"Доктор Кто: Оныншы планета"

Кіріспе

Doctor Who сериалының «10-шы планетасы» – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал Doctor Who-дың төртінші маусымының жартылай жоғалған екінші сериясы, ол алғаш рет 1966 жылдың 8-29 қазаны аралығында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Бұл Уильям Хартнеллдің Бірінші Доктор рөліндегі соңғы ресми қатысуы болды және кейін «қайта жаралу» деп аталған процесті бейнелеген алғашқы оқиға – онда басты кейіпкер, Доктор, жаңа физикалық формаға өтеді. Патрик Траутон Екінші Доктор рөлінде алғаш рет, тізімде көрсетілмей пайда болады. Сериал сонымен қатар Кибер-адамдарды, Doctor Who оқиғаларында жиі кездесетін жау ретінде танылған қасты киборгтардың тұқымын алғаш рет көрсетуімен ерекшеленеді. Атаудағы «10-шы планета» Жердің Күн жүйесіндегі жоғалған, құрастырылған планетаға сілтеме жасайды; түсірілім кезінде Күн жүйесінің құрамына тоғыз планета кіретіні қабылданған, ал Плутон кейіннен кіші планета ретінде қайта жіктеліп жіберілді. «10-шы планета» – Doctor Who сериалының толыққанды емес бөлігі, 1960 және 1970 жылдары BBC-нің архивтелген бағдарламаларды жою саясатының салдарынан көптеген сериалдарға әсер еткен. Қазіргі уақытта төрт эпизодтың үшеуі ғана BBC архивінде сақтаулы, ал соңғы эпизод жоғалып кеткен, бірақ регенерация сахнасын қоса, бірнеше қысқа фрагменттер толық күйінде табылған. 2013 жылы «10-шы планета» DVD форматында, жоғалған бөлімдерінің толық анимациялық қалпымен бірге жарық көрді.

