Рейнхард Кейзер: Немец опера композиторының бірі

Кіріспе

Неміс опера композиторы (1674–1739)

Рейнхард Кайзер (9 қаңтар 1674 – 12 қыркүйек 1739) – Гамбург қаласындағы неміс опера композиторы. Ол жүзден астам опера шығарды. Иоганн Адольф Шибе (1745 жылы жазған) оны Иоганн Кухнау, Георг Фридрих Гендель және Георг Филипп Телеманмен бірдей деңгейде санайды, бірақ оның шығармалары көптеген ондаған жылдар бойы ұмытылып кеткен.

Өмірбаян

Кейзер Тюхернде (қазіргі Саксония-Анхальтта) дүниеге келді, ол органшы және мұғалім Готфрид Кейзердің (1650 жыл шамасында туған) ұлы еді. Ол қаладағы басқа органшылардан тәлім алды, содан кейін он бір жасынан бастап Лейпцигтегі Томас мектебінде білім алды, онда оның ұстаздары Иоганн Шелле және Иоганн Кунау болды, олар Иоганн Себастьян Бахтың тікелей ізбасарлары еді. 1694 жылы ол Брансвик герцогы Вольфенбюттельдің сарай композиторы болды, бірақ ол, мүмкін, 1692 жылы қалада 1200 орындық опера театры салынғаннан бері жалғасып келе жатқан оның атақты операларын оқып-үйрену үшін бұрыннан сарайға келген болуы мүмкін. Кейзер өзінің алғашқы операсы «Прокрис және Кефал» театрында қойды, сондай-ақ сол жылы «Базилий» операсы Гамбургте қойылды, музыкатанушы Иоганн Маттесон атап көрсеткендей, «үлкен жетістікке және құшақтап алды». Бұл оның жемісті кезеңі болды – ол опера ғана емес, ариялар, дуэттер, кантаталар, серенадалар, шіркеу музыкасы және ірі ораториялар, қосымша музыка – қаланың қажеттілігі үшін шығармалар жазды. Шамамен 1697 жылы ол Гамбургке тұрақты қоныстанды және 1697 жылдан 1717 жылға дейін Гамбургтегі Oper am Gänsemarkt (қазіргі Гамбург мемлекеттік операсы ретінде қайта жаңартылған) өте танымал операсының бас композиторы болды; алайда ол алғаш рет 1702 жылы директор болды, содан кейін 1717 жылға дейінгі әр түрлі уақытта саяси тұрақсыздыққа байланысты қызметін атқармады. 1703 жылдан 1709 жылға дейін Кейзер опера театрын мемлекеттік мекемеден коммерциялық кәсіпорынға айналдырды, онда аптасына екі-үш қойылым өтті, бұл ақсүйеліктерге арналған опера театрларынан өзгеше болды. Ол операны барокконың ортасынан барокконың соңына көшуге көмектесті. Ол өзінің операларына әртүрлі ария түрлерін енгізді, оның ішінде көбірек пассивті ариялар, сондай-ақ 1703/04 маусымында «Набуккодоносор» және «Соломон» операларында жылдам ариялар енгізілді. 1704 жылдың басында Гамбургте «Набуккодоносор» және «Соломон» операларын дирижерлік еткен кезде маусым күтпеген жерден аяқталуға мәжбүр болды, себебі бұл, ең болмаса, үкіметтік істермен байланысты болды. Ол Брансвикке, содан кейін Вайссенфельске барып, бұрынғы қызметін жаңартты. Ол шілде айында Вайссенфельсте «Альмира» шедеврін жариялады. Ол біршама уақыт сол жерде тұрып, көптеген мерекелерді өткізді, содан кейін 1705 жылғы Пасхадан кейін көп ұзамай Гамбургке қайтып келді, Гендельдің «Нерон» операсына жаңа өмір сыйлау үшін. Кейзер тағы да Гендельмен бетпе-бет келуге тиіс болды, бірақ бұл жолы ол өз үйінде болды, ал Гендель өзінің есімінің итальяндық фонетикалық нұсқасына, Джорджио Фридерико Хенделге ауысты. Гендель жоспарланған қос операны, бірақ шындығында екі операны – «Флориндо» мен «Дафнаны» қойды; ол мұны 1708 жылдың қаңтарында Италиядан оралғанда жасады. Кейзер оған «La forza dell'amore, oder, Die von Paris entführte Helena» және «Desiderius, König der Langobarden» операларын 1708/09 маусымында жауап ретінде шығарды, театр директоры ретінде емес, опера труппасын тәртіпсіздікке ұшыратып отырған саяси белгісіздіктерге жауап беретін адам ретінде. Кейзер көлеңкеде жұмыс істеді. Кейзер қалада жағдай тұрақтанғанда, мүмкін 1710 жылы директор ретінде қайтадан жұмыс істеуі мүмкін, сондай-ақ ол композиторлық шеберлігін жетілдіріп, 1712 жылы өзінің құмарлық музыкасын жазды, оған Гендель 1716 жылы қарсы шықты. 1718 жылы Гамбург операсы таратылғаннан кейін ол Гамбургтен басқа жұмыс іздеп, Тюрингияға, содан кейін Штутгартқа кетті. Осы кезеңнен флейта, скрипка және бассо континуоға арналған үштік сонаталардың үш қолжазбасы сақталған. 1721 жылдың жазында ол Гамбургке оралды, бірақ бірнеше аптадан кейін Гамбург опера труппасымен бірге Копенгагенге тез жол тартты, мүмкін Георг Филипп Телеманның ықпалы артып келе жатқандықтан, ол Кейзердің болмаған кезінде қалалық судьямен айналысты. 1721 және 1727 жылдар аралығында Кейзер Гамбург пен Копенгаген арасында саяхаттап, Дания корольдік шіркеуінің шебері атағын алды. Опера труппасы тарағаннан кейін Кейзер тағы да Гамбургке оралды, бірақ оның жұмысындағы өзгерістер бұрынғы жетістіктерді қайталауды қиындатты. 1722 және 1734 жылдар аралығындағы үш опера сақталған. Телеманмен жеке қарым-қатынастары жақсы болды, Телеман Кейзердің операларының бірнеше қойылымдарын бағдарламалады. 1728 жылы ол Гамбургтегі Мария соборының преценторы болды (Иоганн Маттесонның орнын басып), 1739 жылы қайтыс болғанға дейін негізінен шіркеу музыкасын жазды. Бір кездегі әріптесі Маттесон оны «дүниедегі ең ұлы опера композиторы» деп сипаттады.

