Кіріспе

Француз ақыны, 12 ғасырдың соңы – 13 ғасырдың басында өмір сүрген. Роберт де Борон (қолжазбаларда "Роберц", "Боррон", "Бурон", "Берон" деп те жазылады) – 12 ғасырдың аяғы мен 13 ғасырдың басындағы француз ақыны, ол "Жозеф д'Аримат" және "Мерлин" поэмаларының авторы ретінде белгілі. Роберт туралы оның өзі жазды деген поэмалардан басқа көп мәлімет белгілі емес, бірақ осы шығармалары мен олардың кейіннен прозаға аударылған редакциялары Артур жырлары мен оның прозалық циклдарының келесі нұсқаларына, әсіресе олардың христиандыққа енуіне, бұрын түсініксіз болған Грааль мотивін және Мерлин бейнесін қайта қарастыруға, сондай-ақ соңғысының мәртебесін арттыруға зор әсер етті.

Өмір

Роберт де Борон Жозеф д'Ариматты Готье де Монбельяр есімді әмірге жазды және ол Борон есімін бүгінгі Францияның шығысындағы Монбельяр маңындағы Борон ауылынан алды (бұрынғы Киелі Рим империясының бір бөлігі). Оның өмірі туралы бізге белгілі нәрсе – оның өзінің еңбектеріндегі қысқаша айтулар. «Жозеф» еңбегінде бір жерде ол өзіне «местр» (ортағасырлық француз тілінде «шебер» деген мағынаны білдіреді, ол дін қызметкері екенін көрсетеді) атағын қояды; кейін «messires» (ортағасырлық француз тілінде «мырза» деген мағынаны білдіреді, ол оның рыцарь екенін көрсетеді) атауын қолданады. Сол мәтіннің соңында ол «Мон Беляль» Готьеге қызмет ететінін айтады, француз филологы Пьер Ле Джентиль (1906–1989) оны 1202 жылы Төртінші крест жорығына аттанған және 1212 жылы Киелі жерде қайтыс болған Готье де Монбельярға (Монфоконның иесі) теңейді. Ле Джентильдің пікірінше, Авалон туралы айтылуы Роберттің «Жозефті» 1191 жылдан кейін жазғанын көрсетеді, осы жылы Гластонберидегі монахтар Артур патша мен Гвиневраның табыттарын тапқандарын мәлімдеді. Оның отбасы белгісіз, бірақ «Прозалық Тристанның» екінші авторы өзін Роберттің туысы деп атап, «Хели де Борон» деп таныстырды (бірақ бұл нақты аккредиттеуден гөрі танымал есімді пайдалану әрекеті деп есептеледі). Ле Джентиль оны «батылдығы мен ізгілігі бар, бірақ орташа талантты ақын» деп сипаттаса да, оның Киелі Грааль туралы мифтің нұсқасы, бастапқыда Крьетен де Труаның аяқталмаған «Персеваль» еңбегінің бір бөлігі болған, Британия жөніндегі кейінгі жазушылардың барлығы дерлік қабылдаған.

Шығармалары

Роберт де Борон сегіз буынды өлеңмен жазылған екі поэманың авторы саналады: «Джозеф д’Ариматея, яки Грааль тарихы» және «Мерлин». Соңғысы тек фрагменттерде және кейіннен прозада жазылған нұсқада сақталған (мүмкін, Роберттің өзі жазған). Екеуін де 15 ғасырдың ортасында Генри Лавлич орта ғасырлық ағылшын тіліне аударған. Бұл екеуі үштік құраған деп есептеледі, үшінші бөлігі – өлеңмен жазылған «Персевал», немесе төрттік – «Персевал» және қысқа «Артурдың өлімі» («Mort Artu») арқылы. Бірлесіп, олар «Граальдың Ұлы тарихы» («La Grant Estoire dou Graal»), «Грааль романсы» («Roman du Graal»), «Грааль кітабы» («Livre du Graal»), «Кіші Грааль циклі» («Le Petit Cycle du Graal»), немесе жай ғана Роберт де Борон циклі, Роберт циклі, тіпті «Артур трилогиясы» («trilogie arthurienne») деп аталады. «Персевалдың романсы» деп те белгілі «Персевал» Робертке жатқызылатын басқа да туындылармен стиль және мазмұны жағынан ұқсас Персевал туралы қайта баяндау болып табылады. Ол жоғалған бөлімдердің прозалық нұсқасы болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, және онда Кретиеннің аяқталмаған «Персевал» және оның Екінші жалғасынан алынған элементтер бар. Оның «Mort Artu» деп аталатын бөлігі тиімді түрде жалғас болып табылады, ол өз кезегінде Перлесваус сияқты кейінгі туындылардың көзіне айналған. Алайда Линда Гоуэнс Роберттің тек «Жүсіп» романын прозада жазғанын, оны да түпнұсқа нұсқа деп санайтынын айтқан. Роберт де Борон Грааль туралы мифке христиандық мағына беріп, Грааль тарихын жасады. Оның айтуынша, Ариматеялық Жүсіп Қасиетті тостағанды (Соңғы тоқсаннан қалған ыдыс) Иса айқышқа ілінгенде оның денесінен тамған соңғы қан тамшыларын жинау үшін пайдаланған. Жүсіптің отбасы Граальды Аварон аңғарларына, батыстағы Аваронға әкелді, кейін жазушылар оны Авалон деп өзгертті, оны Гластонберимен байланыстырды, және Артурдың өркендеуі мен Персивалдың келуіне дейін оны сақтады. Роберт сонымен қатар «Балықшы патшаның» «бай балықшы» нұсқасын енгізді, сонымен қатар Мерлиннің шайтан мен таза қыздың ұлынан туғанын және құтқарылған Антихрист болуға тағайындалғанын айтқан. Әсіресе, оның еңбектері Вулгата циклының негізін қалады және кейіннен өңделген түрінде, содан кейін Пост-Вулгата циклына енгізілді, бұрын «псевдо Роберт де Борон циклы» деп аталған, себебі Хут Мерлин қолжазбасының авторы бүкіл туындыны Робертке жатқызған.

Кейіпкер ретінде

Роберт де Борон Умберто Эконың итальяндық "Баудолино" романында (2000) кейіпкер ретінде суреттеледі.