Сюжет

TARDIS 1986 жылы Оңтүстік полюске қонды, ал Доктор, Бен және Поли генерал Катлер басқаратын ғарыш қадағалау станциясы – Snowcap базасына жеткізіледі. Олар Зевс IV ғарыш кемесінің миссиясын бақылап, Жер атмосферасында реттеліп отыратын зондтық зерттеу жүргізеді. Кеме белгісіз күштің әсерінен жолынан ауытқып, Snowcap станциясы Жерге жақындап келе жатқан, бұрын белгісіз болған планетаны анықтайды. Жердегі құрлықтармен ұқсас жерлерді байқап, Доктор бұл Мондас екенін, Жердің ұзақ уақыттан бері жоғалған егіз планетасы екенін, ал оның тұрғындары жақын арада Жерге келеді деп хабарлайды. Қарға түскен бір ғажайып ғарыш кемесінен үш робот шығып, күзетшілерді өлтіріп, Snowcap базасына еніп, басқаруды өз қолына алады. Олар өздерін Кибер-адамдар деп таныстырады – бұрын адамдар сияқты болған, бірақ ағзаларын бірте-бірте механикалық бөліктермен алмастырған және эмоцияның "әлсіздігін" миларынан жойған жаратылыстар. Кибер-адамдар базалық қызметкерлердің Зевс IV-ті құтқаруына кедергі келтіреді, нәтижесінде кеме Мондастың гравитациялық күшінің әсерінен жойылды. Эмоциясыз Кибер-адамдар экипаж мүшелерінің өміріне мән бермейді. Кибер-адамдар Мондастың Жерден энергия жұтып жатқанын және оны жақын арада жоятынын түсіндіреді. Олар адамдарды Мондасқа алып барып, оларды Кибер-адамдарға айналдыруды ұсынады. Генерал Катлер, Snowcap базасының қызметкерлері және Доктордың серіктері Кибер-адамдарға қарсы тұрып, оларды өздерінің кибер-қаруларымен жеңіп, өлтіреді. Катлер Мондасты Z бомбасымен – әлемнің стратегиялық нүктелеріне орналастырылған қуатты ядролық бомбалардың бірімен жоюды жоспарлайды және Женевадағы Ғарыш басқару штабымен байланысады. Бас ғалым доктор Барклей жарылған планетаның радиациясы Жерде үлкен өлім-жұлымға әкеледі деп алаңдайды, ал Бен Мондас тым көп энергия сіңіріп алғанда өзін-өзі жоюы мүмкін дейді. Кенеттен Доктор есінен танып құлайды. Келіспеушілікке тап болған Катлер Бенді Доктормен бірге кабинаға қамауға бұйырады. Бен қашып шығып, Поли мен Барклейдің көмегімен Z бомбасының зымыратын саботаждайды. Катлер Z бомбасын іске қосуға тырысады, бірақ ұшыру алаңында қозғалтқыштар істен шығады. Катлер Бенді, Барклиді және санасы қайтқан Докторды өлтіремін деп қорқытқанда, оны Кибер-адамдардың жаңа отряды өлтіреді. Доктор Полиге денесінің "біршама әлсірегенін" айтады және Мондастың құлауға жақын екенін түсінеді, содан кейін Кибер-адамдармен келіссөздер жүргізуге тырысып, оларға Жерде тұруға үй ұсынады. Кибер-адамдар Поли мен Докторды өздерінің ғарыш кемесіне кепіл ретінде алып кетеді. Кибер-адамдар Женевадағы Ғарыш басқаруын басып алғанда, Доктор олардың жоспары қалған Z бомбаларымен Жерді жою және Мондасты құтқару екенін түсінеді. Кибер-адамдар адамдарға Z бомбасын деактивациялауды бұйырады және Бенді, Барклиді, Хейнс пен Дайсонды бомба камерасына жібереді. Бен Кибер-адамдардың осы жұмысты адамдарға тапсыру себебі – олардың радиацияға өте сезімтал екендігіне көз жеткізеді. Реакторлық бөлімнен алынған радиоактивті таяқтарды Кибер-адамдарға қарсы қару ретінде пайдаланып, Бен мен экипаж базаны қайта бақылауға алады. Кибер-адамдар қадағалау бөлмесіне енгенде, Мондас жарылады. Мондастағы қуат көзінен үзілген барлық Кибер-адамдар өледі. Женева Ғарыш басқаруы базаға хабарласып, Кибер-адамдардан туған қауіптің жойылғанын хабарлайды. Бен Доктор мен Полиді Кибер-адамдардың ғарыш кемесінен босатады. Дәрігер сырқаттанып, "бәрі әлі аяқталған жоқ" деп айтады және кенеттен TARDIS-ке кетеді. Бен мен Поли TARDIS-ті тауып, ішке кіргізуді өтінеді; әлсіз болғанымен, Доктор Поли мен Бенді ішке кіргізуге жеткілікті күш жинайды. Доктор есінен танып, жасқа айналады.

