Никола Вичентино: Ренессанс композиторы және микротондық музыканың новаторы

Кіріспе

Италиялық композитор

Никола Висентино (1511 – 1575 немесе 1576) – итальяндық музыка теориясының маманы және Ренессанс дәуірінің композиторы. Ол сол заманның ең прогрессивті музыканттарының бірі болды, және басқа нәрселермен қатар, микротонды пернетақта құралын ойлап тапты.

Өмір

Оның ерте өмірінен көп нәрсе белгісіз. Виченцада туған ол, жақын жердегі Венецияда Адриан Вилларттан оқыған болуы мүмкін. Ол заманауи гуманистік жаңаруға қызығушылық танытты, соның ішінде ежелгі грек музыка теориясы мен орындалу тәжірибесін зерттеді (бұл туралы аз нәрсе белгілі болды, бірақ сол кезде Гироламо Мей және Джанджоорджо Триссино сияқты ғалымдардың жұмысы арқылы ашылып жатты). 1530-шы жылдардың немесе 1540-шы жылдардың басында ол Феррараға барды, ол 16-шы ғасырдың ортасынан соңына дейін Италиядағы тәжірибелік әуе музыкасының орталығы болды. Ол Феррара герцогының және оның отбасы мүшелерінің, Эсте үйінің музыка мұғалімі болды, сондай-ақ Винсентиноның кейбір шығармалары Феррара сарайында орындалды. 1540-шы жылдардың соңында оның музыка теориясы бойынша білімі артып, 1546 жылы Венецияда мадригалдар жинағын жариялап, композитор ретінде танылды. 1551 жылы ол 16-шы ғасырдың музыка теориясының ең танымал оқиғаларының біріне – Римде Винсенте Лузитаномен болған пікірталасқа қатысты. Пікірталастың тақырыбы ежелгі грек түрлерінің қазіргі заманғы музыкалық тәжірибемен байланысы болды, атап айтқанда, қазіргі заманғы музыканы тек диатоникалық түрлер тұрғысынан түсіндіруге бола ма (Лузитаноның пікірінше) әлде (Висентиноның пікірінше) диатоникалық, хроматикалық және энгармониялық түрлердің үйлесімі ретінде сипаттау дұрыс па, соңғысы микротонды қамтиды. Пікірталас қазіргі музыктанушылар арасындағы пікірталастардан ерекшеленді, ол төрешілер алқасы бар төрешілердің сыйлығымен күреске ұқсады; сыйлық Лузитаноға берілді. 1555 жылы Висентино пікірталас туралы есеп жариялады, ол сол кезде бұрмаланған деп танылды, бірақ бәрібір кейінгі композиторларға әсер етті. Висентино тәжірибелерін жалғастырып, өзінің жарияланымдарында сипаттаған музыканы ойнай алатын аркичембалоны жасады. Ренессанстан оның 31 ноталық октавалық жүйесін қолданатын тек бір клавишті аспап сақталған: 1606 жылы Венециялық Вито Трасунтино жасаған "Clavemusicum Omnitonum Modulis Diatonicis Cromaticis et Enearmonicis", ол диатоникалық, хроматикалық және энгармониялық түрде ойнауға арналған. Ол Болоньядағы Халықаралық музыка мұражайы мен кітапханасында көрсетілген. Римде қысқа уақыт болғаннан кейін Висентино Феррараға қайтып оралды, кейін Сиенаға көшті. 1563 жылы ол Виченца соборында маэстро ди капелла болды, осылайша туған қаласына оралды, бірақ ол ұзаққа соқпады, өйткені 1565 жылы Миланда қызметке қабылданды. Шамамен 1570 жылы ол Мюнхендегі Бавария сарайымен байланысы болды, бірақ ол сонда болмаған болуы мүмкін. Ол 1575-1576 жылдардағы оба кезінде Миланда қайтыс болды, бірақ оның нақты қайтыс болған күні белгісіз.

