Кіріспе

Италиялық жазушы және ғалым (1943–2012)

Антонио Табукки (24 қыркүйек 1943 – 25 наурыз 2012) – Италияның Сиена университетінде португал тілі мен әдебиетін оқытқан итальяндық жазушы және ғалым. Португалияға терең ​​құмар болған ол Фернандо Пессоаның шығармаларын зерттеуші, сыншы және аудармашы болды, одан ол сауда, көркем әдебиет және гетеронимдер туралы ұғымдар алды. Табукки Пессоаның туындыларымен 1960 жылдары Сорбоннада оқып жүргенде танысты. Ол настолько әсерленді ki, Италияға оралғаннан кейін ақынды жақсырақ түсіну үшін португал тілінің негіздерін оқыды. Оның кітаптары мен эсселері 18 елге аударылды. Әйелі Мария Хосе де Ланкастрмен бірге Пессоаның көптеген шығармаларын итальян тіліне аударды және жазушы туралы эсселер мен комедиядан тұратын кітап жазды. Табукки «Үнді ноктюрні» (Notturno indiano) үшін «Médicis étranger» француз сыйлығымен, сондай-ақ «Premio Campiello» және «Sostiene Pereira» үшін «Aristeion» сыйлығымен марапатталды. Өмірінің соңғы жылдары ол Әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер ретінде танылды, бірақ бұл жетістікке ие бола алмады.

Ерте өмір

Антонио Табукки Пизада дүниеге келді, бірақ жақын маңдағы Веккиано ауылында анасының әжесі мен атасының үйінде өсті. Университетте оқыған жылдары ол ағасының кітапханасында кездескен авторларды іздеп, Еуропаны кеңінен аралап саяхаттады. Осы сапарлардың бірінде ол Париждегі Лион вокзалының жанындағы кітап сату орынынан португал ақыны Фернандо Пессоаның псевдонимі Альваро де Кампосқа жататын "Табакария" (темекі дүкені) атты өлеңін тапты. Бұл өлең Пьер Хуркадтың француз тіліне аудармасында жазылған еді. Ол кітап кем дегенде жиырма жыл бойы оның жазу өміріне зор әсер етті. Лиссабонға жасаған сапары оның фадо қаласына және бүкіл елге деген құмарлығын оятты. Осының нәтижесінде ол 1969 жылы "Португалиядағы сюрреализм" тақырыбында дипломдық жұмысын қорғады. Ол жетпісінші жылдары Пизадағы Scuola Normale Superiore-де мамандық алды және 1973 жылы Болоньяда португал тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы болып тағайындалды. Сол жылы ол өзінің алғашқы романын – "Piazza d'Italia" (Bompiani 1975) жазды, онда ол тарихты жеңілгендердің көзқарасынан сипаттауға тырысты, осы жағдайда тосканалық анархистердің тағдырын, Джованни Верга, Федерико Де Роберто, Джузеппе Томаси Ди Лампедуза, Беппе Феноглио сияқты өткеннің белгілі итальян жазушыларының және Винченцо Консоло сияқты заманауи авторлардың дәстүрінде бейнеледі.

