Өмірдің өткіншілігіне деген сезім: Mono no aware

Кіріспе

Жапондық идиома – «моно но аварэ» (物の哀れ), сондай-ақ «кандзё» (感情) немесе «саби» (寂) деп те аударылатын, – бұл нәрселердің уақытшалығын (無常), яғни өткіншілігін сезінуді білдіретін жапондық тіркес. Ол олардың жоғалуына байланысты туындайтын қысқа мерзімді, нәзік қайғыны (немесе мұңдылықты) және өмірдің осы шындық екендігі туралы ұзақ, терең, нәзік қайғыны қамтиды.

Шығу тегі және талдау

Моно но ауэр идиомасы Хэйан кезеңі әдебиетінен пайда болған, бірақ 18 ғасырдағы Эдо кезеңінің жапон мәдениеттанушысы Мотоори Норинага оны «Гэндзи әңгімесі» атты әдеби сын еңбегінде, сондай-ақ кейін «Манъёсю» сияқты басқа да жапондық туындыларында қолданды. Ол оның әдебиет философиясының орталық бөлігіне айналды; ол оны «Гэндзи әңгімесінің» басты тақырыбы деп қарастырды. Норинаганың пікірінше, «моно но ауэрді» «білу» – дегеніміз, шындықты және оқиғалардың алуан түрлілігін терең түсініп, зерделеу; ал көріп-сезінуге әсер ететін және бағалайтын алмұрт гүлдерінің сұлулығы – Норинага ұсынған осы білімнің мысалы еді. Әртүрлі ғалымдар бұл терминге қатысты пікір алмасты. Барлық нәрсенің уақытша екенін сезіну олардың сұлулығына деген құрметті арттырады және олардың өтіп кетуіне байланысты жеңіл қайғы тудырады. Норинага осы ұғымның негізгі шарты ретінде сананың болуын қарастырды. Озу «моно но ауэр» сезімін тудырумен әйгілі болды, көбінесе «Жақсы ауа райы, солай емес пе?» – «Ий тенки дэсу нэ?» деген сөздермен аяқталады. Мұндай жағдайлар отбасы мен қоғамның парадигмалық өзгерісінен кейін, мысалы, қыздың үйленуі сияқты, қарқынды өзгеретін Жапония аясында орын алады. Озу кейде актердің емес, заттардың бейнесі арқылы өз сезімдерін көрсетеді. Мысалдардың ішінде «құрғақ ландшафт» бағындағы тастарды ойша толған екі әке және үйленгеннен кейін үйден кеткен қызының жоқтығын көрсеткен айна бар. Ғылыми фантастика авторы Кен Людің «Моно но ауэр» атты әңгімесі 2013 жылы «Үздік қысқа әңгіме» номинациясы бойынша «Хьюго» сыйлығын жеңіп алды. «Иокогама Кайдаси Кико» сияқты ғылыми-фантастикалық мангадан шабыттанған Лю «оқырманға барлық нәрсенің сөзсіз өтуіне деген эмпатияны тудыруға бағытталған эстетиканы» сезіндіруге және «естелік пен өткенмен байланыстың маңыздылығын» мойындауға тырысты. Акира Куросаваның «Мен қорқып өмір сүремін» және Шохеи Имамураның «Қара жаңбыр» туындылары осы терминмен байланыстырылған.

The idiom mono no aware comes from Heian period literature, but was picked up and used by 18th century Edo period Japanese cultural scholar Motoori Norinaga in his literary criticism of The Tale of Genji, and later to other germinal Japanese works including the Man'yōshū. It became central to his philosophy of literature; he saw it as the main theme of The Tale of Genji. According to Norinaga, to "know" mono no aware is to have a shrewd understanding and consideration of reality and the assortment of occurrences present; to be affected by and appreciate the beauty of cherry blossoms was an example of this knowledge provided by Norinaga. Various other scholars have discussed the term. Awareness of the transience of all things heightens appreciation of their beauty, and evokes a gentle sadness at their passing. Norinaga saw the state of being aware as the fundamental condition of the concept. Ozu was well known for creating a sense of mono no aware, frequently climaxing with a character very understatedly saying 'Fine weather, isn't it? '; いい天気ですね; "Ii tenki desu ne? ", after a familial and societal paradigm shift, such as a daughter being married off, against the backdrop of a swiftly changing Japan. Ozu has often expressed feelings by showing the faces of objects rather than the face of an actor. Some examples include two fathers contemplating the rocks in a "dry landscape" garden, and a mirror reflecting the absence of the daughter who has just left home after getting married. Science fiction author Ken Liu's short story Mono no Aware won the 2013 Hugo Award for Best Short Story. Inspired by works like the science fiction manga Yokohama Kaidashi Kikō, Liu sought to evoke an "aesthetic primarily oriented towards creating in the reader an empathy towards the inevitable passing of all things", and to acknowledge "the importance of memory and continuity with the past". Akira Kurosawa's I Live in Fear and Shohei Imamura's Black Rain have been associated with the term.