Little is known of his early life. Born in Vicenza, he may have studied with Adrian Willaert in Venice, which was close by, and he acquired an early interest in the contemporary humanistic revival, including the study of ancient Greek music theory and performance practice (about which little was known, but was then being uncovered, through the work of scholars such as Girolamo Mei and Giangiorgio Trissino). At some time in the 1530s or early 1540s, he went to Ferrara, which was to become the center for experimental secular music in Italy from the middle to the end of the 16th century. Apparently, he served as a music tutor to the Duke of Ferrara and some of his family members in the House of Este, and some of Vincentino's music was sung at the court of Ferrara. During the late 1540s, his reputation as a music theorist grew. He established his reputation as a composer with his publication of a book of madrigals in Venice in 1546, and in 1551 he took part in one of the most famous events in 16th century music theory, the debate between Vicente Lusitano and himself in Rome in 1551. The topic of the debate was the relationship of the ancient Greek genera to contemporary music practice, in particular whether contemporary music could be explained in terms of the diatonic genus alone (as Lusitano claimed) or (as Vicentino claimed) was best described as a combination of the diatonic, chromatic, and enharmonic genera, the last of which contained a microtone. The debate was rather unlike those among contemporary musicologists, being more like a refereed prize fight, with a panel of judges; they awarded the prize to Lusitano. In 1555 Vicentino published an account of the debate that was recognised as misleading at the time, but nevertheless went on to influence later composers. Unbowed, Vicentino continued his experiments, and went on to build the archicembalo, which could play the music he described in his publications. Only one keyboard instrument using his 31 note to the octave system survives from the Renaissance: the ‘Clavemusicum Omnitonum Modulis Diatonicis Cromaticis et Enearmonicis', built by Vito Trasuntino of Venice in 1606 to play the diatonic, chromatic and enharmonic. It is on display at the International museum and library of music in Bologna. After a short time in Rome, Vicentino returned to Ferrara, and later moved to Siena. In 1563, he became maestro di cappella at Vicenza Cathedral, thus returning to his home city, but only briefly, for he accepted a position in Milan in 1565. Around 1570, he had some connection with the Bavarian court in Munich, though he may never have gone there. He died in Milan during the plague of 1575–1576, though his exact date of death is not known.

Шығармалары

Висентино композитор ретінде танымал болған және екі мадригалдар мен мотеттер кітабын гармониялық күрделі стильде жазған, бірақ оны танымал еткен – музыка теориясы бойынша білімі болған. 1550 жылдары Италияда хроматикалық композицияға қызығушылық артып, оның бір бөлігі “musica reservata” деп аталатын қозғалысқа қатысты, ал қалғаны ежелгі грек музыкасын, оның ішінде ладтар мен түрлерін зерттеуге бағытталды. Циприано де Роре, Орландо де Лассус сияқты композиторлар мұндай музыка жазды, оны хроматикалық интервалдардың биіктігін түзету жүйесі болмаса, дұрыс айту мүмкін емес еді. Висентино сияқты бірнеше теоретик бұл мәселені шешуге тырысты. 1555 жылы ол ең танымал еңбегін – “L'antica musica ridotta alla moderna prattica” (“Ежелгі музыканың қазіргі заманғы тәжірибеге бейімделуі”) жариялады, онда ежелгі грек музыкалық теориясы мен тәжірибесін заманауи туындылармен байланыстыратын идеяларын толық түсіндірді. Бұл еңбегінде ол Лузитаномен болған пікірсайысында алғаш көтерген көптеген ойларын кеңейтіп, негіздеді. Лузитано Висентиноның кеңейтілген нұсқасын жоққа шығаруға тырысқан-жоқпағы белгісіз; алайда, Висентиноның кітабы келесі екі онжылдық ішінде Феррарадағы мадригалшылар тобына, оның ішінде Луццаско Луццаски мен Карло Джезуальдоға үлкен әсер етті. Висентино музыкалық динамика саласында да жаңалықтар енгізді. Ол көлемді экспрессивтік параметр ретінде атаған алғашқы теоретиктердің бірі, мүмкін, тіпті біріншісі болды. “L'antica musica ridotta alla moderna prattica” еңбегінде ол ән айтудың күші әнделген мәтін мен бөлімге құрметпен қарауы керектігін айтты. Висентиноның ең танымал өнертабысы – октавасына 31 пернесі бар “архичембало” клавиатурасы. Бұл клавиатураның көмегімен кез келген тоналдықта акустикалық тұрғыдан қанағаттанарлық интервалдарды ойнатуға болады, сондықтан жақында жазылған, хроматикалық стильдегі музыканы, оны тек ән айту арқылы ғана дұрыс айтуға болатын, клавиатурада ойнатуға мүмкіндік болды. Кейіннен ол осы пернетақта орналасуын органға арналған микротоналды клавиатура – “арчиорганоға” да қолданды. Бұл клавиатуралар кең танымалдыққа ие болмаса да, барлық ладтарда музыканы меантондық темпераментте ойнауға мүмкіндік берді. Кейіннен клавиатуралық аспаптарда барлық ладтар арқылы модуляциялаудың стандартты тәсілі октаваны он екі тең бөлікке бөлуге айналды, бұл 12 тоналы тең темперамент деп аталады, онда мажорлық және минорлық третилер жақсы қалыптаспаған. Висентиноның шешімі октаваны 31 тең бөлікке бөледі, үшінші және алтыншы үшін жақсы интонациямен, бірақ тар бесіндіктерде аз ғана диссонанс пайда болады.

