Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гиуто монахтарының мантра айтулары туралы альбом. Тибет музыкасы Тибеттің және онымен шектес Гималай аймағының мәдени мұрасын көрсетеді, сонымен қатар Непал, Бутан, Үндістан және басқа да елдерде кездесетін тибет этностық топтарында да таралған. Тибеттің діни музыкасы тибет буддизмінің мәдениетке тигізген терең әсерін көрсетеді. Батыста "тибет музыкасы" деп сатылатын, "дыбыс шығаратын тостаған" музыкасы 1970-ші жылдардағы АҚШ-та пайда болған.
none
the album of chanting by the Gyuto monks
The music of Tibet reflects the cultural heritage of the trans Himalayan region centered in Tibet, but also known wherever ethnic Tibetan groups are found in Nepal, Bhutan, India and further abroad. The religious music of Tibet reflects the profound influence of Tibetan Buddhism on the culture. The new age 'singing bowl' music marketed in the West as 'Tibetan music' is of 1970s US origin.
Тарих
Батыс зерттеушілерінің Тибет музыкасы тарихына қатысты жұмыстары көбінесе діни емес, діни музыкаға көбірек назар аударған. Тибет діни музыкасына Батыс Азия музыкасының, оның ішінде мұсылмандыққа дейінгі Парсының (немесе тіпті Византияның) күшті әсер еткені болжамдалады. Сонымен қатар, ландшафт – әсіресе үңгірлердің дыбыс беру қасиеттері, олардың табиғи соққылы дыбысталатын тастары Тибет буддалық әндеріндегі (сондай-ақ, болжам бойынша, тарихқа дейінгі шамандық дұғаларда) гармониялық ән салуға қалыптастыратын әсер еткені айтылады, ол ауыз қуысының шеберлікпен өзгертілуі арқылы туындайды. 12-дан 20 ғасырдың ортасына дейінгі кезеңде Тибетте буддалық үнді дәстүрлері мен мәдениетінің қабылдануы мен дамуы – буддизм Үндістанның көп бөлігінен жоғалған кезде – тибеттіктерге Үндістаннан музыкалық тәжірибелерді сақтап қалуға, оларды жоғалтудан құтқаруға және ерекше жолдармен дамытуға мүмкіндік берді. Лама Мани дәстүрі – ән арқылы буддалық нақылдарды айту – 12 ғасырға дейін барып жетеді. Әндерді көшпелі әңгімешілер орындаған, олар ауылдан ауылға саяхаттап, өздерінің қарапайым тегінен туындаған тәжірибелерін пайдаланып, әртүрлі топтардан адамдармен байланыс орнатқан. Буддалық таңқа суреттері оқиғаны көрнекті бейнелеген және тыңдаушыларға ілімнің мәнін түсінуге көмектескен. Тибеттің "көше әндері" – бұрын газеттер мен басқа да бұқаралық ақпарат құралдары болмаған елде саяси және басқа да пікір білдіру құралы ретінде кең таралған дәстүрлі өнер түрі болды. Олар саяси және әлеуметтік түсініктемелер мен сатира ұсынды және ортағасырлық Еуропадағы бардтық дәстүрге немесе соңғы кездегі Батыс Үндістандағы калипсолардың рөліне ұқсас жақсы мысал болып табылады. Тибеттегі ән мәтіндері әдетте 6 буыннан тұратын 4 тармақтан құралғандықтан, оларды кез келген мелодияға оңай бейімдеуге болады. Далай Ламаның Тибеттік өнер институты сияқты ұйымдар діни емес Тибет музыкасын насихаттауда. Бұл ұйым бастапқыда lhamo опера стиліне маманданған, кейін toeshey және nangma сияқты би музыкасының ішінде басқа стильдерге де көшкен. Нангма Тибеттің орталық қаласы Лхасадағы караоке барларында ерекше танымал. Тағы бір халықтық музыка түрі – классикалық гар стилі, ол ритуалдар мен салтанаттарда орындалады. Лу – глоттистік дірілдер мен жоғары ырғақтарға ие әндер. Сонымен қатар, Тибеттің ұлттық батыры Гесар туралы ән салатын эпостық бардтар да бар.
