Кіріспе

Рейнольдс АҚШ-қа қарсы, 98 U. S. 145 (1878) – АҚШ Жоғарғы Сотының діни міндеттеме қылмыстық айыптамадан қорғаныш болып табылмайды деген шешім шығарған ісі. Рейнольдс – Бірінші түзетудегі діни бостандықтарды қорғау, әділ қазылар алқасы және Алтыншы түзетудегі күәлік алу құқығын қарастырған Жоғарғы Соттың алғашқы шешімі. Джордж Рейнольдс Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің мүшесі болды. Ол Юта аймағында Мэри Энн Тудденхамға үйленген күйінде Амелия Джейн Скофилдке үйленгені үшін Морриллдің бигамияға қарсы заңы бойынша бигамия жасады деген айыптама алды. Ол Бригам Янгтың хатшысы болып жұмыс істеді және федералды үкіметтің көп әйел алуды тыйым салу әрекетін сынау мақсатымен әрекет етті. Алдыңғы сот шешімі техникалық бұзушылықтарға байланысты күштен шығарылды.

Өмірбаян

LDS шіркеуі заңның өз мүшелерін дінін еркін өрнектеуге берілген Бірінші түзету құқығынан конституциялық тұрғыдан заңсыз айырады деп сеніп, Морриллдің бигамияға қарсы заңына наразылық білдірді. Бірінші Президенттік АҚШ Жоғарғы Сотында бигамияға қарсы заңның конституциялықтығын анықтау үшін сынақ ісі үшін күйеу ретінде бір адамды ұсынуға шешім қабылдады. Рейнольдс шіркеу президенті кеңсесінің хатшысы болып жұмыс істеді. Ол АҚШ прокурорына екі әйелге үйленгенін куәландыратын көптеген куәгерлерді ұсынды және 1874 жылғы 23 маусымда үлкен қазылар алқасы тарапынан бигамия жасады деген айып тағылды. 1875 жылы Рейнольдс кінәлі деп танылып, қатаң еңбекпен екі жылға бас бостандығынан айырылды (заңда көзделмеген шара) және бес жүз доллар айып салынды. 1876 жылы Юта аймақтық Жоғарғы соты үкімді күшінде қалдырды. Бұрын АҚШ прокуроры Уильям Кэри сынақ ісі кезінде шіркеудің басшыларын айыптаудан бас тартатынын уәделеген еді. Бірақ Кэри уәдесін орындамай, Джордж К. Кэннонды тұтқындағаннан кейін, LDS шіркеуінің басшылары онымен ынтымақтаспауға шешім қабылдады.

Бұрынғы тарихы

Рейнольдсқа Юта аймағының 3-ші сот округінің аудандық сотында қылмыстық іс қозғалды. АҚШ-тың түзетілген заңдарының 5352-бабында, Жоғарғы сот шешімінде келтірілгендей, былай делінген: "Күйеуі немесе әйелі бар адам, екінші рет үйленсе, ол үйленген немесе жалғыз болса да, территорияда немесе АҚШ-тың эксклюзивті юрисдикциясы бар басқа жерде, көп әйелділікке кінәлі деп танылады және 500 доллардан аспайтын айыппұлмен және бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылады." Рейнольдс қазылар алқасына, егер ол тек дінін орындау ниетімен көп әйелділікке барса, оны кінәлі деп таба алмайтындығын айтуға тырысты. Сот бұл өтінішті қабылдамады және қазылар алқасына, егер олар Рейнольдс діни ықпалмен "бірінші әйелі тірі кезінде қасақана екінші рет үйленгенін анықтаса, оның жаман ниетті сезінбеуі – оның қылмыс жасағанын түсінбеуі – оны ақтамайды, бірақ заң мұндай жағдайларда қылмыстық ниетті болжайды" деп нұсқау берді. Төменгі сот кінәлі деп тапқаннан кейін Рейнольдс Юта аумақтық Жоғарғы сотына шағымданып, ол үкімді күшінде қалдырды.