Keiser was born in Teuchern (in present day Saxony Anhalt), son of the organist and teacher Gottfried Keiser (born about 1650), and educated by other organists in the town and then from age eleven at the Thomasschule in Leipzig, where his teachers included Johann Schelle and Johann Kuhnau, direct predecessors of Johann Sebastian Bach. In 1694, he became court composer to the duke of Brunswick Wolfenbüttel, though he had probably come to the court already as early as 1692 to study its renowned operas, which had been going on since 1691, when the city had built a 1,200 seat opera house. Keiser put on his first opera Procris und Cephalus there and, the same year, his opera Basilius was put on at Hamburg and, as the musicologist Johann Mattheson noted, "received with great success and applause". This was a fruitful period for him – composing not only operas, but arias, duets, cantatas, sérénades, church music and big oratorios, background music – all for the city's use. About 1697 he settled permanently in Hamburg, and became the chief composer at the highly renowned Oper am Gänsemarkt (now rebuilt as the Hamburg State Opera) in Hamburg from 1697 to 1717; however he was actually first the director in 1702, and was not at various times from then to 1717, almost each time due to political instabilities. From 1703 to 1709, Keiser changed the opera house from being a public institution to a commercial venture with two to three performances a week, in contrast to the opera houses intended for the nobility. He helped transition opera from the mid Baroque to the late Baroque. He introduced a more varied type of aria into his operas, with more passive arias, and also faster arias being introduced into his bilingual and non bilingual operas all by the 1703/04 season, Nebukadnezar, and Salomon. Early in 1704, when he was conducting the operas Nebukadnezar and Salomon in Hamburg, the season had to be unexpectedly concluded, for reasons most likely related to government affairs. He went to Brunswick, and afterward Weissenfels, to reconnect with areas in which he was previously active. He ended up coming out with a masterpiece, Almira, at Weissenfels, in July. He stayed there for a while, spending many holidays there, eventually heading back to Hamburg shortly after Easter in 1705, to produce a comeback to Händel's Nero, produced in February 1705. Keiser would have to face Händel again, but this time he would be at home, and Händel had switched to the phonetic Italian version of his name, Giorgio Friderico Hendel. Händel would put on what was planned as a double opera, but was in fact two, Florindo and Daphne; he did that in January 1708, coming back from Italy. Keiser would counter that by eventually coming out with La forza dell'amore, oder, Die von Paris entführte Helena and Desiderius, König der Langobarden in the 1708/09 season, not as the theatre's manager, but as someone responding to political insecurities causing the opera company to be disorderly. Keiser worked in the background. Keiser would continue as the director probably when things got more stable in the city, maybe in 1710, and he advanced in composing, coming with his own passion music in 1712, which Händel would readily challenge in 1716. In 1718, with the Hamburg Opera defunct, he left Hamburg to seek other employment, going to Thuringia and then Stuttgart. From this period, three manuscripts of trio sonatas for flute, violin and basso continuo survive. During the summer of 1721, he returned to Hamburg, but only a few weeks later made a rapid exit to Copenhagen with a Hamburg opera troupe, probably because of the growing influence of Georg Philipp Telemann, engaged by the city magistrate in Keiser's absence. Between 1721 and 1727, Keiser traveled back and forth between Hamburg and Copenhagen, receiving the title of Master of the Danish Royal Chapel. After the dissolution of the opera troupe, Keiser returned once more to Hamburg, but changes in its operation made repeating past success difficult. Three operas from the period between 1722 and 1734 survive. Personal relations with Telemann remained good, with Telemann programming several productions of Keiser's operas. In 1728 he became the St. Mary's Cathedral precentor of Hamburg (succeeding Johann Mattheson to the post), and wrote largely church music there until his death in 1739. In an obituary, his colleague Mattheson described him as "the greatest opera composer in the world".