Бұқа мүйіздік ойындары: ежелгі ритуал мен қазіргі дәуірдегі амалдар

Кіріспе

Бұқа секіру (ταυροκαθάψια, taurokathapsia) – зорлықсыз бұқа күресінің түрлерін білдіретін термин. Олардың кейбіреулері Миной цивилизациясының ежелгі ритуалына негізделген, онда акробат жүгіріп келе жатқан бұқаның (немесе сиырдың) үстінен секіреді. Спорт түрі ретінде ол қазіргі Францияда, көбінесе бұқалар емес, сиырлармен – курстық ландез түрінде, Испанияда бұқалармен – [[Боллобой#Recortes]] түрінде және Үндістанның Тамил Наду штатында бұқалармен – Джалликаттту түрінде кездеседі. Бұқалардың үстінен секіру мотиві Орта қола дәуірінің бейнелеу өнерінде, әсіресе Миной өнерінде, сондай-ақ Микен Грециясында табылған, Миной мәдениетіне жататын заттарда жиі кездеседі, бірақ кейде Хетт Анатолиясында, Левант аймағында, Бактрияда және Инд өзені аңғарында да ұшырасады. Бұл көбінесе бұқаға табынумен байланысты өткізілген ритуалдардың бейнесі ретінде түсіндіріледі.

Минойлық Крит

Бұқаның секіруі қола дәуіріндегі Миной цивилизациясының дінінде маңызды рәсім болған деп саналады. Жерорта теңізі аймағындағы басқа да өркениеттерде болғандай, бұқаға құрмет көрсетіліп, оған табынылған. Кноссос сарайындағы бұқа бейнесі осы археологиялық ескерткіштің өнері мен әшекейлеуінде кең таралған символ болып табылады. Ғалымдар арасында көп талқыланған пікір бойынша, иконография ер және әйел атлеттер қатысқан дәстүрлі спортты және/немесе қойылымды бейнелейді, бірақ Агия Триададан табылған "боксшының ритонындағы" мүйіз шағу көрінісі жарақаттардың сирек еместігін көрсетеді.

Қазіргі уақыттағы бұқа секіру

Бұқа секіру әлі күнге дейін Францияның оңтүстік-батысында кең таралған, онда ол дәстүрлі түрде курс-ландез деп аталады, бірақ көбінесе бұқалардың орнына агрессивті сиырлар қолданылады. Бұл сиырлар Испаниядағы коррида үшін өсірілген күрескер бұқалардың аналық түрі болып табылады. Дегенмен, жылына бір рет өнер мен батылдық фестивалінде бұқалар да пайдаланылады. Гаскониядағы Мон-де-Марсан қаласы брокатты жилет киген шебер саутёрлар мен экартерлерге (сапырушылар мен қашқыштарға) өте танымал. Олар командалар құрап, сиырдың шабуылдарынан қашу үшін түрлі қашу тактикаларын және акробатикалық секірістерді пайдалануға тырысады. Сиырды әдетте мүйіздеріне бекітілген ұзын арқанмен басқарады, ол орындаушыларға тікелей жүгіріп келеді, ал олар қателік жіберсе, тұмсықтау немесе жаралаудан сақтайды. Бұл жарыс түрінде сиырға қауіп төнуі сирек болса да, ол адамдар үшін өте қауіпті спорт түрі болып табылады. Монтуадан шыққан белгілі бәсекелес Жан Пьер Рашу 2001 жылы сиырдың соққысынан кейін басын құлатып қайтыс болды. Курс-ландез жарыстары наурыздан қазанға дейін Ногаро, Мон-де-Марсан, Дакс, Кастельнау-д'Аузан және тағы да басқа қалалар мен ауылдарда мерекелер кезінде өткізіледі. Сондай-ақ ұлттық чемпионаттар да ұйымдастырылады. Бұқа секіру Тамил Наду штатында тамил халқы тарапынан да жүзеге асырылады, оны жалликатту, салликатту, эру тажувутал және манжу виратту деп атайды. Бұл дәстүрлі көрініс, онда Пуликулам немесе Кангаям сияқты бұқалар адамдар тобына жіберіледі, ал бірнеше қатысушы бұқаның арқасындағы үлкен дөңгелекті екі қолымен ұстап, оған ілісуге тырысады. Бұқа қашып кетуге тырысқанда қатысушылар оны тоқтатуға тырысып, мүмкіндігінше ұзақ уақыт бойы ұстап тұрады. Кейде қатысушылар бұқаның мүйізіндегі туларды алу үшін жеткілікті уақыт бойы секіріп тұруы керек. Жалликатту әдетте Тамил Наду штатында жыл сайын қаңтар айында тойланатын Матту Понгал күні Понгал мерекесінің бөлігі ретінде өткізіледі. Спортпен байланысты жарақаттар мен өлім оқиғалары болғандықтан, жануарларды қорғау ұйымдары спортқа тыйым салуды талап етті, нәтижесінде сот бірнеше рет тыйым салды. Алайда, тыйымға қарсы халықтың наразылығынан кейін 2017 жылы спортты жалғастыру үшін жаңа қаулы қабылданды. Испанияның кейбір аймақтарында да бұқа секірудің ұқсас, бірақ одан да қауіпті дәстүрі бар. Рекортадорлар деп аталатын мамандандырылған тореролар (бұқа шабуылшылары) шапан мен қылышсыз бұқалардан қашуға және олардың үстінен секіруге жарысады. Кейбір рекортадорлар француз спортында қолданылатын түрден үлкен және ешқандай бағыттаушы арқан немесе қауіпсіздік құрылғысымен шектелмеген, шабуылдап келе жатқан жануардың үстінен секіру үшін ұзын бағананы пайдаланады.