The TARDIS lands at the South Pole in 1986, and the Doctor, Ben and Polly are taken to the Snowcap Base, a space tracking station commanded by General Cutler, supervising the mission of the Zeus IV spaceship, running a routine probe on the Earth's atmosphere. The spaceship is drawn off course by an unknown force, and Snowcap monitoring staff discover a new, unknown planet approaching Earth. Recognising identical landmasses to those of Earth, the Doctor reveals it is Mondas, the Earth's long lost twin planet, and that its inhabitants will soon be visiting Earth. A mysterious spaceship lands in the snow and three robotic creatures emerge, kill guards and infiltrate Snowcap Base, taking control. They reveal they are Cybermen, a race who, though once like human beings, have gradually replaced their bodies with mechanical parts, and eliminated the "weakness" of emotion from their brains. The Cybermen prevent the base staff from saving the Zeus IV, and it is destroyed by the gravitational pull of Mondas. The emotionless Cybermen state that the lives of the crew are irrelevant to them. The Cybermen explain that Mondas is absorbing energy from Earth and will soon destroy it. They propose to take humans back to Mondas and turn them into Cybermen. General Cutler, the Snowcap base personnel and the Doctor's companions mount a resistance to the Cybermen, overpowering them and killing them with their own cyberweapons. Cutler plans to destroy Mondas using a Z bomb, one of a series of powerful nuclear bombs that are placed at strategic points around the world, and contacts Space Command HQ in Geneva. The chief scientist Dr. Barclay expresses concerns that the radiation caused by the exploding planet would cause immense loss of life on Earth, and Ben argues that Mondas might destroy itself anyway when it absorbs too much energy. Suddenly, the Doctor passes out. Faced with dissent, Cutler orders Ben to be imprisoned in a cabin with the Doctor. Ben escapes and, with the help of Polly and Barclay, sabotages the Z bomb rocket. Cutler attempts to fire the Z bomb, but the engines fail on the launchpad. As Cutler threatens to kill Ben, Barclay, and the Doctor, who has regained consciousness, he is killed by a new squadron of Cybermen. The Doctor, who informs Polly his body is “wearing a bit thin”, and realising that Mondas is approaching destruction, attempts to mediate with the Cybermen, offering them a home on Earth. The Cybermen take Polly and the Doctor back to their spaceship as hostages. As the Cybermen take over Space Command in Geneva, the Doctor realises that their plan is to destroy the Earth with the remaining Z bombs, thus saving Mondas. The Cybermen order the humans to disarm the Z bomb and send Ben, Barclay, Haines and Dyson into the bomb chamber. Ben surmises that the reason the Cybermen send humans to do this work is that the Cybermen are highly susceptible to radiation. Using radioactive rods from the reactor chamber as a weapon against the Cybermen, Ben and the crew regain control of the base. Just as more Cybermen enter the Tracking Room, Mondas explodes. Disconnected from their power source on Mondas, all the remaining Cybermen die. Geneva Space Command contacts the base to announce that the Cyberman threat has ended. Ben frees the Doctor and Polly from the Cybermen's spaceship. The Doctor, seemingly ill, says “it’s far from being all over” and abruptly leaves for the TARDIS. Ben and Polly find the TARDIS and urge to be let in; though weak, the Doctor gathers enough energy to let Polly and Ben in. The Doctor falls unconscious and transforms into a younger man.

Өндіріс

Бұл оқиғаның барлық төрт эпизодында ашылу титрлері мен жабылу тізімдерінде қолданылатын арнайы жасалған графикалық тізбек бар. Бернард Лодж жобалаған бұл тізбек компьютерлік басылымға ұқсау үшін жасалған. Бірінші эпизодтың титрлерінде Кит Педлер "Китт Педлер" деп қате жазылған. Үшінші эпизодтың титрлерінде Джерри Дэвис "Джерри Дэвис" деп қате жазылған. Уильям Хартнелл үшінші эпизодта түспеген. Бірінші Доктордың соңғы сөздері бастапқыда "Жоқ, жоқ, мен қарсы тұрамын!" деген сияқты жазылған. Өндіріс соңына таяғанда уақыт жетіспеді, режиссер Дерек Мартинус регенерация тізбегін мүмкіндігінше жақсы түсіру үшін бұл сөзді жазбауды жөн көрді. Нәтижесінде, Бірінші Доктордың соңғы сөздері "Ах! Иә. Рақмет. Жақсы, жылы болыңыз" болды. Мартинус сценарийден алып тастаған сөз Доктордың регенерация процесіне мойын бұрмауын көрсетеді. 2017 жылы "Доктор Кто" сценарисі Стивен Моффат осы идеяны пайдаланып, "Екі рет бір уақытта" эпизодында Доктордың регенерациясын кешіктіру туралы кеңейтілген оқия жасады. Эпизодта "Оныншы планета" фильмінен алынған түпнұсқа кадрлармен қатар, Дэвид Брэдлидің Бірінші Доктор рөліндегі жаңа көріністері, болашақ өзімен, Он Екінші Доктормен кездесетіні көрсетілген.

