Кіріспе
Михаил Лермонтовтың өлеңі – патша Иван Васильевич, жас опричник және батыл саудагер Калашников туралы ән (орысша: Песня про царя Ивана Васильевича, молодого опричника и удалого купца Калашникова), көбінесе «Калашников саудагерінің әні» деп қысқартылады, Михаил Лермонтовтың 1837 жылы жазылған және 1838 жылы алғаш рет жарияланған өлеңі. Өлеңнің сюжеті Опричнина заманында өтеді. Ритмикалық тұрғыдан, «Калашников» орыс халықтық эпосы – былина үлгісімен құрылған. Оның ең әйгілі көрінісі – басты кейіпкерлер Калашников пен опричник Кирибеевич арасындағы айқасты бейнелейді.
A Song about Tsar Ivan Vasilyevich, the Young Oprichnik, and the Valorous Merchant Kalashnikov (Russian: Песня про царя Ивана Васильевича, молодого опричника и удалого купца Калашникова), often abbreviated as The Song of the Merchant Kalashnikov, is a poem by Mikhail Lermontov written in 1837 and first published in 1838. The plot of the poem is set during Oprichnina times. Rhythmically, Kalashnikov is patterned after bylina, the Russian folk epic. Its most famous scene describes a fistfight between the protagonists, Kalashnikov and oprichnik Kiribeevich.
Сюжет
Поэманың алғашқы көрінісінде патша сарайындағы той сипатталады. Иван Жаман өзінің боярлары мен опричниктерін қатаң бақылап отыр және кенеттен Кирибеевич есімді жас опричниктің ештеңе жемейтінін, ішпейтінін және тойға қызығушылық танытпайтынын байқайды. Неліктен екенін сұрағанда, Кирибеевич патшаға Алена Дмитриевна есімді қызға ғашық болғанын айтады. Иван өзінің сүйікті опричнигіне үйлену тойын ұйымдастыруға көмектесуді қалайды және болашақ келініне сыйлық ретінде қымбат зергерлік бұйымдар береді. Бірақ Кирибеевич Алена Дмитриевнаның Степан Калашников есімді саудагерге үйленгенін айтпай қояды. Сол күні кешкісін, шашы жалаң, киімдері жыртылған Алена Дмитриевна үйіне келіп, Степанға Кирибеевичтің шіркеуден қайтып келе жатқанда оны зорлағанын айтады. Калашников отбасының абыройын қорғап, әйелі үшін кек алу үшін опричникпен жұдырықпен жекпе-жекке шығады. Жекпе-жек келесі күні таңертең патшаның қатысуымен өтеді. Кирибеевич ең шебер жұдырықтаушы саналғандықтан, кез келген адамды өзіне қарсы шығуға шақырады, бірақ ешкім батыл болмайды. Кенеттен Калашников келіп, шақыруды қабылдайды. Саудагер опричнике өзінің кім екенін және Кирибеевичпен неге күресуге ниеттенгенін түсіндіреді, бұл опричникті алаңдатады. Жекпе-жек алдында Кирибеевич Иван Жаманға иіліп құрмет көрсетеді. Калашников алдымен патшаға, содан кейін Кремль мен шіркеулерге, соңында барлық орыс халқына иіліп құрмет көрсетеді. Жұдырықпен соққыласу басталады. Кирибеевич қарсыласын кеудесіне соншалықты күшпен соққылайды, соның салдарынан саудагердің мыс кресті иіліп, Калашниковтың денесіне кіріп кетеді. Бірақ саудагер орнынан тұрып, қарсы шабуылдайды, опричниктің басына соққы беріп, оны қаза қылады. Мұндай әрекет Ресей заңдарымен тыйым салынған және оны жасаған адам өлім жазасына кесілуге тиіс. Іван IV ашуланып, Калашниковтен бұл оқиғаның кездейсоқ болғанын ба, жоқ па деп сұрайды. Жұдырықтасуда жаңа ғана бастаған Калашников өзінің тәжірибесіздігін айта алатын еді, бірақ оның орнына ол бұл әрекетті әдейі жасағанын мойындайды және өлім жазасына келіседі. Саудагердің шыншылдығына таң қалған патша оның соңғы тілегін орындайды: оның отбасына қамқорлық жасауға уәде береді.