Шешім

Рейнольдстың адвокаттары Джордж В. Биддл мен Бен Шекс Ютаның аумақтық Жоғарғы сотының шешімін АҚШ Жоғарғы сотына шағымдады, құрамына Бас судья Моррисон Ремик Уэйт, және судьялар Джозеф П. Брэдли, Нейтан Клиффорд, Стивен Джонсон Филд, Джон Маршалл Харлан, Уорд Хант, Сэмюэл Фримен Миллер, Уильям Стронг және Ноа Хейнс Суэйн кірді. 1878 жылдың 14 қарашасында Рейнольдс ісі бойынша АҚШ Жоғарғы сотында сот отырысы өтті. Рейнольдстың адвокаттары оның көп әйел алуы үшін айыпталуын жоққа шығару қажет екенін төрт мәселе бойынша дәлелдеді: (1) Бірінші түзету оның дінінің негізгі қағидасы ретінде бірнеше рет некеге тұруын қорғайды; (2) оның үлкен қазылар алқасы заңды түрде құрылмаған; (3) кейбір қазыларға жасалған наразылықтар дұрыс қабылданбады; және (4) куәлік басқа іс бойынша алынғандықтан қабылданбауы керек. 1879 жылдың 6 қаңтарында Сот Рейнольдстың кінәсін растайтын бірауызды шешім шығарды және Рейнольдстың соңғы күнгі қасиеттілердің көп әйел алу практикасы Конституцияның Бірінші түзетуінің дін бостандығы ережесімен қорғалған деген пікірін қабылдамады. Осылайша, оның айыптау үкімі күшінде қалды, сондай-ақ Морриллдің көп әйел алуға қарсы заңының конституциялық екендігі де расталды. Бас судья Моррисон Уэйт өзінің және жеті әріптесінің атынан шешім шығарды. Судья Филд бір ұсақ мәселе бойынша келіспейтін жеке пікір білдірді. Сот отырысының келесі күні қайта қарау туралы өтініште Рейнольдстың "қатаң еңбекпен" жазалануы заңда қарастырылмағаны айтылды. Бас судья Уэйт төменгі соттың үкімін растамайтынын мәлімдеді. "Осы іс бойынша үкімімізді жариялағаннан бері қайта қарау туралы өтініш түсті, онда төменгі соттың [98 U.S. 145, 169] үкімі түрмеде қатаң еңбекпен жазалауды талап ететіні, ал айыптау актісі бойынша жаза тек түрмеде қамауды қарастыратыны бізге хабарланды. Бұл қателік бұрынғы отырыста көрсетілмеген еді, сондықтан біз оны қазір қарастырудан бас тартуға құқылымыз; бірақ бұл бұзушылық сот актісінде көрініс тапқандықтан, біз бұрынғы растау туралы шешімімізді жоққа шығарамыз және төменгі соттың үкімін өзгертеміз, яғни сот актісіндегі жалғыз қателікті – жазаның түрін түзету мақсатында. Іс қайта қарауға жіберіледі, аудандық сотқа бұрынғы үкімді күшінен шығарып, барлық жағынан бұрынғыдан ұқсас жаңа үкім шығаруды тапсырылады, бірақ жаза қатаң еңбекпен өтелуді талап етпеуі керек".