Western research into the history of Tibetan music has often focused more on religious than secular musics. It has been suggested that Tibetan religious music may have been strongly influenced by West Asian musics, including those of pre Muslim Persia (and perhaps even of Byzantium). It has also been suggested that the landscape – and in particular the resonances of caves, with their natural percussive sounding stones exerted a formative influence on the overtone singing found in Tibetan Buddhist chant (and plausibly also in prehistoric shamanic invocations), which is produced by artful moulding of the oral cavity. The assiduous adoption and evolution of Indian Buddhist traditions and culture in Tibet between the 12th and mid 20th centuries – in a period when Buddhism had disappeared from most of the Indian subcontinent allowed the Tibetans to perpetuate musical practices from India that would otherwise have been lost, and to develop them in distinctive ways. The Lama Mani tradition – the telling of Buddhist parables through song — dates back to the 12th century. The songs were performed by wandering storytellers, who travelled from village to village, drawing on their own often humble origins to relate to people from all backgrounds. Vividly illustrated Buddhist thangka paintings depicted the narrative and helped the audience understand what was essentially a teaching. Tibetan "street songs" were a traditional form of expression particularly popular as a means of political and other commentary in a country that was previously without newspapers or other means of mass communication. They provided political and social commentary and satire and are a good example of a bardic tradition, akin to that in medieval Europe or, more recently, the role calypsos played in the West Indies. As song lyrics in Tibet usually contained stanzas of 4 lines of 6 syllables each, the lyrics could be easily adapted to almost any melody. Secular Tibetan music has been promoted by organizations like the Dalai Lama's Tibetan Institute of Performing Arts. This organization specialized in the lhamo, an operatic style, before branching out into other styles, including dance music like toeshey and nangma. Nangma is especially popular in the karaoke bars of the urban center of Tibet, Lhasa. Another form of popular music is the classical gar style, which is performed at rituals and ceremonies. Lu are a type of songs that feature glottal vibrations and high pitches. There are also epic bards who sing of Tibet's national hero Gesar.
Халықтық және заманауи
Тибеттіктердің өте күшті халық музыкасы мәдениеті бар, сондай-ақ қытай халық музыкасында да жақсы өкілдік етілген. Тибет әншілері әсіресе күшті дауыс мүмкіндіктерімен танымал, көптеген адамдар бұл қасиетті Тибет үстіртінің жоғары биіктігімен байланыстырады. Цетен Долма (才旦卓玛) 1960-шы жылдарда «Шығыс қызыл» атты музыкалық және би кешенімен атаққа ие болды. Келсанг Меток (格桑梅朵) – Тибеттің ән салу дәстүрімен қытай, үнді және батыс поп музыкасының элементтерін үйлестіретін танымал әнші. Пурба Ргьял (Pubajia немесе 蒲巴甲) 2006 жылы «Jiayou Haonaner» қытайдық дарын шоуының жеңімпазы атанды. 2006 жылы ол Шервуд Худың «Гималай шаһзадасы» фильмінде түсті, бұл Шекспирдің «Гамлеті» пьесасының Тибеттегі ежелгі оқиғаларға негізделген және толығымен тибеттік актерлермен түсірілген адаптациясы болды. Циньхай және Сычуань провинцияларында, тибеттік халқы «Амдо» мәдени дәстүрінің бөлігі саналатын жергілікті музыка өте дамыған, көбінесе жергілікті автобустардағы бейнежазбалар арқылы танылады. Amdo жұлдыздарының қатарында Шертен (Шераб Тендзиннің қысқартылған аты) және Ядонг бар, олар екеуі де музыкаларымен Қытай шекарасынан тысқары елдерде де танылды. Батыс музыкасымен алғашқы интеграция 1972 жылы Нэнси Хеннингс және Генри Вольф шығарған «Тибет қоңыраулары» болды. Филип Гластың «Кундун» саундтрегі тибет музыкасын танымал етуге көмектесті. Шетелдік поп музыка стильдері тибет диаспорасында да үлкен әсер етті, онда үнділік ғазал және «фильми» музыкасы кең таралған, ал американдық рок Үндістандағы Rangzen Shonu атты музыкантты дүниеге әкелді. Тибеттің өзіндегі рок-топтардың ішінде екі тілді Vajara (Tian Chu) секстеті ең көне және ең танымал топ болып табылады. 1980-ші жылдардағы кейбір заңдардың жеңілдетілуінен кейін, Ядонг (Тибет), Дадон (қазір АҚШ-та тұрады), Джампа Цзеринг (Тибет), 3 мүшелі AJIA тобы, 4 мүшелі Гао Юань Хун тобы, 5 мүшелі Гао Юань Фэн тобы сияқты тибеттік поп музыкасы кең танылды. Гаоюань Хунг әндеріне тибет тіліндегі рэп элементтерін енгізді. Алан Дава Долма – қытай және жапон музыка индустриясында белсенді жұмыс істейтін тибет ұлтының тұңғыш және қазіргі уақыттағы жалғыз әртісі.
