Кіріспе

Психологияда біліктіліктің төрт сатысы немесе "саналы біліктілік" оқыту моделі, дағдыны меңгермеуден меңгеруге қарай даму процесіндегі психологиялық жағдайлармен байланысты. Адамдарда бірнеше дағдылар болуы мүмкін, олардың кейбіреулері бір-бірімен байланысты емес, және әрбір дағды белгілі бір уақытта әдетте бір сатыда болады. Көптеген дағдыларды жоғары деңгейде сақтау үшін жаттығу қажет. Төрт саты өздері не білмейтінін немесе өздерінің қабілетсіздігін білмейтін бастапқы кезеңді көрсетеді. Олар өз қабілетсіздігін мойындағаннан кейін, дағдыны саналы түрде үйренеді, содан кейін оны саналы түрде қолданады. Ақырында, дағдыны саналы түрде ойланбастан қолдануға болады: адам санасыз біліктілікке қол жеткізген болады делінеді.

Тарих

Төрт кезең 1960 жылы Нью-Йорк университетінің үш менеджмент профессоры жазған «Оқу бағдарламаларын басқару» оқулығында пайда болды. Менеджмент тренері Мартин М. Бродвелл 1969 жылғы ақпан айында жарияланған мақаласында бұл модельді «оқытудың төрт деңгейі» деп атады. Пол Р. Кёртисс пен Филипп У. Уоррен бұл үлгі туралы 1973 жылы жарық көрген «Өмірлік дағдыларды жаттықтыру динамикасы» кітабында айтқан. Бұл модельді Gordon Training International компаниясының қызметкері Ноэль Бурч 1970 жылдары қолданды; онда ол «кез келген жаңа дағдыны үйренудің төрт кезеңі» деп аталды. Кейіннен бұл модель жиі Абрахам Маслоуға жатқызылды, бірақ бұл дұрыс емес, өйткені модель оның маңызды еңбектерінде кездеспейді. Бірнеше элементтер, соның ішінде адамға «білмейтінін білуге» немесе көзге көрінбейтін кемшілігін тануға көмектесу, 1955 жылы жасалған Джохари терезесінің элементтерімен салыстыруға болады, алайда Джохари өзіне-өзі танумен айналысады, ал біліктіліктің төрт сатысы оқыту кезеңдерімен байланысты.