Кіріспе

Николай де Гирс (Никола́й Ка́рлович Гирс) (21 мамыр 1820 [е.с. 9 мамыр 1820] – 26 қаңтар 1895 [е.с. 14 қаңтар 1895]) – Александр III патшалық кезеңінде 1882-1895 жылдары Ресейдің сыртқы істер министрі болды. Ол Франко-Ресей альянсының негізін салушылардың бірі, кейін ол Үштік Антантаға айналды. Ол Ресейді күрделі және қауіпті дипломатиялық мәселелерді шешуде бейбіт әрі серіктес ел ретінде көрсетуге тырысты, бірақ көпшілік мақтау Александр патшаға бұйырды.

Өмірбаян

Николай Гирс Украинада дүниеге келді. Оның ізашары, князь Горчаков сияқты, Санкт-Петербургке жақын орналасқан Царское Село лицейінде білім алды, бірақ оның мансабы бұрынғыдан гөрі баяу дамыды, себебі оның ықпалды қолдаушылары болған жоқ және тевтон тегінен шыққан протестант болғандықтан кемсітілді. Он сегіз жасында Ресей империясы Сыртқы істер министрлігінің Шығыс бөліміне қызметке түсті және негізінен Оңтүстік-Шығыс Еуропада жиырма жылдан астам төменгі лауазымдарда болды, 1863 жылы Парсы елшісі қызметіне тағайындалғанға дейін. Ол мұнда алты жыл қызмет етті, Швейцария мен Швецияда министр болғаннан кейін 1875 жылы князь Горчаковтың көмекшісі және Сыртқы істер министрлігінің Шығыс бөлімінің директоры болып тағайындалды, оның қызына үйленген болатын. 1881 жылы Ресей императоры Александр II-нің қазасынан кейін, Гирс орыс ұлттық сезімі жеткіліксіз деп есептеліп, қызметтен босатылатын болады деп күтілді, өйткені Александр III-тің немісқұмарлыққа қарсы славянофильдік көзқарастары күшті деп саналды. Бірақ шындығында, жас император саяси авантюраларға бармақшы болған жоқ және өзінен сақтықсыз адамдардың ықпалына бойын бермеуге бекінді. Оған бірден қадағалаушы, салмақты, белсенді және мойынсұнғыш, күнделікті жұмыстардың ауыртпалығынан құтылтып, сонымен бірге ұлттық саясаттың бағытын және кейде егжей-тегжейін бақылауға мүмкіндік беретін Сыртқы істер министрі қажет болды. Гирс оның іздегенінің өзі болды, сондықтан император 1882 жылы князь Горчаков зейнетке шыққанда оны Сыртқы істер министрі етіп тағайындады және 1894 жылға дейін, өмірінің соңына дейін осы қызметте қалдырды. 1885 жылы Ресей Панжде оқиғасы кезінде Ауғанстанның бір бөлігін аннексиялады, бұл соғысқа қаупін тудырды. Алайда Гирс және Лондонға аккредитацияланған Ресей елшісі барон де Сталь 1887 жылы Орталық Азияда буферлік аймақ құру туралы келісімге келді. Ресей дипломатиясы Ұлыбританияның экспансионизмін мойндауына қол жеткізді. Персия да шиеленіс ошағы болды, бірақ соғысқа дейін іс жетпеді. Ол 1895 жылдың 26 қаңтарында, Николай II таққа отырғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Гирс әдетте Александр III императорының агрессивті бейімділіктерін ұстап тұруға сәттілік танытты, императорға империяның өмір сүруі үлкен соғыстарды болдырмауға байланысты екенін жеткізді. Императордың көңіл-күйі мен ойларын жақсы түсінген Гирс көбінесе жауласып жүрген журналистерді, министрлерді, тіпті императрицаны, сондай-ақ өзінің елшілерін жеңіп, соңғы шешімдерді қабылдауға ықпал ете алды. Оның басшылығымен Ресей ешқандай шетелдік соғысқа қатыспады.