Мансап

1978 жылы Генуя университетіне тағайындалып, «Иль пикколо навиглио» еңбегін жариялады, одан кейін 1981 жылы «Иль игро дель ровессио е други раконти» және 1983 жылы «Дона ди порто Пим» жарық көрді. Оның тұңғыш маңызды романы «Индиандық түнгілік» 1984 жылы жарық көрді және 1989 жылы Ален Корнео түсірген фильмнің негізі болды. Романның басты кейіпкері Үндістанда жоғалған досын іздеуге тырысады, бірақ іс жүзінде өзінің кім екенін анықтауға ұмтылады. 1985 жылы «Piccoli equivoci senza importanza» және келесі жылы «Il filo dell'orizzonte» кітаптарын жариялады. Бұл романда тағы бір басты кейіпкер (Спино) бір нәрсені (мұнда – өліктің кім екенін) табуға тырысады, бірақ сонымен бірге өзінің кім екенін іздейді, бұл Табукки романдарының басты кейіпкерлері үшін ортақ міндетке айналды. Бұл кейіпкерлердің бұл әрекеттері сәтті бола ма, жоқ па белгісіз, бірақ олар өз бейнелерін басқалардың көзімен қарауға мәжбүр. 1993 жылы португалдық режиссер Фернандо Лопес осы кітап бойынша фильм түсірді. 1987 жылы «I volatili del Beato Angelico» және «Pessoana Minima» жарық көргенде, ол Францияның «Prix Médicis» сыйлығын ең жақсы шетелдік роман үшін алды («Notturno indiano»). Келесі жылы «Мен диалогты манкати» комедиясын жазды. Португалия президенті 1989 жылы оған «Do Infante Dom Henrique» атағын берді, ал сол жылы француз үкіметі оны «Chevalier des Arts et des Lettres» деп атады. Табукки «Un baule pieno di gente. Scritti su Fernando Pessoa (Feltrinelli)» кітабын 1990 жылы, ал келесі жылы «L'angelo nero (1991)» кітабын жариялады. 1991 жылы португал тілінде «Реквием: галлюцинация» романын жазды, кейін итальян тіліне аударылды («Premio P. E. N. Club italiano» сыйлығының иегері) және «Согни ди согни» романын жариялады. 1994 жылы «Gli ultimi tre giorni di Fernando Pessoa» және оған ең көп танымалдық әкелген «Sostiene Pereira» романын шығарды, ол «Super Campiello», «Scanno» және Еуропалық әдебиет үшін «Jean Monnet» сыйлықтарын жеңіп алды. Романның басты кейіпкері барлық демократияға қарсы режимдердің саяси қарсыластары үшін ақпарат алу еркіндігін қорғау символына айналды. Италияда сайлау науқаны кезінде Сильвио Берлускониге қарсы оппозиция осы кітаптың айналасында бірікті. Режиссер Роберто Фаенца одан 1995 жылы фильм түсірді, онда Марчелло Мастроянни Перейра рөлінде, ал Дэниел Аутейль доктор Кардозо рөлінде ойнады. 1997 жылы Табукки «Дамаскено Монтейроның жоғалған басы» (La testa perduta di Damasceno Monteiro) романын жазды, ол паркте бассыз мәйіт табылған нағыз оқиғаға негізделген. Бұл адам Республикалық ұлттық гвардиясының (GNR) полиция бөлімшесінде өлтірілгені анықталды. Бұл жаңалық жазушының сезімталдығы мен қиялын қоздырды. Оқиғаның Портода өтуі авторға қалаға деген сүйіспеншілігін көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл романы аяқтау үшін Табукки Еуропа Кеңесінің Страсбургтегі тергеушілері жинаған құжаттармен жұмыс істеді, олар азаматтық құқықтарды және Еуропадағы қамауда ұстау жағдайларын, соның ішінде азаматтар мен полиция арасындағы қарым-қатынасты қамтамасыз етеді. Романның болжамдық сипаты бар екені кейіннен полиция сержанты Хосе дос Сантостың кісі өлтіргенін мойындауынан, сотталып, 17 жылға бас бостандығынан айырылуынан дәлелденді. Сондай-ақ 1997 жылы Табукки «Marconi, se ben mi ricordo» романын жазды, содан кейін келесі жылы «L'Automobile, la Nostalgie et l'Infini (1998)» жарық көрді. Сол жылы Лейбниц академиясы оған «Nossack» сыйлығын берді. Ол «Gli Zingari e il Rinascimento» және «Ena poukamiso gemato likedes (Una camicia piena di macchie. Conversazioni di A. T. con Anteos Chrysostomidis)» кітаптарын 1999 жылы жазды. 2001 жылы Табукки «Егер әрдайым кешке қарай барасың» атты хаттар жинағын жариялады (2006 жылғы ағылшын аудармасы: It's Getting Later All the Time). Онда сөздің жеңісін жырлайтын 17 хат бар, олар «бутылкадағы хаттар» сияқты адресаты жоқ, автордың «белгісіз poste restante» мекенжайына жолдаған хаттары. Кітап 2002 жылы шетелдік әдебиет үшін «France Culture» (Француз мәдени радиосы) сыйлығын жеңіп алды. Ол жылдың жартысын Лиссабонда әйелімен және екі баласымен бірге өткізді, олар қаланың тумалары. Жылдың қалған бөлігін Тосканада өткізді, онда Сиена университетінде португал әдебиетін оқытты. Табукки өзін тек онтологиялық мағынада жазушы деп есептеді, өйткені экзистенциалдық тұрғыдан ол өзін «оқу орнының профессоры» деп атауға қуанды. Табукки үшін әдебиет – кәсіп емес, «әдебиет – бұл арман, қиял және ой». Табукки «Corriere della Sera» және «El País» газеттерінің мәдени беттеріне тұрақты түрде мақалалар жазатын.

Өлім

2012 жылы 25 наурызда Лиссабондағы ауруханада ұзаққа созылған қатерлі ісікке қарсы күресінен кейін Табукки қайтыс болды. Ол 68 жасқа толыпты.

Құрметтер

2007 жылы ол Льеж университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды. Португалия үкіметі 1989 жылғы 7 сәуірде оны Принц Генри орденінің командирі деп тағайындады. 1989 жылы Франция үкіметі оны «Өнер мен әдебиет рыцары» (Chevalier des Arts et des Lettres) атағымен марапаттады. 2004 жылы Еуропа журналистер қауымдастығы ұсынған Франсиско де Сереседо журналистика сыйлығымен марапатталды, осы сыйлықты сол кездегі Испания тағының мұрагері, Астурия князі Фелипе, қазіргі король Фелипе VI табыс етті, бұл оның журналистік жұмысының жоғары сапасы мен сөз бостандығын қорғаудағы белсенді ұстанымының танылуы болды.