Tibetans have a very strong popular music culture, and are also well represented in Chinese popular culture. Tibetan singers are particularly known for their strong vocal abilities, which many attribute to the high altitudes of the Tibetan Plateau. Tseten Dolma (才旦卓玛) rose to fame in the 1960s for her music and dance suite "The East is Red". Kelsang Metok (格桑梅朵) is a popular singer who combines the vocal traditions of Tibet with elements of Chinese, Indian and Western pop. Purba Rgyal (Pubajia or 蒲巴甲) was the 2006 winner of Jiayou Haonaner , a Chinese reality talent show. In 2006, he starred in Sherwood Hu's Prince of the Himalayas, an adaptation of Shakespeare's Hamlet, set in ancient Tibet and featuring an all Tibetan cast. In the multi ethnic provinces of Qinghai and Sichuan, whose Tibetan inhabitants are regarded as part of the "Amdo" cultural tradition, there is a very strong local scene, mostly exposed through videos on local buses. Amdo stars are among others Sherten (short for Sherab Tendzin) and Yadong, who both have reached outside the borders of China with their music. The first fusion with Western music was Tibetan Bells, a 1972 release by Nancy Hennings and Henry Wolff. The soundtrack to Kundun, by Philip Glass, has helped to popularize Tibetan music. Foreign styles of popular music have also had a major impact within the Tibetan diaspora, where Indian ghazal and filmi are very popular and American rock has produced the India based Rangzen Shonu. Within Tibet itself, among rock groups the bilingual Vajara (Tian Chu) sextants are the oldest and most famous act. Since the relaxation of some laws in the 1980s, Tibetan pop, popularised by the likes of Yadong (Tibet), Dadon (now living in the US), Jampa Tsering (Tibet), 3 member group AJIA, 4 member group Gao Yuan Hong, five member group Gao Yuan Feng, are well known. Gaoyuan Hong in particular has introduced elements of Tibetan language rapping into their singles. Alan Dawa Dolma is the first and currently only artist of Tibetan ethnicity to be active in both Chinese and Japanese music industry.
Батыс өкілдіктері
Кейде "тибет әнші тостағандарының" буддалық, шамандық Бон По дәстүріне дейін жететіні айтылса да, ән салу мақсатымен (соққыға арналған қоңыраулар/тостағандардан өзгеше) жасалған және қолданылған тостағандардың қазіргі заманғы және тибеттік емес құбылыс екеніне сенеді. Тибет музыкасының тарихи жазбалары мен есептері ән салатын тостағандар туралы ештеңе айтпайды. Мұндай тостағандар туралы 1903-1904 жылдары келген Персевал Лэндон тибет музыкасы туралы жазбаларында, сондай-ақ басқа саяхатшылар да ештеңе айтқан жоқ. Вольф пен Хеннингстің "Тибет қоңыраулары" атты маңызды жазбаларынан кейін, көбінесе "тибет музыкасы" деп сатылатын американдық ән тостағандарының ерекше стилі пайда болды. Бұл АҚШ-та өте танымал болып қалып келді, көптеген жазбалар 1980 жылдары осы терминдер енгізілгеннен бері әлемдік музыка немесе жаңа дәуір музыкасы ретінде таныстырылуда. Осының салдарынан "тибет әнші тостағандары" Тибеттің айқын бейнелік және музыкалық символына айналды, тіпті АҚШ-та Тибеттің ең көп таралған қазіргі бейнесі американдықтар ойнайтын тостағандар болып қалыптасты.
Although it is sometimes stated that 'Tibetan singing bowls' date back to a pre Buddhist, shamanic Bon Po tradition, the manufacture and use of bowls specifically for the purpose of 'singing' (as opposed to standing bells/bowls that are intended to be struck) is believed to be a modern and non Tibetan phenomenon. The historical records and accounts of the music of Tibet are silent about singing bowls. Such bowls are not mentioned by Perceval Landon (a visitor in 1903–1904) in his notes on Tibetan music, nor by any other visitor. Wolff and Hennings' seminal recording Tibetan Bells was followed by the development of a unique style of American singing bowl music often marketed as 'Tibetan music'. This has remained very popular in the US with many recordings being marketed as World music or New age music since the introduction of those terms in the 1980s. 'Tibetan singing bowls' have as a result become a prominent visual and musical symbol of Tibet, to the extent that the most prevalent modern representation of Tibet within the US is that of bowls played by Americans.