Bull leaping is still practiced in southwestern France, where it is traditionally known as the course landaise, although usually aggressive cows are used instead of bulls. They are the female stock of the fighting bulls bred for the corrida in Spain. However, once per year bulls are used, in the Festival of Art and Courage. The town of Mont de Marsan in Gascony is renowned for its fine sauteurs or 'leapers' and écarteurs ('dodgers') dressed in brocaded waistcoats. They compete in teams, attempting to use their repertoire evasions and acrobatic leaps to avoid the cow's charges. The cow is typically guided by the use of a long rope attached to its horns, so that it runs directly at the performers and is restrained from trampling or goring them should they miss a trick. Although there is little to no risk to the cow in this form of contest, it is a highly dangerous sport for the human participants; a prominent competitor from Montois, Jean Pierre Rachou, was killed in 2001 when he fell on his head after being hit by a cow. The courses landaises are held from March to October on the occasion of festivals in many cities and villages, including Nogaro, Mont de Marsan, Dax, Castelnau d'Auzan, and many other places. There are also national championships. Bull leaping is also practised in Tamil Nadu state of India by the Tamil people, and is called jallikattu, sallikkattu, eru thazhuvuthal and manju virattu. It is a traditional spectacle in which a bull, such as the Pulikulam or Kangayam breeds, is released into a crowd of people, and multiple human participants attempt to grab the large hump on the bull's back with both arms and hang on to it while the bull attempts to escape. Participants hold the hump for as long as possible, attempting to bring the bull to a stop. In some cases, participants must ride long enough to remove flags on the bull's horns. Jallikattu is typically practised in the Indian state of Tamil Nadu as a part of Pongal celebrations on Mattu Pongal day, which occurs annually in January. As there were incidents of injury and death associated with the sport, both to the participants and to the animals forced into it, animal rights organizations have called for a ban to the sport, resulting in the court banning it several times over the past years. However, with protest from the people against the ban, a new ordinance was made in 2017 to continue the sport. A similar but even more dangerous tradition of non violent bull leaping, [[Bullfighting#Recortes, is practiced in some parts of Spain. Specialist toreros (bullfighters), known as recortadores, compete at dodging and leaping over bulls without the use of the cape or sword. Some recortadores use a long pole to literally pole vault over the charging animal, which is both larger than the type used in the French sport, and unrestrained by any guiding rope or similar safety device.