Қалыптастыру жазбалары

Соңғы эпизодтың соңындағы регенерация кезеңінде Патрик Траутон Екінші Доктор ретінде қысқа ғана пайда болады – титрлерде көрсетілмейді. Бұл Уильям Хартнеллдің Бірінші Доктор рөліндегі соңғы ресми қатысуы болды; ол он жылдық мерейтойлық сериал «Үш дәрігер» үшін рөлін қайта ойнады. Осы сериалдағы ғарышкер Уильямс рөлінің арқасында, Бермудада туған Эрл Кэмерон телеарнада ғарышкер рөлін сомдаған алғашқы қара терілі актер деп есептеледі.

Жоғалған эпизод

Бұл сериалдың соңғы бөлімі жоғалып кетті. Бұл жоғалған эпизодтардың ішіндегі ең ізделісі бар, себебі ол тарихи алғашқы жаңару сахнасын қамтиды (осы сахнаның төмен сапалы, уысқан нұсқасы BBC Архивтерінде сақталған болса да), сондай-ақ бұл Уильям Хартнеллдің соңғы эпизоды. Осы себепті, ол Аполлон 11 қондырылысынан түсірілген BBC студиялық кадрларымен бірге (қазіргі уақытта тек дыбыстық жолы ғана сақталған) Британдық Ұлттық кинотеатр құрастырған, ең қажетті жиырма бағдарламаның тізіміне енген. Халық арасында кең тараған аңыз бойынша, төртінші эпизодтың қалған жалғыз тележазбасы 1973 жылы «Blue Peter» балалар бағдарламасына берілгенде жоғалып кеткен, олар «Доктор Ктоның» он жылдығына арналған материалда одан үзінді пайдалануды жоспарлаған.

Талдау

[[Файл:Doctor Who Experience (30943620425).]] 1966 жылы дебюттен кейін бірнеше рет дизайны өзгертілген Кибермендер, болашақтағы «Доктор Кто» оқиғаларында танымал қарсыласқа айналды.

Жазушы Кевин С. Декер «Оныншы планетада» енгізілген Кибермендердің рөлін континенттік философия дәстүрі тұрғысынан қарастырып, Дэвис пен Педлер оларды адамзатқа қарсы «басқалар» символы ретінде әдейі жасады деген тұжырымға келді. Декердің пікірінше, Педлер «адамгершіліктен айырылған медицина» тақырыбына назар аудару арқылы, дене мүшелерінің көп бөлігін кибернетикалық бөліктермен алмастырған адамзат нәсілін бейнелеу арқылы осы «басқалық» сезімін жеткізген. Сондай-ақ Декер «Оныншы планета» сюжетінің «қоршауға алынған база» сценарийіне негізделгенін, бұл көптеген «Доктор Кто» оқиғаларында қайта пайдаланылған танымал ғылыми-фантастикалық тәсіл екенін және оның зұлымдық метафорасы қызметін атқаратынын атап өтеді. Грэхам Слейт «Оныншы планета» қазіргі заманғы медицина трансплантациялық хирургия саласында жаңалықтар жасап жатқан кезде түсірілгенін, бұл Дэвис пен Педлердің зұлым киборгтар концепциясына өзектілік сыйлағанын айтады. Ол сонымен қатар 1960 жылдардағы ракета бағдарламаларының маңыздылығын да көрсетеді және Антарктида базасы экипажының көпұлтты құрамы бұрынғы «Доктор Кто» оқиғаларында кездеспеген ерекшелік екенін атап өтеді. Дегенмен, ол «Оныншы планета» сериясының жалпы орындалуына көңілі толмады, Кибермендерді «жаман, стереотиптік жаулар» деп сипаттады, ал Антарктида базасының персонаждары «ұлттық стереотиптерге» сүйенгенін айтты. «Оныншы планетада» регенерация концепциясының енгізілуі шоу тарихындағы маңызды кезең ретінде танылды және Доктор кейіпкерінің сақталуын қамтамасыз ету арқылы телесериалдың ұзақ өмір сүруіне ықпал еткені айтылады. Хартнеллдің бағдарламадан кету себебі туралы әртүрлі пікірлер бар; актердің денсаулығының нашарлауы жиі айтылады, ал басқалары оның бағдарлама сценарийлерінің «ересек» сипатына наразы болғанын мәлімдейді. Хартнеллдің кету себептеріне қарамастан, Мьюр Хартнеллдің кетуі бастапқыда өндіріс тобы үшін қиындық тудырғанын, бірақ олар бағдарлама фольклорында сақталған «кастинг мәселесіне тамаша, шабыттандырған шешім» табуға мүмкіндік алғанын атап өтеді. 2000 жылы VHS нұсқасында шыққан төртінші бөлімнің түпнұсқалық реконструкциясы және оқиғаның жасалуы туралы «Frozen Out» атты арнайы деректі фильмі қоса алғанда, төртінші бөлімнің анимациялық нұсқасы мен қосымша материалдары бар. Сериал, жаңа анимацияланған төртінші бөліммен бірге, 2013 жылдың 24 маусымында жарық көрген «Регенерациялар» жинағында да ұсынылған.

