Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1867–1915 жылдары Польша Конгресі үшін қолданылған атау.
1867–1915 name for Congress Poland
Висла елі, сондай-ақ Висла аймағы (Привислинский край; Kraj Nadwiślański) деп те аталады, бұл атау 1867 жылдан бастап Польша Конгресі жерлеріне қолданылды. Қараша көтерілісі (1830–1831) мен қаңтар көтерілісі (1863–1864) жеңіліс тауып, автономиясынан айрылып, Ресей империясына біріктірілгеннен кейін осылай аталды. Ресей империясы құлағанға дейін бұл аймақ Польша Корольдігі (Królestwo Polskie) ретінде ресми түрде танылды. Ресей 1915 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс барысында бұл аймаққа бақылауын жоғалтты. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін, 1918 жылғы Брест-Литовск келісімі шарттарына сәйкес, ол ресми түрде Орталық державаларға берілді.
Vistula Land, also known as Vistula Country (Привислинский край; Kraj Nadwiślański), was the name applied to the lands of Congress Poland from 1867, following the defeats of the November Uprising (1830–1831) and January Uprising (1863–1864) as it was increasingly stripped of autonomy and incorporated into Imperial Russia. It also continued to be formally known as the Kingdom of Poland (Królestwo Polskie) until the fall of the Russian Empire. Russia lost control of the region in 1915, during the course of the First World War. Following the 1917 October Revolution, it was officially ceded to the Central Powers under the terms of the 1918 Treaty of Brest Litovsk.
Тарих
1831 жылы қараша көтерілісінен кейін Польша армиясы, Польша Корольдігінің Конституциясы, оның парламенті (Сейм) және жергілікті басқару таратылды. Конституция Польша Корольдігінің анағұрлым либералды емес және толыққанды іске асырылмаған Органикалық Ережесімен алмастырылды. Барлық университеттер жабылып, бірнеше жылдан кейін олардың орнына тек орыс тіліндегі жоғары мектептер ашылды. Қысқа мерзімге аймақ белгілі бір дәрежеде автономиясын сақтап қалды. Бұрынғы Польша Корольдігі поляк валютасын (злоты) қолдануын жалғастырды, ал Әкімшілік Кеңес өзінің кейбір артықшылықтарын сақтады (бірақ оны тікелей ресейлік губернатор, фельдмаршал Иван Паскевич бақылады). Дегенмен, 1832 жылы валюта мен кедендік шекара жойылды, метрикалық жүйе және поляк қылмыстық кодексі (оның орнына Ресейдегі қылмыстық кодекс қолданыла бастады, ол көтеріліс басталғаннан бері күшіне енген еді) алынып тасталды. Католик шіркеуі де қуғынға ұшырады, көптеген монастырлар жабылып, мемлекеттік меншікке берілді. 1839 жылы Полоцк Синодынан кейін грек-католик шіркеуі өзін таратып, орыс православие шіркеуімен бірікті. 1837 жылдан бастап Польша Корольдігін құраған барлық воеводтықтар губернаторлықтарға айналдырылып, Ресейдің әкімшілік бөлінісінің бір бөлігіне қосылды, оларды тікелей Ресей патшалары басқарды. 1863 жылғы қаңтар көтерілісінен кейін Конгресс Корольдігінің елтаңбасы жойылды, поляк тілі мемлекеттік қызметтен және білім беруден шығарылды, поляк губернаторлықтарын біріктіру және олардың әкімшілігін орысшалау процесі аяқталды. Қаңтар көтерілісінің сәтсіз аяқталуынан кейін басталған 1867 жылғы реформа Польша Корольдігін Ресей империясының әкімшілік құрылымымен тығыз байланыстыруға бағытталған еді. Ол ірі губернаторлықтарды кішіректерге бөліп, жаңа төменгі деңгейдегі әкімшілік бірлік – гминаларды енгізді. 10 губернаторлық болды: Висла өзенінің оң жағындағы бес губернаторлық – Сувалкская (Сувалькская), Ломжинская (Ломжинская), Плоцкая (Плоцкая), Седлецкая (Седлецкая) және Люблинская (Люблинская) – және сол жағындағы бес губернаторлық: Калишская (Калишская), Варшавская (Варшавская), Петроковская (Петроковская), Радомская (Радомская) және Келецкая (Келецкая). Осы кезде Польша Корольдігінің елтаңбасы жойылды. Польша Корольдігі жойылғанына қарамастан, Ресей патшалары «Польша патшасы» атағын сақтап қалды. Аймақ 1875 жылға дейін наместничество статусын алды, кейін Польшаның наместниктері мен генерал-губернаторлары басқарған генерал-губернаторлыққа айналды. 1880 жылдары ресми тіл орыс тіліне ауыстырылды, ал поляк тілі мемлекеттік қолданудан және білім беруден тыйым салынды. «Висла жері» атауы алғаш рет 1888 жылы ресми құжаттарда пайда болды, бірақ соңғы зерттеулер оны 1883 жылға дейін жетеді. 1893 жылғы шағын реформа Плок және Ломжа губернаторлықтарының бір бөлігін Варшава губернаторлығына қостырды. 1912 жылғы кең ауқымды реформа Сидльце және Люблин губернаторлықтарының бөліктерінен жаңа губернаторлық – Хелм губернаторлығын (орыс тілінде Холмская губерния) құрды. Алайда ол Привислинский крайынан бөлініп, Ресей империясының Оңтүстік-Батыс крайының бір бөлігіне айналды, оның орысшалауын жеңілдету мақсатында.
