Кіріспе

Транзит 1929 жылы американдық Johns Manville компаниясы асбест-цемент өнімдерінің, оның ішінде тақталар мен құбырлардың желісі үшін құраған бренд ретінде пайда болды. Уақыт өте келе ол басқа компаниялардың ұқсас асбест-цемент өнімдерін атауға қолданылатын жалпы терминге айналды, ал кейіннен қабырғалар мен шатырлар салуда жиі қолданылатын қатты, отқа төзімді композиттік материал – талшықты цемент тақталарына да қатысты қолданылатын атау болды. Оны жылу оқшаулауда, қаптамада, шатыр нарықтарында және цементтік қабырға панельдерінде де кездестіруге болады. Мысалы, қабырғалар мен шатырларға қолданылатын транзит 50 жылдан 100 жылға дейін сақталады. Асбест – қатерлі ісік тудыратыны дәлелденген зат – транзит өндірісінде 1980-ші жылдары қолданудан тоқтатылды. Оның орнына Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі адам үшін қатерлі екенін анықтаған (1 класс) кристаллдық кремний қолданыла бастады. Кристаллдық кремний сонымен қатар силикозды, қатерлі емес өкпе ауруын да тудыруы мүмкін.

Тарихи

Бастапқыда транзитте 12-50% асбест талшығы цемент негізіне қосылып, созу беріктігін қамтамасыз ететін (темірбетон арматурасына ұқсас) және басқа материалдар болған. Ол көбінесе пеш түтікшелері, шатыр жапқыштары, сайдинг, софит және фасад панельдері, сондай-ақ өртке қарсы қасиеттері жоғары талап етілетін аймақтардағы қабырға панельдері сияқты мақсаттарда қолданылды. Ірі супермаркеттерде 1960, 1970 және тіпті 1980 жылдары жасалған салқындатқыштарда да пайдаланылды. Басқа қолданыс орындарына шатыр суағыш құбырлары, су құбырлары, санитарлық кәріз суағыш құбырлары, зертханалық түтінсорғыш панельдері, төбе плиткалары, ландшафт жиегі және HVAC жүйелерінің құбырлары кіретін. Асбест қамтитын транзитті кесу, сындыру және өңдеу асбест талшықтарын, канцерогенді заттарды ауаға таратуға себеп болатындықтан, оның қолданылуы азайды. Асбест қамтитын транзит қолданудан шығарылғанмен, АҚШ-та әлі де толығымен тыйым салынбаған; оған байланысты шамамен 230 000 адамның өлімі тіркелген. Транзит материалы бар ескі ғимараттарды, әсіресе транзиттен жасалған сайдингті бұзу жұмыстары жұмысшылар мен халықты қорғау үшін ерекше сақтық шараларын және кәдеге жарату әдістерін талап етеді.

Бүгін

Қазіргі кезде өндірілетін транзит асбестсіз жасалады. Transite HT және Transite 1000 – құрамында кристалдық кремний бар, Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі адам үшін канцерогенді (1 сынып) деп жіктеген талшықты цемент тақталары. Кристалдық кремний сонымен қатар силикозды, қатерлі емес өкпе ауруын тудыруы белгілі.