While Vicentino was known as a composer, and wrote two books of madrigals and motets in a harmonically sophisticated style, it was his work as a music theorist that gained him renown. In the 1550s, in Italy, there was a surge of interest in chromatic composition, some of which was part of the movement known as musica reservata, and some of which was motivated by research into ancient Greek music, including modes and genera. Composers such as Cipriano de Rore, Orlande de Lassus and others wrote music which was impossible to sing in tune without having a system for adjusting the pitch of chromatic intervals in some way. Several theorists attacked the problem, including Vicentino. In 1555, he published his most famous work, L'antica musica ridotta alla moderna prattica (ancient music adapted to modern practice), in which he fully explained his ideas linking ancient Greek musical theory and practice with contemporary works. In this work, he expanded and justified many of the ideas which he first brought up in his debate with Lusitano. Whether or not Lusitano ever attempted to refute Vicentino's expanded version is not known; however, Vicentino's book was influential with the group of madrigalists working in Ferrara in the next two decades, including Luzzasco Luzzaschi and Carlo Gesualdo. Another area in which Vicentino did original work was musical dynamics. He was one of the first theorists, and perhaps the first, to mention volume as an expressive parameter. In L'antica musica ridotta alla moderna prattica, he mentioned that the strength of singing must respect carefully the text and passage being sung. Vicentino's most famous invention was the archicembalo, a keyboard containing 31 keys to the octave. Using this keyboard, it was possible to play acoustically satisfactory intervals in any key, and therefore some of the recently composed music in a chromatic style, which was only in tune when sung, could be played on the keyboard. Later he applied the same keyboard layout to the arciorgano, a microtonal keyboard for the organ. While these keyboards did not achieve wide popularity, they did offer a way of playing music in meantone temperament in all keys. The standard way to modulate through all keys on a keyboard instrument later became to divide the octave into twelve equal parts, called 12 tone equal temperament, in which the major and minor thirds are not well tuned. Vicentino's solution in effect divides the octave into 31 equal parts, with good intonation for the thirds and sixths but somewhat beating narrow fifths.

Анықтамалар және қосымша оқу

Джонатан Уайлд. "Висентиноның 31 тондық композициялық теориясындағы түр, айырма және тәсіл", Музыка теориясы онлайн 20.2. Бұл мақалада 31 тондық жүйеге студияда қайта реттелген вокалдық топтардың бірнеше ерекше жазбалары бар. Генри В. Кауфман. Никола Висентиноның өмірі мен еңбектері. Американдық музыкалық зерттеу институты, 1966 жыл. OCLC 906570. "Музыка және музыканттар туралы жаңа Гроув сөздігі", бас редактор Стенли Сейди. 20 томдық. Лондон, Macmillan Publishers Ltd., 1980 жыл. Густав Риз, "Ренессанс кезеңіндегі музыка". Нью-Йорк, W. W. Norton & Co., 1954 жыл. Эдвин М. Рипин: "Арцисембало", Генри В. Кауфман/Роберт Л. Кендрик, "Никола Висентино", Grove Music Online онлайн басылымы, ред. Л. Мейси (8 қаңтар 2005 ж. қарастырылды), Grove Music Online.
Висентино, Никола. (1555) L'antica musica ridotta alla moderna prattica. "Ежелгі музыканың қазіргі орындалуға бейімделуі". Антонио Барре, Рим. (Gallica)
Барбиери, Патрицио. Энармониялық аспаптар мен музыка, 1470–1900 жылдар. (2008) Latina, Il Levante Libreria Editrice.
Никола Висентино. Ежелгі музыканың қазіргі заманғы тәжірибеге бейімделуі. Аудармашы: Мария Рика Маниатес. "Арх Музыкант". BBC Radio 3 бағдарламасы, 27 наурыз 2010 жыл, сенбі күні эфирде болды; 23 шілде 2011 жыл, сенбі күні қайта эфирде болды.
Грантли Макдональд. "Музыка, магия және 16 ғасырдың соңындағы Венециядағы гуманизм: Фабио Паолини және Фичино, Висентино және Зарлино мұрасы". Аламир қоры журналы 4 (2012): 52–78. Грантли Макдональд. "Құдайдың пропорциялары: Никола Висентино және Августиннің Үштік туралы діни ілімі". "Пропорциялар". Ғылым, музыка, сурет және сәулет, ред. Сабина Роменё, Филипп Вендрикс және Васко Зара (Турнхоут: Brepols, 2012): 169–179.