In 1831, in the aftermath of the November Uprising, the Polish Army, the Constitution of the Kingdom of Poland, its parliament (Sejm) and local self administration were disbanded. The constitution was replaced by the much less liberal and never fully implemented Organic Statute of the Kingdom of Poland. Also all universities were closed, and replaced several years later by purely Russian language high schools. For a short time the territory maintained certain degree of autonomy. The former Kingdom of Poland continued to use the Polish currency (złoty) and the Administrative Council retained some of its privileges (although it was directly controlled by the Russian governor Field Marshal Ivan Paskevich). However, by 1832 the currency and the customs border were abolished, as was the metric system and the Polish penal code (which was replaced by the Russian penal code, de facto in use since the Uprising began). Also the Catholic Church was persecuted and most monasteries were closed and nationalized. In 1839, following the Synod of Polotsk, the Greek Catholic Church disbanded itself and united with the Russian Orthodox Church. After 1837 all voivodeships that constituted the Kingdom of Poland were turned into gubernias and became an integral part of Russian administrative division, ruled directly by the Russian tsars. After the January Uprising in 1863, the coat of arms of the Congress Kingdom was abandoned, the Polish language was banned from office and education and the process of incorporation of the Polish gubernias and Russification of its administration was completed. The 1867 reform, initiated after the failure of the January Uprising, was designed to tie the Kingdom of Poland more tightly to the administration structure of the Russian Empire. It divided larger governorates into smaller ones and introduced a new lower level entity, gminas. There were 10 Governorates: five on the right bank of the Vistula River—Сувалкская (Suvalkskaya), Ломжинская (Lomzhinskaya), Плоцкая (Plotskaya), Седлецкая (Sedletskaya) and Люблинская (Lublinskaya)—and the remaining five on the left bank: Калишская (Kalishskaya), Варшавская (Varshavskaya), Петроковская (Petrokovskaya), Радомская (Radomskaya) and Келецкая (Keletskaya). The coat of arms of the Kingdom of Poland was abolished at this time. Despite the abolition of the Kingdom of Poland, the tsars of Russia retained the title "Tsar of Poland". The territory was a namestnichestvo until 1875 and later Governorate General, ruled by the Namestniks and Governor Generals of Poland. In the 1880s, the official language was changed to Russian, and Polish was banned both from official use and education. The name Vistula Land first appeared in official documents in 1888 although more recent scholarship traced it back to 1883. A minor reform of 1893 transferred some territory from the Płock and Łomża Governorates to Warsaw Governorate. A more extensive 1912 reform created a new governorate—Chełm Governorate (Kholmskaya Guberniya in Russian)—from parts of the Siedlce and Lublin Governorates. However this was split off from the Privislinsky Krai and made part of the Southwestern Krai of the Russian Empire, in order to facilitate its russification.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс бастапқыда Польшаны Ресейдің бақылауына көбірек өткізді, себебі Ресей империясының әскері Шығыс майданда Австрия-Мажарстанға қарсы бірқатар ерте жеңіліске ұшырап, Шығыс Галицияны басып алды. Бір жыл ішінде Австро-Венгрия армиясы мен Германия империясының армиясы аумақты қайта басып алып, Горлице-Тарнов шабуылында Ресейлік Польшаға қарсы шабуыл жасады. Ресей империясының соңғы үлкен шегінісі кезінде, ол Польша Корольдігін тонап, тастап кетті, 1812 жылғы жорықта қолданылған күйдірілген жер саясатын қайталауға тырысты. Ресейліктер жаумен байланыста болды деп күдіктенген аймақтың жүздеген мың тұрғынын депортациялады және қоныс аударды. Ресейліктер шегінген кезде Орталық державалар аймақты басып алды (1915 ж.), содан кейін Польша Корольдігін құруды ұсынды. 1918 жылғы наурыздағы Брест-Литовск шартында Ресей (сол кезде азаматтық соғысқа батып кеткен) бұрынғыда иеленген барлық польшалық территорияларын Германия империясына және Австрия-Мажарстанға өткізіп берді.
The First World War initially expanded Russian control of Poland after the Imperial Russian Army scored a series of early defeats against Austria Hungary on the Eastern Front and occupied Eastern Galicia. Within a year the Austro Hungarian Army and the Imperial German Army reoccupied the territory and counterattacked into Russian Poland in the Gorlice–Tarnów offensive. During the Imperial Russian Army's subsequent Great Retreat, it looted and abandoned the Kingdom of Poland, trying to emulate the scorched earth policy adopted during the 1812 invasion. The Russians also evicted and deported hundreds of thousands of the area's inhabitants whom they suspected of collaborating with the enemy. As the Russians retreated, the Central Powers occupied the area (1915); subsequently, they proposed the establishment of the Kingdom of Poland. In the March 1918 Treaty of Brest Litovsk, Russia (by then embroiled in a civil war), effectively ceded all Polish territories it had formerly possessed to the German Empire and Austria Hungary.