Діни міндет аргументі

Сот Рейнольдстың діни сенімін немесе парызын қорғаныс ретінде пайдалана алу мүмкіндігін қарастырды. Рейнольдс мормон болғандықтан, мүмкіндігі болса, көп әйел алудың шіркеудің ер адам мүшесі ретінде оның діни міндеті екенін мәлімдеді. Сот Бірінші түзетуге сәйкес, Конгресс діни сенімді шектеуге бағытталған заң қабылдамайтынын мойындады. Бірақ, ол көп әйел алуға тыйым салатын заңның бұл талапқа сай келмейтінін анықтады. Адамның тек бір әйелге үйленуі қағидасы Англия королі Джеймс І тұсындағы ағылшын құқығында болған, ал АҚШ құқығы осы құқыққа негізделген. Бұл Жоғарғы Соттың Бірінші түзетудегі дін бостандығы туралы бапқа қатысты маңызды істі қараған алғашқы реті болды. Сот көп әйел алуға тіпті Бірінші түзетудегі дін бостандығының қорғауымен де жол берілмейтініне бірауыздан келісті. Сот АҚШ-тағы діни бостандықтың тарихын зерттеді және Томас Джефферсонның діни сенім мен одан туындайтын іс-қимыл арасындағы айырмашылықты жазған хатынан үзінді келтірді. Алғашқысы «тек адам мен оның Құдайы арасында», сондықтан «үкіметтің заң шығару билігі тек іс-қимылдарға, пікірлерге емес, қатысты». Сот көп әйел алуды қылмыстық деп тануды қолдады, себебі көп әйел алу Еуропаның солтүстік және батыс елдерінде ұнатпайтын нәрсе саналды және Мормон шіркеуі құрылғанға дейін Азия және Африка халықтарының өмірінің ерекшелігі болған. Сондықтан [көп әйел алу] «халықты тоқырау деспотизміне шақырады». Осы логиканы ұстанған Сот, егер көп әйел алуға рұқсат берілсе, біреулер адам құрбан ету немесе күйеуді өртеудің олардың дінінің қажетті бөлігі екенін кейіннен таластауы мүмкін екенін ескерді және «мұндайға рұқсат беру діни сенімнің догмаларын елдің заңынан жоғары қоюға және, тиісінше, әрбір азаматты өзіне заң болғанға рұқсат беруге тең болар еді. Мұндай жағдайда үкімет тек атпен ғана болар еді». Сот Бірінші түзету Конгреске пікірге қарсы заң шығаруға тыйым салады, бірақ іс-қимылға қарсы заң шығаруға рұқсат беретінін шешті.

Басқа да дәлелдер

Рейнольдс оны айыптаған алқа заңсыз деп мәлімдеді. Сол кездегі АҚШ заңына сәйкес, алқа кем дегенде 16 адамнан тұруы тиіс еді. Рейнольдсты айыптаған алқада 15 адам ғана болды. Сот бұл аргументті қабылдамады, себебі Юта территориясы 1870 жылы заң қабылдап, алқаның 15 адамнан тұруын бекіткен. Рейнольдс алғашқы сотта екі қазыны сынға алған, олар екеуі де сот басталмас бұрын Рейнольдстың кінәлі немесе кінәсіздігі туралы пікір қалыптастырғанын айтқан. Сот, жалпы білім беру және баспасөз хабарлары қазылардың пікір қалыптастырмағандарын табуды қиындататынын мәлімдеді. Ол Рейнольдстың қазының объективтілігіне күдік келтіріп, қазының нақты және берік пікір қалыптастырғанын дәлелдеу талабын орындамағанын анықтады. Прокуратура көп әйелділікке қарсы пікір білдірмеген екі үміткерді соттан шығарды. Сот, сотқа жіберілген қазыларға қарсы шағымдардың заңдылығына байланысты істі қайта қарамайтынын мәлімдеді. Сот Рейнольдстың екінші әйелі Амелия Джейн Скофилдтің Рейнольдтың бұрынғы сотта, сол қылмыс үшін, бірақ басқа айыптама бойынша берген куәлігінің қабылданғанын анықтады. Екінші сотта Скофилдті таба алмағандықтан, бұрынғы соттан алынған куәліктер пайдаланылды. Сот «егер куәгерді қарсы тарап жасырса, оның бұрынғы сотта берген куәлігі дәлел ретінде қабылдануы мүмкін» деген шешім қабылдады. Сот Рейнольдстың Скофилдтің қайда екенін ант беру арқылы айтуға толық мүмкіндігі болғанын мәлімдеді. Бұл мәселеде судья Филд келіспей, куәліктің қабылданбауы керек деп мәлімдеді. Рейнольдс қазылар алқасына судьяның «осы жаңылыстың бейкүнә құрбандарына қандай салдар тиеді деп ойлау керек» деген сөздері дұрыс емес деп мәлімдеді. Рейнольдс бұл қазылар алқасына әсер ететінін айтты. Сот Рейнольдстың өзі көп әйелділікке барып, оны мойындағанын мәлімдеді. Судья тек «қазылар алқасының назарын қылмыстың ерекше сипатына аударды» және мұны «оларды жақтырмау үшін, керісінше бейтараптығын сақтау үшін» жасады.

