Кіріспе

Печ халқы, бұрын Пая тайпасы деп белгілі болған, Гондурас солтүстік-шығысындағы түпкілікті этностық топ. 2007 жылы жергілікті ұйымдар жүргізген халық санауы бойынша 6024 адам өздерін Печ ұрпағы деп атады. Алайда, соңғы кезде бұл тіл көбінесе егде жастағы адамдар қолданады және жақын арада жойылып кету қаупі бар. Печ халқы қоныстанған аймақтар бұрын тығыз орманды болған, бірақ соңғы уақытта ормандар кең ауқымда қырылды. XVI ғасырдағы отарлау кезеңінен бұрын Печ халқы оңтүстіктен көшіп келіп, Никарагуа шекарасына жақын үлкен аумақты мекендеген. 1713 жылы испан отарлаушысы Бартоломе де Эскотоның ұлы "Паяның губернаторы және жаулаушысы" атағын алды және "жүз песо" жалақы алды. Испандықтардың келуімен және ықпалының таралуымен Печ халқы, көптеген басқа да түпкілікті топтар сияқты, испан отаршыларының бақылауына көнуге мәжбүр болды. Испанияға келгеннен кейін, испан отаршылары Печ халқын "Xicaque" деп атады, бұл атау бүгінге дейін қолданылып келеді.

Мәдениет

Тарихшылар Мартинас Снарскис пен Мэри В. Хелмстің пікірінше, еуропалықтар қоныстанғанға дейін печ халқында "қатаң түрленген қоғамдық құрылым, мемлекеттік деңгейдегі саяси ұйымдастыру, қарқынды егіншілік технологиялар, металлургия немесе ірі қалалық орталықтар" болмаған.

Ауыл шаруашылығы / Экономика

Печ халқы әрдайым балық аулау және көшпенді шаруашылықпен айналысып, күнкөріс қамтамасыз етіп келген. Бұл, тамыр егістермен айналысатындардың диетасындағы өсімдіктерден алынатын ақуыз бен қоректік заттардың жетіспеуіне байланысты. Печ халқының тамақтануының теңгерімділігін аң аулау және балық аулау арқылы қамтамасыз еткен. Аң аулау үшін печтер «сербатана» (үрімқұбырдың бір түрі), садақ-жебе және тұзақтарды пайдаланады. Бүгінде печ халқының негізгі экономикалық қызметтеріне ағаш кесу, алтын іздеу, үй жануарларын өсіру және парфюмерия, құрбандықтар мен желімдер үшін сұйық бамбардан хош иісті шайыр алу кіреді. Бұл керамикалық бұйымдар жинағы кейіннен Гондурас үнді халқының – печтердің қолөнері екені анықталды. Себебі «тайя» печ халқы бұрын қоныстанған жерлердің атауы болса, печ емес, басқа халықтар қоныстанған жерлер «мая» деп аталған. Печ халқының ең алғашқы кездесулері Мартирдің жазбаларында да кездеседі. Әдетте, өзендер печ территориясының шекарасын көрсетеді, мысалы, Джикаке халқымен шектесетін Агуан өзені және Кабо-де-Грасиас-а-Диос территориясы – Кьюамель өзені. Жерді ығыстыру, жерді иеліктен алу және территориялық бекітілмеу Гондурастағы үнді халықтарының күрделі мәселесі болып табылады. Печ халқы үшін бұл қиындық көршілес үнді тайпасы – мискито халқымен болған қақтығыстар тарихынан туындайды. Мискитолардың агрессивті шабуылдары печ халқының таулы аймақтарға, жағалаудан алыстауына себеп болды. 17 ғасырдың ортасынан бастап, мискитолар жағалаудағы печ халқына үстемдік еткені және олардың Патука, Сикре, Платано, Туас, Паулая және Сико өзендері бойымен, сондай-ақ Оланчо аңғарында пана табуға мәжбүр болғаны құжатталған. Бұл топтар халық санағында аталған жалғыз үнді тайпалары болды, бұл печ халқын заңды және бейресми органдарда тануға мүмкіндік берді. Гондурастың Печ тайпаларының федерациясы 12 печ тайпасын біріктіріп, олардың атамекендерін қорғауды мақсат етеді. Печ халқы Халықаралық Еңбек Ұйымының (ХЕҰ) 1989 жылғы Түпкі халықтар және тайпалық халықтар конвенциясы (№ 169) бойынша танылған үнді тайпаларының бірі болып табылады, бұл конвенция Гондурас үкіметі 1995 жылы ратификациялады. 19 ғасырда испан миссионері, әке Мануэль дель Хесус Субирана, печ халқы мен жер арасындағы тығыз байланысты мойындап, 1862 жылы печ халқына жер иелігіне құқық алуға көмектесті. Сонымен қатар, Оланчо аңғарында орналасқан печ қауымдастықтарының бір бөлігі, өздерінің жерлерін қайтару мақсатымен Unión de Campesinos (UNC) ұйымына қосылды.

Қазіргі кездегі мәселелер

1933-1948 жылдар аралығында генерал Тибурсио Кариас Андиноның диктатурасы кезінде Эураке атайтын "Маянизация" процесі Гондурас үнді тайпаларының нақты өмірін ескермейтін ұлттық сананы қалыптастырды. Орталық Америка банктерінің, Гарвард, Пенсильвания штаты және Тулан университеттерінің инвестициялары осы процеске, Копан қаласындағы археологиялық ескерткіштерді қалпына келтіру жобаларын қаржыландыру арқылы үлкен үлес қосты. Кейін, 1970 жылдары, бұл мәселе туризм министрлігінің басымдықтарының бірі ретінде қарастырылды. Печ халқы бүгінге дейін осы және туризмнің салдарымен күресіп келеді.