The writer Kevin S. Decker has evaluated the role of the Cybermen introduced in The Tenth Planet in terms of the traditions of continental philosophy, and considers that they have been deliberately crafted by Davis and Pedler to symbolise the Others in opposition to the human race. Decker states that this sense of Otherness is achieved by Pedler's focus on the theme of "dehumanising medicine" by presenting a race of humans who have replaced most of their flesh and organs with cybernetic parts. Decker also observes that The Tenth Planet plot is based on the "base under siege" scenario, a popular science fiction device that has been reused in many subsequent Doctor Who stories, and that this serves as a metaphor for evil. Graham Sleight notes that The Tenth Planet was produced at a time when modern medicine was pioneering transplant surgery, lending a sense of topicality to Davis and Pedler's concept for malevolent cyborgs. He also finds contemporary significance with the 1960s rocket programmes, and notes that the multinational makeup of the Antarctic base crew is particularly noteworthy, having no precedent in earlier Doctor Who stories. However, he is disappointed by the overall execution of The Tenth Planet serial, finding the Cybermen "dull, stereotyped villains" and the portrayal of the Antarctic base staff dependent on "national stereotypes". The introduction of the concept of regeneration in The Tenth Planet is noted as a landmark in the show's history, and it has been credited with establishing the longevity of the television series by ensuring the survival of the character of The Doctor. Accounts differ as to the reason for Hartnell's departure from the programme; the actor's poor health is often cited, while other claims state that he was dissatisfied with the increasingly "adult" nature of the programme's scripts. Regardless of Hartnell's reasons to quit, Muir notes that while Hartnell's departure initially created a serious problem for the production team, they took the opportunity to create "an elegant, inspired solution to a casting problem" that has endured in the programme's folklore. with the missing fourth episode animated along with additional extra features, including the original reconstruction of episode four from the 2000 VHS release, and a special documentary, Frozen Out, on the making of the story. The serial, along with the newly animated fourth episode, is also contained on the "Regenerations" box set, released on 24 June 2013.

Музыкалық релиз

The Tenth Planet және The Invasion саундтректері, жанкүйерлер жасаған жазбалардан құрастырылып, The Origins of the Cybermen бонус дискісімен бірге – Cyberman актері Дэвид Бэнкстің аудио эссесі – Doctor Who: Cybermen деп аталатын коллекционерлік банкада CD форматында жарық көрді. Бұл сериалда қолданылған музыкалық қосымшалардың CD-сі 2000 жылы шығарылды. Ол түпнұсқа архивтік таспалардың орнына 1960-шы жылдарға қатысты винилдік пластинкалардан жазылған, нәтижесінде динамикалық диапазон төмендеді және тұтас кезеңде сықырлау мен гуылдау дыбыстары естіледі. Бұл шығарылымда оқиғада қолданылмаған көптеген музыкалық үзінділер бар, сондай-ақ қолданылған бір трек те жоқ.