Реакция

Джордж К. Кэннон, аймақтың өкілі, осы шешімге жауап ретінде былай деп жазды: Біздің қылмысымыз: Біз әйелдерді азғырудың орнына оларға үйлендік; біз оларды жоюдың орнына балаларды өсірдік; біз елден жыныстық қанағатсыздық, заңсыз туған балалар және нәресте өлтіруді жоюды қаладық. Егер Джордж Рейнольдс жазаланса, онда әлемге шындықты білдіру керек. Бұл азаттық елі, күннің астындағы ең бақытты және даңқты жерде, дінді жазалау үшін заң жылдам қолданылады, бірақ әділет қылмысты қуғанда, соқыр болып, көзін байлап жүреді. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл шешімді қорғап, 1862 жылғы көп әйел алуға тыйым салған заң, "көп әйел алуды мұрмондық тәжірибесіне қарсы бағытталған болса да, тек Аймақтарға Одақтың барлық штаттарында қолданылатын көп әйел алуға қатысты жалпы құқықтық қағидаларды ғана кеңейтті" деп жазды. Оның редакциялық мақаласында мұрмондықтардың көп әйел алуды діни тәжірибе ретінде қорғауы келемежделді және былай деді: "Сонымен қатар, егер белгілі бір жағдайларда сақталуы тиіс Құдайдың бұйрығы деп санайтын немесе сене қоятын секта болса, онда олар осы тәжірибелердің кез келгеніне қарсы жалпы құқықты қолдануды, сана-сезім еркігіне қол сұғу деп қарастыра алады".

Дін мен мемлекет арасындағы бөлік

Жоғарыда аталған Томас Джефферсонның 1802 жылы Данбери баптистеріне жазған хаты. Олар Коннектикуттағы конгрегациялық шіркеудің үстемдік құқығы туралы алаңдаған және 1801 жылдың 7 қазанында жаңа сайланған президент Томас Джефферсонға үкімет тарапынан дін құруға қарсы алаңдаушылықтарын білдірген діни азшылық болды. Джефферсон баптистерге жауап ретінде АҚШ-тың Құқықтар Жарғысы ұлттық шіркеу құруға кедергі келтіретінін, ал осы арқылы олар діни саналарын білдіру құқығына мемлекеттің араласуынан қорықпауы керектігін жазды: Сенімдеріңізбен келісемін, дін – тек Адам мен оның Құдайы арасындағы мәселе, ол өзінің сенімі мен құлшылығы үшін ешкімге есеп беруге міндетті емес, үкіметтің заңды билігі тек іс-әрекеттерге ғана қол жеткізеді, пікірлерге емес. Сондықтан, бүкіл американ халқының «дін құруға қатысты ешқандай заң қабылдамауы, немесе оны еркін өрнектеуге тыйым салбауы» деп жариялаған әрекетін құрметпен қараймын, осылайша шіркеу мен мемлекет арасына бөлу қабырғасын тұрғызып, дін бостандығын қамтамасыз етеді. Ұлттың сана бостандығы құқығы үшін білдірген осы жоғары еркіне сүйене отырып, адамның барлық табиғи құқықтарын қайта қалпына келтіруге бағытталған сезімдердің дамуын шын қуанышпен қарсы аламын, өйткені ол әлеуметтік міндеттеріне қайшы келетін табиғи құқыққа ие емес деп сенді. Джефферсон қолданған «шіркеу мен мемлекет арасындағы бөлу қабырғасы» метафорасын алғаш рет Рейнольдс ісінде Бас судья Моррисон Уэйт қолданды. Америкалық тарихшы Джордж Банкрофт АҚШ Конституциясын жасаушылардың дін құруға қатысты көзқарастары туралы Рейнольдс ісі бойынша Уэйтке кеңес берді. Банкрофт Уэйтке Джефферсонмен кеңесуді ұсынды. Тарихшы Дон Дрейкманның мәлімдемесінше, Уэйт Джефферсонның жинақталған еңбектерінің көрсеткіштерін қарап шыққаннан кейін аталған хатты кітапханадан тапты.