар Адриатика теңізіндегі Дубровниктен келген саудагерлердің көмегін алды. Келесі ғасырда католик миссионерлері көптеген Паулициандарды, бұрын көптеген еретик христиан сектасының қалдықтарын, католик дініне өткізді. Көптеген адамдар мұндай дінге өтудің Болгарияны Осман империясынан азат етуде Батыс Еуропадан көмек әкелетініне сенді. Бірақ 1700 жылға қарай Осман империясы католиктерді қуғынға түсіріп, православиеліктерінің дін ауыстыруына тыйым салды.

Тәуелсіз Болгария

Болгария тәуелсіздік алғаннан кейін католик шіркеуі ел бойынша мектептер, колледждер және ауруханалар ашып, шетелде оқуға ниетті студенттерге стипендиялар ұсыну арқылы ықпалын қайта арттыруға тырысты. Болгария князі Фердинанд Саксен-Кобург-Готский өзі католик дінінде болғандықтан Ватиканды осы әрекеттерде қолдады. Кейіннен Иоанн XXIII папасы болған Папаның нунциусы Анджело Ронкалли Болгарияда католик мекемелерін құруда және 1925 жылы Болгария мен Ватикан арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатуда маңызды рөл атқарды.

Коммунистік Болгария

Коммунистік дәуір католиктер үшін ауыр қуғын-сүргін кезеңі болды, себебі католицизм фашизм діні деп есептелді. Болгария коммунистері де католицизмді шетелдік ықпал деп санады. Коммунистік үкімет кезінде католик дін қызметкерлері Ватиканның антисоциалистік қызметтер атқару және оппозициялық партияларға көмектесу туралы бұйрықтарын орындады деген айып тақты. 1949 жылы Болгарияда шетелдік дін қызметкерлеріне уағыз айтуға тыйым салынды, сондай-ақ папаның нунциуіне Болгарияға қайтуға рұқсат берілмеді. Осы кезде Ватикан мен Болгария арасындағы қарым-қатынас үзілді. 1951-1952 жылдардағы "католиктер сотында" алпыс дін қызметкері Батыс елдерінің барлау қызметтеріне жұмыс істегені және Батыс үшін саяси, экономикалық және әскери ақпарат жинағандығы үшін кінәлі деп танылды. Осы айыптаулар негізінде төрт дін қызметкері атылды. 1950 жылдардың басында католик шіркеулерінің мүлігі тәркіленді, барлық католик мектептері, колледждері мен клубтары жабылды, ал Католик шіркеуінің заңдық статусы жойылды. Католиктердің құдайға сыйынғандарына тек номиналды түрде төзімділік көрсетілді.

Болгария 1990 жылдан бері

Басқа діндердің өкілдері сияқты, Болгариядағы католиктер де 1989 жылы коммунистік үкімет құлағаннан кейін діни бостандыққа қол жеткізді. Болгария 1990 жылы Ватиканмен дипломатиялық қарым-қатынасын жаңартты, ал Болгария үкіметі Рим папасы Иоанн Павел II-ні Болгарияға шақырды. Сапар 2002 жылдың 23-26 мамыр аралығында өтті және елге католик папасының алғашқы сапары болды. 2022 жылы шіркеу өз радиостанциясын ашты. "Аве Мария" радиосы София қаласында кардинал Леонардо Сандридің қатысуымен салтанатты түрде ашылды.

Болгария Византиялық католик шіркеуі

Латын шіркеуінен басқа, 1926 жылы құрылған және 19 ғасырдың соңында құрылған бірнеше ұйымдардың, ең маңыздысы болгарлардың Македониялық апостолдық викариатының үлгісімен құрылған, Византиялық обрядты болгар католиктеріне арналған sui iuris болгар грек-католик шіркеуі де бар. Бұл шіркеу болгар діни дәстүрлерін сақтайды және болгар тілін қолданады. Ол тек бір епархиядан тұрады, бұл епархия бұрын апостолдық экзархат болған және 2019 жылы епархия деңгейіне көтерілді. Епархия тікелей Рим Папасына бағынады (босатылған): София болгар грек-католик епархиясы, оның кафедралық соборы София қаласында орналасқан.